III SA/Kr 745/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w osobie Referendarza Sądowego Renaty Ranickiej po rozpoznaniu w dniu 5 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. F. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 kwietnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy materialnej dla ucznia p o s t a n a w i a I. umorzyć postępowania w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych II. oddalić wniosek skarżącej I. F. ustanowienie adwokata Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek I. F. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, uzupełniony pismem z dnia 23 lipca 2013 r. w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 kwietnia 2011 r. We wniosku tym skarżąca oświadczył, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami i pełnoletnią siostrą. Ich miesięczny dochód wynosi 2.300 zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę matki – M. F. w wysokości 1.400 zł oraz świadczenie rentowe ojca – A. F. w wysokości 900 zł. W składa majątku rodziców skarżącej wchodzi dom o pow. 60 m2 oraz inne nieruchomości o pow. 23 (nie sprecyzowano we wniosku o jaką wielkość chodzi). Innego majątku ruchomego ani nieruchomości skarżąca nie wykazała. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, iż jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Po ukończeniu studium, nie ma ona stałej pracy. Pozostaje na utrzymaniu rodziców. Ojciec choruje na serce. Jest po przebytych trzech zawałach. Matka pracuje jako pielęgniarka. Sytuacja materialna rodziny jest bardzo ciężka. W ocenie referendarza informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym działając na zasadzie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pismem z dnia 26 czerwca 2013 r stanowiącym wykonanie zarządzenia referendarza sądowego z tej samej daty, wezwano ją do przekazania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania następujących informacji : - przedłożenia zaświadczenia z właściwego Wydziału Komunikacji o pojazdach mechanicznych zarejestrowanych na nazwisko osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym; - przedłożenie zaświadczenia z Urzędu Miasta – Wydział Finansowy oraz Wydziału Geodezji i Katastru Starostwa Powiatowego o składnicach majątku nieruchomego rodziców skarżącej, uwidocznionych we właściwych ewidencjach prowadzonych przez w/w urząd; - przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o uzyskaniu przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej; - udokumentowanie miesięcznych wydatków ponoszonych przez skarżąca i jej rodziców związanych z koniecznym utrzymaniem, w tym kserokopii rachunków i faktur za media za ostatni okres rozliczeniowy oraz innych potwierdzających wydatki konieczne – żywność, leki; - zaświadczenie pracodawcy o wysokości zarobków matki skarżącej; - przedłożenie ostatniego odcinka pobieranego świadczenia rentowego przez ojca skarżącej; - oświadczenie czy skarżący korzysta z pomocy opieki społecznej, jeśli tak to w jakim zakresie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 23 lipca 2013 r. oświadczyła, iż nie posiada żadnego samochodu. W aktach sprawy znajdują się dokumenty potwierdzający, iż skarżąca jest osobą bezrobotną. Ile jeszcze razy ma ona przedkładać te decyzje. Wydatki związane z koniecznym utrzymaniem to gaz, prąd, jedzenie leki z racji, że ojciec jest po przebytych zawałach serca - leki są bardzo drogie. Rodzina korzysta z wody, z przydomowej studni. Skarżąca oświadczyła ponad to, iż nie korzysta z pomocy społecznej. Renta ojca za dwa miesiące wynosi 1.896,61 zł. Dochód za pracę matki to kwota 1.500 zł netto. Nie może ona jednak przedstawić zaświadczenia o dochodzie matki, gdyż ta przebywa na urlopie wypoczynkowym poza miejscem zamieszkania wraz z ojcem. Do pisma dołączone zostały kserokopie następujących rachunków i faktur : faktura VAT za gaz za okres od lutego do kwietnia 2013 r. na kwotę – 1.411,37 zł, rachunki za energię elektryczną na kwotę – 300 zł każdy, za wyjątkiem miesiąca lutego 2013 r., upomnienie skierowane do rodziców skarżącej w sprawie podatku od nieruchomości na kwotę 270,80 zł oraz drugie na kwotę 563,80 zł. , a także potwierdzenie wypłaty świadczenia rentowego na rzecz A. F. 1.896,61 zł. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi,( Dz. U. nr 153, poz.1270) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowaniu lub w jego toku. Prawo to obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. "a" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W przedmiotowej sprawie, w postępowaniu sądowym przedmiot skargi opatrzono symbolem "6329" – zarządzenie z dnia 4 lipca 2011 r. (k.1) jako sprawę z zakresu pomocy społecznej. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie nastąpiło przyznanie prawo pomocy w tym zakresie z mocy prawa. Z tych względów Sąd działając na zasadzie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi umorzył postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych uznając je za bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie ma wpływu na wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu.. Sąd nie jest bowiem związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, pod warunkiem, iż nie wyjdzie ponad żądanie strony. W sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym , sąd może przyznać jej prawo w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu , jeśli spełnia ona przesłanki art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 cyt. ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zwrócić uwagę czym jest instytucja prawa pomocy. Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną (do takich osób zalicza się bezrobotnych, osoby pozbawione środków do życia), bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjonalne ( vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek dla siebie, bądź rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r. sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). W przedmiotowej sprawie po dokonaniu analizy informacji wynikających z oświadczeń skarżącej jak i kserokopii dokumentów dołączonych do pisma uzupełniającego wniosek, referendarz sądowy uznał, iż nie zachodzą szczególne okoliczności, określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. . pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na precyzyjne wezwanie sądu dotyczące przedłożenia dokumentów obrazujących aktualnego stanu majątkowego rodziców skarżącej, na utrzymaniu których pozostaje (zaświadczenie z właściwego Wydziału Komunikacji o pojazdach mechanicznych stanowiących własność skarżącej lub pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie osób, zaświadczenie z Urzędu Miasta – Wydział Finansowy oraz Wydział Geodezji Gruntu i Katastru Starostwa Powiatowego o składnikach majątku nieruchomego rodziców skarżącej uwidoczniony we właściwych ewidencjach prowadzonych przez w/w urzędy) skarżąca przedstawiła jedynie rachunki i faktury dotyczące opłat za media - prąd i gaz oraz wezwanie do zapłaty podatku od nieruchomości skierowane do rodziców skarżącej. Co do pozostałych wymienionych w wezwaniu skarżąca w ogóle nie odpowiedziała, pomijając ten temat w swoim piśmie uzupełniającym jako nieistniejący. Skarżąca uznała, iż nie musi odnosić się do wezwania w tym przedmiocie , który z kolei jest bardzo istotny dla oceny rzeczywistej sytuacji materialnej rodziców skarżącej, na utrzymaniu których pozostaje. Tym bardziej, iż jak wynika akt sprawy o sygn. II SA/ Kr 400/09 rodzice skarżącej dysponują majtkiem znacznych rozmiarów. W odpowiedzi na zarządzenie sędziego z dnia 22 grudnia 2009 r. skierowane do Urzędu Miasta, w piśmie z dnia 4 stycznia 2010 r. Starostwo Powiatowe – Wydział Komunikacji ( k.284) informuje, że A. F. zamieszkały L, ul. W jest właścicielem pojazdu marki FS Lublin z 1997 r. zarejestrowany w dniu 7 kwietnia 1997 r., pojazdu Renault Megane z 2000 r. zarejestrowany w dniu 14 sierpnia 2007 r. Jest współwłaścicielem pojazdu marki Opel Corsa z 2003 r. zarejestrowany w dniu 19 października 2003 r. oraz pojazdu marki Fiat Panda z 2004 r. zarejestrowany w dniu 22 czerwca 2009 r. Z kolei Urząd Miasta – Wydział Finansowy w piśmie z dnia 5 stycznia 2010 r. (k.285) poinformował, iż A. i M. F. posiadają dom mieszkalny przy ul. W z działką o powierzchni 817 m2 oraz dom przy ul. K w L, budynek o pow. 100m2 wydzierżawiony pod działalność gospodarczą z działką o pow. 858 m2, działkę przy ul. S w L o pow. 321/1000 cz., działkę przy ul. J w L o pow. 173 m2. Powyższe informacje potwierdzone zostały przez Wydział Geodezji Gruntu i Katastru Starostwa Powiatowego w piśmie z dnia 5 stycznia 2010 r.( k.286). Sytuacja ta oczywiści mogła ulec zmianie, dlatego orzekający z urzędu dodatkowo potwierdził stan majątkowy skarżącego i ustalił, że A. F. o nr PESEL [...] pozostaje w 1/3 wraz z żoną M. F. współwłaścicielem na prawach współwłasności małżeńskiej a dalszymi współwłaścicielami są synowie D. i R. F., nieruchomości lokalowej położonej w L przy ul. S/ o numerze KW [...]. Ponadto wraz z żoną jest współwłaścicielem nieruchomości lokalowej położonej w L przy ul. S i numerze KW [...]. Treść wyżej wymienionych ksiąg została ustalona za pomocą ogólnodostępnego Portalu Podsystemu Dostępu do centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych na stronie internetowej wg stanu na 5 września 2013 r. Nieruchomość oznaczona: [...] ma łączna pow. 901,7 m2. Składa się miedzy innymi z restauracji, 15 pokoi i 13 łazienek. Z kolei nieruchomość oznaczona : KW [...] ma łączną po. 181,5 m2 składa się m innymi z 7 pokoi i 7 łazienek. Nieruchomość ta ma charakter hotelowy. Nie ulega więc żadnej wątpliwości, iż rodzice skarżącej dysponują majątkiem znacznych rozmiarów i czerpią z niego wymierne korzyści. Nie prawdą wiec jest, iż utrzymują się jak podali wyłącznie ze świadczenia rentowego oraz wynagrodzenia za pracę matki. W takiej sytuacji, w ocenie referendarza oświadczenie majątkowe skarżącej zawarte w formularzu nie uczyniło zadość obowiązkowi wynikającemu z art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o prawo pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku (por. postanowienie NSA z 5 września 2005 r., II FZ 414/05, postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., II FZ 540/07). Należy mieć na względzie, iż udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowo - administracyjnego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to, sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dlatego może być stosowane tylko w tych przypadkach, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pieniężnych pochodzą dochody budżetu państwa, z którego pokrywane są koszty ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W przedmiotowej sprawie do czasu przedstawienia przez wnioskodawczynię wyczerpującej informacji o stanie majątkowym i możliwościach finansowych nie można uczynić zadość jej wnioskowi o ustanowienie adwokata z urzędu. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie Art. 161 § 1 pkt 3 w zw z art. art. 243 § 1oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz.1270 ).