III SA/Kr 758/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka po rozpoznaniu w dniu 21 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. S. na Rektora Akademii postanawia: oddalić wniosek Wnioskodawczyni w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagała się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W rubryce 6 "Stan Rodzinny" wpisała siebie. Rubrykę 7 "Majątek" zakreśliła. W rubryce 10 "Dochody" poczyniła adnotację "0,00". Uzasadniając swoje starania wskazała, że z uwagi na postawę uczelni nie może podjąć pracy zarobkowej. Do wniosku dołączyła kopie zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego z którego wynika, że nie składała zeznania podatkowego, odpisu skróconego aktu zgonu K. S., kopię zaświadczenia Urzędu Miejskiego, że nie figuruje w rejestrze podatku rolnego, leśnego, od nieruchomości, kopię zaświadczenia z MGOPS, że nie korzystała i nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej z uwagi na nie wykazanie przesłanek przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia wnioskodawczyni wniosła sprzeciw. W związku z powyższym wezwano skarżącą w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2013 r., poz. 270 ze zm.) do złożenia dodatkowego oświadczenia dla pełnego zobrazowania jej sytuacji materialnej, tj wskazania: z jakiego źródła osiąga dochód i w jakiej wysokości, jakie ponosi miesięczne wydatki na utrzymanie, gdzie mieszka, innych okoliczności mających wpływ na jej sytuację majątkową. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni nie uczyniła zadość wezwaniu sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym – zgodnie z art. 246§1 pkt 1 P.p.s.a. – następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wniosek wnioskodawczyni nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślić w tym miejscu należy, że przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. W orzecznictwie sądowym powszechny jest pogląd, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i powinno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Prawo pomocy powinno być więc udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu oraz bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione środków do życia, bądź też ich środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt II OZ 476/12, wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie stronie prawa pomocy, jako odstępstwo od powyższej zasady, stanowiące swoistą formę dofinansowania jej z budżetu państwa poprzez zapewnienie bezpłatnego udziału w postępowaniu, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków na pokrycie kosztów tego postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Sąd zauważa, że użyte w art. 246 P.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości również co do tego, że inicjatywa w zakresie uprawdopodobnienia okoliczności świadczących o trudnej sytuacji materialnej, np. związanej z ponoszeniem nadzwyczajnych kosztów utrzymania, czy leczenia spoczywa na wnioskodawcy. Sąd, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 p.p.s.a., może -jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości- wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki nie wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 roku, sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). W takiej sytuacji uznać trzeba, iż wnioskodawczyni nie wykazała w rozumieniu art. 246 § 1 P.p.s.a., że nie stać jej na poniesienie wydatków, niezbędnych w postępowaniu sądowym oraz związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. Skoro uchyliła się od przedstawienia wskazanych przez Sąd informacji i dokumentów, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 P.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012r., sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689), a niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 28 marca 2012r., sygn. akt I OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz z dnia 16 marca 2012r., sygn. akt I OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748). Podsumowując Sąd stwierdza, że wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów postępowania. Uchylanie się od złożenia informacji i dokumentów, istotnych dla oceny sytuacji finansowej wnioskodawców, musi prowadzić do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.