III SA/Kr 752/15

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego M. B. o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w sprawie ze skargi W. D. na akt Prezydenta Miasta z dnia 17 kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie nie objęcia listą mieszkaniową na rok 2014 postanawia: oddalić wniosek. Ustanowiony dla strony radca prawny (k. 16), wyznaczony przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w osobie mecenasa M. B. (k. 26) po odrzuceniu przez sąd skargi strony (k. 32) sporządził i wniósł skargę kasacyjną w treści której sformułował m.in. wniosek "o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w ramach postępowania pierwszo instancyjnego oraz postępowania odwoławczego, która to pomoc ani w całości ani w jakiejkolwiek części opłacona nie została " (k. 44). Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 23 marca 2016 r. sygn. akt I OSK 354/16 oddalił tę skargę kasacyjną bez orzekania o wynagrodzeniu za pomoc prawną spełnioną na zasadzie prawa pomocy. Z urzędu stwierdza się, że w uzasadnieniu sporządzonej i wniesionej skargi kasacyjnej wyznaczony radca prawny podniósł, że "skarżący niezwłocznie po doręczeniu pełnomocnikowi z urzędu postanowienia będącego przedmiotem niniejszej skargi, został poinformowany przez pełnomocnika z urzędu o nie stwierdzeniu podstaw do wniesienia skargi". Dalej z uzasadnienia tej skargi kasacyjnej wynika, że radca prawny nie uznał za wystarczające także wskazanych przez skarżącego "podstaw" do złożenia skargi kasacyjnej. Ostatecznie jednak "jako wyraziciel woli klienta" wyznaczony radca prawny przedstawił w sporządzonej skardze kasacyjnej zdanie wyrażane przez swego klienta. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Stosownie do treści powołanego wyżej art. 250 §1 ppsa, wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zasady te od dnia 1 stycznia 2016 r. precyzuje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2015 r. poz. 1805). Zamieszczony w tym rozporządzeniu przepis przejściowy przewiduje, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji (§22). Zgodnie z §16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty te nie zostały zapłacone w całości lub części. W realiach rozstrzyganego przypadku można przyjąć, że oświadczenie takie zostało złożone przez radcę prawnego. Nie oznacza to jednak samo przez się zasadności złożonego przezeń wniosku "o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w ramach postępowania pierwszo instancyjnego oraz postępowania odwoławczego" Jeśli bowiem chodzi "o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w ramach postępowania pierwszo instancyjnego (...)", to nie można tracić z pola widzenia, że wynagrodzenie ze środków budżetowych pozostających w dyspozycji sądu należy się radcy prawnemu ustanowionemu dla strony z urzędu nie za samo wyznaczenie go do roli pełnomocnika strony przez właściwy organ samorządu zawodowego lecz za faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej objawiające się podjętymi czynnościami. Zestawienie przepisów ust. 3 i 1 §2 powołanego rozporządzenia wzmiankując o "czynnościach radcy prawnego" nie postawia co do tego żadnych wątpliwości. Z akt sprawy wynika zaś ponad wszelką wątpliwość, wyznaczony radca prawny nie podejmował przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji żadnych czynności. Zwrócenia uwagi wymaga także, to co zdaje się umykać rzeczonemu z pola widzenia. Mianowicie, że beneficjentem prawa pomocy nie są osoby dobrze sytuowane, wykonujące prestiżowe zawodowy zaufania publicznego, lecz osoby ubogie którym ci pierwsi zostali przydani do pomocy. Innymi słowy redystrybucja grosza publicznego poprzez instytucję prawa pomocy nie polega na bezrefleksyjnym opłacaniu wyznaczonego radcy prawnego czy adwokata, lecz ocenie rzeczywiście podjętych przez nich w konkretnych warunkach działań i czynności. Co się natomiast tyczy wynagrodzenia za sporządzoną i wniesioną skargę kasacyjną to zwrócenia uwagi wymaga, że wprowadzając obowiązek sporządzenia skargi kasacyjnej przez radcę prawnego ustawodawca dał wyraz przekonaniu, że będzie to zapewniać wysoki merytoryczny poziom tego środka. Jeśliby więc uznać, że bez względu na wynik fachowej oceny (vide: uzasadnienie skargi kasacyjnej) radca prawny musi sporządzić skargę kasacyjną "jako wyraziciel woli klienta", to z jednej strony byłoby to zaprzeczeniem ustawowo wyrażanego zaufania do poziomu fachowego przedstawicieli tej korporacji i nakazaniem im sporządzania we właściwej formie pisma zawierającego zarzuty strony. Z drugiej zaś strony, sam cel instytucji nie mógłby być wówczas z samego założenia spełniony, albowiem taka skarga kasacyjna dawałaby skarżącemu jedynie złudzenie jej skuteczności. Realia niniejszej sprawy stanowią zresztą tego potwierdzenie. Ponadto trzeba mieć świadomość, że radca prawny mógł bez ryzyka odpowiedzialności zawodowej odmówić życzeniu skarżącego. Przepis art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 o radcach prawnych dopuszczę możliwość odmowy udzielenia przez radcę prawnego pomocy prawnej z ważnych powodów. W dyspozycję zaś tego przepisu wpisuje się sytuacja, gdy radcy prawny ocenia, iż wniesienie środka zmierzającego do wzruszenia orzeczenia sądowego jest bezzasadne, a klient z tym stanowiskiem się nie zgadza. Wszystko to razem wzięte powoduje, że radca prawny nie powinien być tylko "wyrazicielem woli swego klienta" lecz doradcą prawnym strony posiadającym możność samodzielnego uznania zasadności tego, czy istnieją przesłanki do złożenia skargi kasacyjnej. Ponieważ zaś przyznawanie wynagrodzenie obciąża Skarb Państwa, więc sąd dysponując środkami publicznymi odpowiada za "zasadność i legalność ich wydatkowania". (por. B. Dauter w: S. Babiarz i inni, "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Wyd. LexisNexis 2007, s. 317). Orzekający podziela też stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w postanowieniu z dnia 16 czerwca 2010 r. sygn. akt. II FZ 143/10 zgodnie z którym art. 250 ppsa nie nakłada obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W świetle wszystkiego co zostało powiedziane orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 250 oraz art. 258 §1 i §2 pkt. 8 ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi.