III SA/Kr 744/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w osobie Referendarza Sądowego Renaty Ranickiej po rozpoznaniu w dniu 5 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. F. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 kwietnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy materialnej dla ucznia p o s t a n a w i a I. umorzyć postępowania w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych II. oddalić wniosek skarżącej B. F. o ustanowienie adwokata Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek B. F. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, uzupełniony pismem z dnia 23 lipca 2013 r. w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 kwietnia 2011 r. We wniosku tym skarżąca oświadczył, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami i pełnoletnią siostrą. Ich miesięczny dochód wynosi 2.300 zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę matki – M. F. w wysokości 1.400 zł oraz świadczenie rentowe ojca – A. F. w wysokości 900 zł. W składa majątku rodziców skarżącej wchodzi dom o pow. 60 m2 oraz inne nieruchomości o pow. 23 (nie sprecyzowano we wniosku o jaką wielkość chodzi). Innego majątku ruchomego ani nieruchomości skarżąca nie wykazała. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, iż jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Studiuje na Uniwersytecie w trybie studiów zaocznych. Pozostaje na utrzymaniu rodziców. Ojciec choruje na serce. Jest po przebytych trzech zawałach. Matka pracuje jako pielęgniarka. Sytuacja materialna rodziny jest bardzo ciężka. W ocenie referendarza informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym działając na zasadzie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pismem z dnia 26 czerwca 2013 r stanowiącym wykonanie zarządzenia referendarza sądowego z tej samej daty, wezwano ją do przekazania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania następujących informacji : - przedłożenia zaświadczenia z właściwego Wydziału Komunikacji o pojazdach mechanicznych zarejestrowanych na nazwisko osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym; - przedłożenie zaświadczenia z Urzędu Miasta – Wydział Finansowy oraz Wydziału Geodezji i Katastru Starostwa Powiatowego o składnicach majątku nieruchomego rodziców skarżącej, uwidocznionych we właściwych ewidencjach prowadzonych przez w/w urząd; - przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o uzyskaniu przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej; - udokumentowanie miesięcznych wydatków ponoszonych przez skarżąca i jej rodziców związanych z koniecznym utrzymaniem, w tym kserokopii rachunków i faktur za media za ostatni okres rozliczeniowy oraz innych potwierdzających wydatki konieczne – żywność, leki; - zaświadczenie pracodawcy o wysokości zarobków matki skarżącej; - przedłożenie ostatniego odcinka pobieranego świadczenia rentowego przez ojca skarżącej; - oświadczenie czy skarżący korzysta z pomocy opieki społecznej, jeśli tak to w jakim zakresie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 23 lipca 2013 r. oświadczyła, iż nie posiada żadnego samochodu. W aktach sprawy znajdują się dokumenty potwierdzający, iż skarżąca jest osobą bezrobotną. Ile jeszcze razy ma ona przedkładać te decyzje. Wydatki związane z koniecznym utrzymaniem to gaz, prąd, jedzenie leki z racji, że ojciec jest po przebytych zawałach serca - leki są bardzo drogie. Rodzina korzysta z wody, z przydomowej studni. Skarżąca oświadczyła ponad to, iż nie korzysta z pomocy społecznej. Renta ojca za dwa miesiące wynosi 1.896,61 zł. Dochód za pracę matki to kwota 1.500 zł netto. Nie może ona jednak przedstawić zaświadczenia o dochodzie matki, gdyż ta przebywa na urlopie wypoczynkowym poza miejscem zamieszkania wraz z ojcem. Do pisma dołączone zostały kserokopie następujących rachunków i faktur : faktura VAT za gaz za okres od lutego do kwietnia 2013 r. na kwotę – 1.411,37 zł, rachunki za energię elektryczną na kwotę – 300 zł każdy, za wyjątkiem miesiąca lutego 2013 r., upomnienie skierowane do rodziców skarżącej w sprawie podatku od nieruchomości na kwotę 270,80 zł oraz drugie na kwotę 563,80 zł. , a także potwierdzenie wypłaty świadczenia rentowego na rzecz A. F. 1.896,61 zł. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi,( Dz. U. nr 153, poz.1270) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowaniu lub w jego toku. Prawo to obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. "a" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W przedmiotowej sprawie, w postępowaniu sądowym przedmiot skargi opatrzono symbolem "6329" – zarządzenie z dnia 4 lipca 2011 r. (k.1) jako sprawę z zakresu pomocy społecznej. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie nastąpiło przyznanie prawo pomocy w tym zakresie z mocy prawa. Z tych względów Sąd działając na zasadzie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi umorzył postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych uznając je za bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie ma wpływu na wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu.. Sąd nie jest bowiem związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, pod warunkiem, iż nie wyjdzie ponad żądanie strony. W sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym , sąd może przyznać jej prawo w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu , jeśli spełnia ona przesłanki art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 cyt. ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zwrócić uwagę czym jest instytucja prawa pomocy. Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną (do takich osób zalicza się bezrobotnych, osoby pozbawione środków do życia), bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjonalne (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek dla siebie, bądź rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r. sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). W przedmiotowej sprawie po dokonaniu analizy informacji wynikających z oświadczeń skarżącej jak i kserokopii dokumentów dołączonych do pisma uzupełniającego wniosek, referendarz sądowy uznał, iż nie zachodzą szczególne okoliczności, określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. . pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na precyzyjne wezwanie sądu dotyczące przedłożenia dokumentów obrazujących aktualnego stanu majątkowego rodziców skarżącej, na utrzymaniu których pozostaje (zaświadczenie z właściwego Wydziału Komunikacji o pojazdach mechanicznych stanowiących własność skarżącej lub pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie osób, zaświadczenie z Urzędu Miasta - Wydział Finansowy oraz Wydział Geodezji Gruntu i Katastru Starostwa Powiatowego o składnikach majątku nieruchomego rodziców skarżącej uwidoczniony we właściwych ewidencjach prowadzonych przez w/w urzędy) skarżąca przedstawiła jedynie rachunki i faktury dotyczące opłat za media - prąd i gaz oraz wezwanie do zapłaty podatku od nieruchomości skierowane do rodziców skarżącej. Co do pozostałych wymienionych w wezwaniu skarżąca w ogóle nie odpowiedziała, pomijając ten temat w swoim piśmie uzupełniającym jako nieistniejący. Skarżąca uznała, iż nie musi odnosić się do wezwania w tym przedmiocie , który z kolei jest bardzo istotny dla oceny rzeczywistej sytuacji materialnej rodziców skarżącej, na utrzymaniu których pozostaje. Tym bardziej, iż jak wynika akt sprawy o sygn. II SA/ Kr 400/09 rodzice skarżącej dysponują majtkiem znacznych rozmiarów. W odpowiedzi na zarządzenie sędziego z dnia 22 grudnia 2009 r. skierowane do Urzędu Miasta, w piśmie z dnia 4 stycznia 2010 r. Starostwo Powiatowe – Wydział Komunikacji ( k.284) informuje, że A. F. zamieszkały l, ul. W jest właścicielem pojazdu marki FS Lublin z 1997 r. zarejestrowany w dniu 7 kwietnia 1997 r., pojazdu Renault Megane z 2000 r. zarejestrowany w dniu 14 sierpnia 2007 r. Jest współwłaścicielem pojazdu marki Opel Corsa z 2003 r. zarejestrowany w dniu 19 października 2003 r. oraz pojazdu marki Fiat Panda z 2004 r. zarejestrowany w dniu 22 czerwca 2009 r. Z kolei Urząd Miasta – Wydział Finansowy w piśmie z dnia 5 stycznia 2010 r. (k.285) poinformował, iż A. i M. F. posiadają dom mieszkalny przy ul. W z działką o powierzchni 817 m2 oraz dom przy ul. K w L, budynek o pow. 100m2 wydzierżawiony pod działalność gospodarczą z działką o pow. 858 m2, działkę przy ul. S w L o pow. 321/1000 cz., działkę przy ul. J w L o pow. 173 m2. Powyższe informacje potwierdzone zostały przez Wydział Geodezji Gruntu i Katastru Starostwa Powiatowego w piśmie z dnia 5 stycznia 2010 r. (k.286). Sytuacja ta oczywiści mogła ulec zmianie, dlatego orzekający z urzędu dodatkowo potwierdził stan majątkowy skarżącego i ustalił, że A. F. o nr PESEL [...] pozostaje w 1/3 wraz z żoną M. F. współwłaścicielem na prawach współwłasności małżeńskiej a dalszymi współwłaścicielami są synowie D. i R. F., nieruchomości lokalowej położonej w L przy ul. S o numerze KW [...]. Ponadto wraz z żoną jest współwłaścicielem nieruchomości lokalowej położonej w L przy ul. S i numerze KW [...]. Treść wyżej wymienionych ksiąg została ustalona za pomocą ogólnodostępnego Portalu Podsystemu Dostępu do centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych na stronie internetowej wg stanu na 5 września 2013 r. Nieruchomość oznaczona NSIL: [...] ma łączna pow. 901,7 m2. Składa się miedzy innymi z restauracji, 15 pokoi i 13 łazienek. Z kolei nieruchomość oznaczona NSIL : [...] ma łączną po. 181,5 m2 składa się m innymi z 7 pokoi i 7 łazienek. Nieruchomość ta ma charakter hotelowy. Nie ulega więc żadnej wątpliwości, iż rodzice skarżącej dysponują majątkiem znacznych rozmiarów i czerpią z niego wymierne korzyści. Nie prawdą wiec jest, iż utrzymują się jak podali wyłącznie ze świadczenia rentowego oraz wynagrodzenia za pracę matki. W takiej sytuacji, w ocenie referendarza oświadczenie majątkowe skarżącej zawarte w formularzu nie uczyniło zadość obowiązkowi wynikającemu z art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o prawo pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku (por. postanowienie NSA z 5 września 2005 r., II FZ 414/05, postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., II FZ 540/07). Należy mieć na względzie, iż udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowo - administracyjnego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to, sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dlatego może być stosowane tylko w tych przypadkach, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pieniężnych pochodzą dochody budżetu państwa, z którego pokrywane są koszty ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W przedmiotowej sprawie do czasu przedstawienia przez wnioskodawczynię wyczerpującej informacji o stanie majątkowym i możliwościach finansowych nie można uczynić zadość jej wnioskowi o ustanowienie adwokata z urzędu. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie Art. 161 § 1 pkt 3 w zw z art. art. 243 § 1oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ).