III SA/Kr 741/18

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. M. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 29 stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej postanawia: oddalić wniosek. Wnioskodawca w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. Objaśniając swoją sytuację rodzinną wskazał w rubryce 6 formularza tylko siebie. Określając swój majątek zadeklarował brak nieruchomości, zasobów, przedmiotów wartościowych, W rubryce dochody zadeklarował brak dochodów. Uzasadniając swoje starania zaakcentował, że jest studentem IV roku na kierunku [...]. Twierdzi, że nie prowadzi żadnej działalności zarobkowej. Mieszka w K. Powiada, że pozostaje na utrzymaniu rodziców, którzy zamieszkują w J. Twierdzi, że nie jest w posiadaniu środków pieniężnych, by pokryć koszty sądowe związane ze złożeniem niniejszej skargi i dalszym postępowaniem. Podnosi, że z uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia, opłata od skargi stanowi przeszkodę do jej wniesienia, w konsekwencji czego będzie pozbawiony jedynego środka obrony. Wywodzi, że brak wniesienia skargi może przynieść dotkliwe skutki dla jego sytuacji materialnej i życiowej albowiem w celu uregulowania nałożonej kary będzie zmuszony zrezygnować ze studiów i podjąć pracę zawodową. Brak wykształcenia rzutować zaś będzie w przyszłości na jego pozycje na rynku pracy. Z tego wszystkiego wywodzi, że jego wniosek o zwolnienie od kosztów sadowych jest w pełni zasadny. Wymieniając zobowiązania i stałe wydatki podał, że miesięcznie przeznacza na prąd 50 zł, czynsz 200 zł, internet i telewizję 60 zł, abonament telefoniczny 40 zł, jedzenie 500 zł, środki czystości i detergenty 100 zł, komunikację 40 zł. Do tego dochodzą wydatki półroczne na zakup Karty miejskiej 184 zł oraz roczne na okulistę 200 zł, obowiązkowe ubezpieczenie w ramach praktyk na studiach 50 zł, wyposażenia w narzędzia kreślarskie na studia 100 zł. Zarządzeniem z 19.10.2018 r. referendarz sądowy wezwała skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie odpowiednich oświadczeń i dokumentów źródłowych tj.: – oświadczenia z jakiego źródła i w jakiej wysokości miesięcznie skarżący uzyskuje środki na pokrycie kosztów bieżącego utrzymania, – wykazu wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych oraz wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem, – potwierdzenie odpowiednimi rachunkami wysokości ponoszonych miesięcznych wydatków – wykazanie stanu majątkowego rodziców skarżącego obejmującego: nieruchomości, posiadane zasoby (oszczędności, papiery wartościowe), przedmioty wartościowe o wartości powyżej 5.000 zł, – wykazanie źródła i wysokości miesięcznych dochodów netto rodziców skarżącego i poparcie tych danych odpowiednimi dokumentami (np. zaświadczeniem pracodawcy), – odpisów zeznań podatkowych rodziców za rok 2017, – wykazu wszystkich posiadanych przez rodziców skarżącego rachunków bankowych oraz wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący oświadczył, że środki na pokrycie kosztów bieżącego utrzymania uzyskuje od rodziców. Przedłożył nadto żądane wyciągi z posiadanych przez niego i rodziców rachunków bankowych, rachunki obrazujące wysokość ponoszonych przez niego wydatków, wykaz stanu majątkowego jego rodziców obejmujących posiadane przez nich nieruchomości, zasoby, oszczędności i przedmioty wartościowe o wartości powyżej 5 tyś. zł, wykaz źródeł i wysokości miesięcznych dochodów netto jego rodziców wraz z zaświadczeniem o zarobkach i zeznaniem o wysokości osiągniętego dochodu, zeznania podatkowe rodziców skarżącego za 2017 r. Z przedstawionych przez skarżącego dokumentów źródłowych wynika, że aktualnie na opłaty za prąd skarżący musi przeznaczać 61,91 zł zaś na opłaty za zajmowane mieszkanie (które stanowi własność jego ojca) 190,65 zł. Z przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego skarżącego wynika, iż na dzień 17.10.2018 r. saldo na tym rachunku wynosiło 5253,72 zł a w okresie ostatnich trzech miesięcy nie spadło poniżej 3 tyś. zł. Do ojca skarżącego należy dom o powierzchni 130 m2 w J oraz mieszkanie o pow. 27 m2 w K (ul. [...]). Źródłem dochodu ojca skarżącego jest pozarolnicza działalność gospodarcza związana ze świadczeniem usług geodezyjnych (vide: PIT/B za 2017 r.). Za rok 2017 r. ojciec skarżącego wykazał przed organami skarbowymi przychód 19440,53 zł, koszty uzyskania przychodu 17469,57 zł, dochód 1970,86 zł (vide: PIT-36L za 2017 r.). Jednocześnie z przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego ojca skarżącego wynika, iż na dzień 17.10.2018 r. jego saldo wynosi 3115,25 zł przy czym w okresie ostatnich trzech miesięcy wykazywało dość znaczne obroty gdyż w okresie od 18.09.2018 r. -17.10.2018 r. było to 42.520,06 zł, w okresie od 18.08.2018-17.09.2018 r. 16937,77 zł, w okresie 18.07.2018-17.08.2018 r. 17365,02 zł. Uwagę zwracają przy tym wysokie wpłaty gotówkowe i przelewy tj. wpłaty z 19.09.18 zł na 2 tyś. zl oraz 9 tys. zł, wpłaty z 24.09.18 na 5160 zł oraz 25 tyś. zł; wpłata z 27.08.18 na 8,6 tyś. zł; przelew z 28.08.18 na 4 tyś. zł, przelew i wpłata z 25.07.18 na 4,7 tyś. zl oraz 5 tyś. zł; wpłata z 16.08.2018 r. na 3,9 tyś. zł. Matka skarżącego zadeklarowała brak nieruchomości. Wykazała natomiast posiadane zasoby pienięzne tj. lokatę na kwotę 20000 zł oraz środki na rachunku bankowym w kwocie 51511,72 zł. Jest zatrudniona w Urzedzie Gminy na stanowisku Inspektora ds. [...]. Jej wynagrodzenie za miesiąc październik wyniosło 3001,23 zł. Nie znajduje się w okresie wypowiedzenia ani w okresie próbnym. Za rok 2017 matka skarżącego wykazała przed organami skarbowymi przychód 58412,57 zł, koszty jego uzyskania 1668,72 zł, dochód 56743,85 zł. Z przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego matki skarżącego wynika, iż na dzień 17.10.2018 r. saldo na tym rachunku wynosiło 45250,38 zł i w okresie ostatnich trzech miesięcy nie spadło poniżej tej wartości. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Stosownie do art. 243 §1 w związku z art. art. 246 §1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmujące m.in. zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 §3 ppsa) o ile nie jest w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Zgodnie z wolą ustawodawcy o przyznaniu stronie prawa pomocy nie decyduje wyłącznie stan majątkowy strony ale również jej stan rodzinny (arg. ex art. 252 §1 ppsa). W realiach rozstrzyganego przypadku skarżący złożył oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa. Oświadczenie to uzupełnione dodatkowymi wyjaśnieniami i dokumentami źródłowymi, umożliwia wyprowadzenie kluczowego dla sprawy wniosku. Mianowicie, że skarżący nie jest osobą ubogą a dodatkowo może liczyć na pomoc finansową swoich rodziców w związku z czym jest w stanie opłacić koszty sądowe w niniejszej sprawie. Po pierwsze skarżący dysponuje wystarczającymi środkami. Zwrócenia uwagi wymaga, iż z przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego skarżącego wynika, że na dzień 17.10.2018 r. saldo na rachunku należącym do skarżącego wynosiło 5253,72 zł. Tymczasem wpis od skargi - przyjmując wersję najbardziej niekorzystną dla skarżącego - zamknie się kwotą 400 zł (vide: §1 pkt. 1 rozp. RM z 16.12.2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sadami administracyjnymi Dz. U.2003.221.2193 ze zm.) zaś wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej wyniesie tylko połowę wpisu od skargi (vide: §3 cyt. rozp.) Po drugie Skarżący pochodzi z rodziny zamożnej, plasującej się w tzw. klasie średniej. Rodzice skarżącego mają ustabilizowaną sytuację zawodową tzn. ojciec skarżącego prowadzi dochodową działalność gospodarczą (usługi geodezyjne) zaś matka dzierży stabilną posadę samorządową (jest zatrudniona w Urzędzie Gminy na stanowisku Inspektora ds. [...]). Nadto nie można tracić z pola widzenia wykazanego przez ojca skarżącego majątku tj. domu w J (gdzie rodzice skarżącego zamieszkują) oraz mieszkania w K (które ojciec udostępnił skarżącemu) ani wykazanych przez matkę skarżącego zasobów pieniężnych tj. lokatę na kwotę 20000 zł oraz środków na rachunku bankowym w kwocie 51511,72 zł. Wskazując na powyższe wyjaśnić trzeba, że z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika iż rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87 kro). Pojęcie wzajemnego wspierania się jest zaś w tym samym stopniu ogólne i pojemne aby pozwalało na objecie nim różnorakich form i sposobów pomocy stosownej do sytuacji życiowej osoby, której ta pomoc jest potrzebna. Okoliczność, że skarżący w związku ze studiami zamieszkuje w K a jego rodzice jest prawnie nierelewantna. Jeśli bowiem chodzi o użyte w rubryce 6 formularza PPF pojęcie <> to przyjmuje się, że osoby studiujące, zamieszkujące np. w domach akademickich czy podnajmujące lokale bądź poszczególne w nich pokoje nie przestają łączyć swoich interesów życiowych z miejscem ich stałego pobytu, w rozumieniu rezygnacji z niego jako miejsca do którego mogą w każdym czasie powrócić. W przypadku skarżącego sytuacja jest jeszcze bardziej klarowna, gdyż zamieszkuje on mieszkaniu stanowiącym własność swego ojca i jak sam przyznaje pozostaje na utrzymaniu rodziców otrzymując od nich środki na pokrycie kosztów swojego bytowania. Skoro zaś skarżący dysponuje wystarczającymi środkami a dodatkowo może liczyć na pomoc finansową swoich rodziców, to przyznanie mu w takich warunkach prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych nie znajduje dla siebie jakichkolwiek podstaw. Sprzeciwia się temu zarówno reguła prawa ustanowiona w przepisie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa jak i aktualne poglądy doktryny zgodnie z którymi jest to instytucja o charakterze wyjątkowym, która powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem a w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu (tak H Knysiak – Molczyk w "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". pod redakcją prof. T. Wosia. Warszawa 2005 s. 631). Postulatom tym wtóruje zresztą praktyka orzecznicza sądów administracyjnych zgodnie z którą, udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postan. NSA z 27 maja 2008 r. I FZ 160/08). Z przytoczonych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 §1 oraz art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 i art. 245 §1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.