III SA/Kr 762/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kisielowska Sędziowie WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) Protokolant Sekretarz Sądowy Kinga Ładyga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 22 kwietnia 2025 r., nr SKO.AL./4112/10/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. przyznaje od Skarbu Państwa-Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata A. K. tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany od tego rodzaju czynności. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 22 kwietnia 2025 r., sygn. akt: SKO.AL./4112/10/2025, utrzymano w mocy decyzję Dyrektora Centrum Usług Społecznych w Tarnowie z dnia 7 marca 2025 r. o odmowie: umorzenia w całości M. S. (dalej "skarżący") zaległości powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie przyznanych na podstawie decyzji wydanych z upoważnienia Prezydenta Miasta Tarnowa na rzecz osób uprawnionych: N. S. i N. S.; umorzenia M. S. należności powstałych z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz osób uprawnionych: N. S. i N. S. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 438 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Decyzja ta została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, organ l instancji decyzją z dnia 7 marca 2025r. nr DŚRDM-R620-533-168-2/22 po raz kolejny odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanej ulgi. W złożonym odwołaniu M. S. wniósł o umorzenie 50% zadłużenia alimentacyjnego oraz odsetek w całości i rozłożenie na raty pozostałej części zadłużenia z uwagi na sytuację materialną i zdrowotną. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie w uzasadnieniu opisanej na wstępie decyzji z dnia 22 kwietnia 2025 r. przypomniało, że skarżący ugodą zawartą przed Sądem Rejonowym w Tarnowie, III Wydział Rodzinny i Nieletnich, sygn. akt. [...] z dnia 21.01.2011 r. zobowiązał się do płacenia alimentów na rzecz dzieci, tj. N. S. kwotę po 300,00 zł miesięcznie i na rzecz N. S. kwotę po 300,00 zł miesięcznie. Z uwagi na to, że ww. jako osoba zobowiązana do alimentacji zaniechał obowiązku ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania swoich dzieci oraz na bezskuteczność egzekucji świadczeń alimentacyjnych, na wniosek przedstawiciela ustawowego uprawnionych przyznano zaliczki alimentacyjne na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej oraz świadczenia z funduszu alimentacyjnego zgodnie z przepisami ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w okresach świadczeniowych: 2010/2011, 2011/2012, 2012/2013, 2013/2014, 2014/2015, 2015/2016, 2016/2017, 2017/2018, 2018/2019, 2019/2020, 2020/2021, 2021/2022, 2022/2023. Zadłużenie z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ww. osobom uprawnionym na dzień wydania decyzji przez organ l instancji wynosiło 76.594,52 zł tytułem należności głównej oraz 24.802,08 zł tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie. Zadłużenie z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej osobom uprawnionym wynosi z kolei 4.475,38 zł. Kolegium zaznaczyło, że organ pomocowy obecnie nie wypłaca już świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz N. S. i N. S. Ostatnia wypłata świadczeń na rzecz N. S. nastąpiła we wrześniu 2022 r. oraz na rzecz N. S. we wrześniu 2023 r. Wnioskodawca przedłożył w trakcie postępowania wyroki uchylające obowiązek alimentacyjny na dzieci tj. N. S. i N. S. W dniu 11 czerwca 2024 r. do GUS w Tarnowie wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie należności alimentacyjnych. Swoją prośbę uzasadnił trudną sytuacją materialną i rodzinną. Pismem z dnia 03.07.2024 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Tarnowie poinformował, że postępowanie egzekucyjne wobec Wnioskodawcy zostało zakończone w dniu 09.06.2023 r. z uwagi na ogłoszenie upadłości konsumenckiej dłużnika. Sąd Rejonowy w Tarnowie, V Wydział Gospodarczy w odpowiedzi na zapytanie organu l instancji w piśmie z 21.10.2024r. wyjaśnił, że postanowieniem z dnia 19.12.2023r. umorzył zobowiązania M. S. bez ustalania planu spłaty (powstałe przed ogłoszeniem upadłości, tj. 16.03.2023r.). Wymienione postanowienie stało się prawomocne z dniem 06.01.2024r. Jak wyjaśnił Sąd umorzenie zobowiązań zgodnie z treścią art. 491(21) ust. 2 Prawa upadłościowego nie obejmowało należności alimentacyjnych. Ustalono, że z protokołu dotyczącego ustalenia sytuacji dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej spisanego w dniu 11.02.2025 r. oraz przedłożonych dokumentów wynika, że M. S. ma 51 lat. Legitymuje się orzeczeniem z dnia 04.11.2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym do 30.11.2026 r. ze wskazaniem - "praca w warunkach pracy chronionej." Natomiast lekarz orzecznik ZUS w orzeczeniu z dnia 14,08.2023 r. ustalił, że wnioskodawca jest całkowicie niezdolny do pracy w okresie do 31.08.2026r. i z tego tytułu pobiera rentę ZUS w wysokości 1.620,67 zł miesięcznie. Pobiera również zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł. Ponadto dłużnik alimentacyjny oświadczył, że Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności ustalił w jego przypadku poziom potrzeby wsparcia w skali punktowej: 0-100 punktów, na 78 pkt. Na podstawie ww. poziomu potrzeby wsparcia Zakład Ubezpieczeń Społecznych od 01.01.2025 r, przyznał M. S. świadczenie wspierające w wysokości 1.069,00 zł miesięcznie. Aktualnie łączny miesięczny dochód strony wynosi zatem 2.905,51 zł. W dniu 20.02.2025 r. M. S. podpisał umowę z M. w T. Spółka z o.o. o udostępnienie mieszkania celem wykonania remontu. Koszt opłaty ww. lokalu wynosi 215,30 zł miesięcznie. Organ ustalił, że wnioskodawca ponosi następujące miesięczne wydatki: 718,03 - czynsz, ok. 68,00 zł - prąd, 105,00 zł - telefon, 124,16 zł - telewizja i Internet, od 80,00 do 250,00 zł - za leki. Zatem stałe wydatki wynoszą ok.1.500,00 zł miesięcznie. Po opłaceniu podstawowych zobowiązań do dyspozycji wnioskodawcy pozostaje kwota ok. 1.400,00 zł. Koszty wyżywienia ponosi matka dłużnika. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy, w zależności od potrzeb otrzymuje również pomoc od siostry w formie przelewów. Siostra ma sfinansować remont mieszkania w wysokości 30.000,00 zł, które otrzymał na cele mieszkaniowe z zasobu mieszkaniowego Gminy Miasta Tamowa - "Mieszkanie za remont". PFRON raz na dwa lata refunduje środki ortopedyczne w postaci ortezy i pieluch. Ww. oświadczył również, że otrzymuje pomoc od zboru czyli lokalnej wspólnoty wiernych kościoła. Z dokumentacji księgowej Centrum Usług Społecznych w Tarnowie wynika, że na poczet spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym wpłynęła łączna kwota: 38.787,80 zł, która została przekazana przez komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne. Natomiast dłużnik alimentacyjny dokonał następujących wpłat na rachunek bankowy CUS w Tarnowie w latach 2024 i 2025 w wysokości 1200 zł. Zwrot kwot wypłaconych świadczeń na rzecz osób uprawnionych realizowany był zatem głównie przez komornika sądowego w trakcie postępowania egzekucyjnego. Dalej wyjaśniono, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma nikogo na utrzymaniu, nie korzysta z zasiłków wypłacanych z pomocy społecznej. Miesięczny dochód jaki osiąga M. S. wynosi łącznie 2.905,51 zł. Ocenę sytuacji dochodowej wnioskodawcy dokonano w kontekście aktualnych wskaźników ustalanych przez Instytut Pracy i Polityki Socjalnej, który aktualny poziom średniorocznego minimum socjalnego za 2023 r. dla osoby gospodarującej samotnie w wieku produkcyjnym ustalił na poziomie 1.717,41 zł. Kategoria minimum socjalnego to wzorzec konsumpcji niezamożnych gospodarstw domowych, w którym przewidziano taki zakres oraz poziom zaspokajanych potrzeb, aby osobom w gospodarstwie na każdym etapie ich rozwoju umożliwić reprodukcję sił życiowych, posiadanie i wychowanie potomstwa oraz utrzymanie więzi społecznych. Natomiast średnioroczne minimum egzystencji w Polsce w warunkach cenowych panujących w 2023 r. dla osoby samotnie gospodarującej w wieku produkcyjnym wyniosło 901,04 zł. Minimum egzystencji jest miarą ubóstwa opracowaną przy pierwszych szerszych badaniach nad ubóstwem w Polsce. Jest to normatywny model wyznaczający niski, "alarmowy" poziom zaspokajania potrzeb, poniżej którego występuje biologiczne zagrożenie życia oraz rozwoju psychofizycznego człowieka. Uwzględnia on jedynie zaspokojenie potrzeb niezbędnych do przeżycia i zachowania zdrowia, których nie powinno się odkładać w czasie. Wartość minimum egzystencji wyznacza dolny obszar ubóstwa. Kolegium wskazało, że osiągany przez M. S. dochód przekracza ww. wskaźniki wyznaczające średnioroczne minimum socjalne, jak i minimum egzystencji. Również kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej obowiązujące od 1 stycznia 2025 r. wynosi 1.010,00 zł dla osoby samotnie gospodarującej. Powyższa analiza pozwala na stwierdzenie, że skarżący nie przekroczył progu ubóstwa, gdyż osiąga dochód wyższy niż na poziomie interwencji socjalnej. Nadto M. S. otrzymuje pomoc od rodziny m.in. od matki w formie posiłków oraz od siostry w formie finansowej na remont mieszkania, co stanowi istotne wsparcie w jego budżecie domowym. Zatem, w ocenie Kolegium, konieczność ponoszenia wydatków związanych z codziennym utrzymaniem, problemy zdrowotne skarżącego nie czynią sytuacji dłużnika alimentacyjnego wyjątkową i nadzwyczajną na tle innych dłużników alimentacyjnych. W niniejszej sprawie zadłużenie co do kwoty głównej już nie narasta wobec zaprzestania wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci, a także wobec ustania obowiązku alimentacyjnego względem córki N. S. z dniem 01.09.2022 r. oraz syna N. S. z dniem 04.10.2023 r. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału wnioskodawca podjął również inne działania mające na celu przeciwdziałanie narastającemu zadłużeniu, bowiem złożył wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej, który został uwzględniony, a upadłość została ogłoszona postanowieniem z dnia 19.12.2023 r. bez ustalania planu spłaty, co w dużej mierze poprawiło sytuację w zakresie jego ogólnego stanu zadłużenia. Pismem z dnia 3 marca 2025 r. Syndyk Masy Upadłościowej poinformował, że po wydaniu postanowienia Sądu Rejonowego w Tarnowie z dnia 19 grudnia 2023 r. sygn. akt [...] trafiające w toku postępowania do masy upadłości potrącenia ze świadczeń ZUS zostały zwrócone na rachunek bankowy M. S. Dłużnik w żaden sposób nie dokonywał wpłat na poczet należności alimentacyjnych. Tak więc, zdaniem Kolegium, ujawnione w sprawie okoliczności nie wskazują, aby sytuacja skarżącego w sposób szczególny wyróżniała go na tle innych dłużników alimentacyjnych. Niewątpliwie niski poziom dochodów utrudnia zaspokojenie jego potrzeb bytowych i osobistych, ale tego nie uniemożliwia. Są to dochody stałe dające szansę spłaty należności wypłacanych w zastępstwie za skarżącego, chociaż nie w najbliższej perspektywie. Nadto wskazano, iż ustawodawca przewidział trzy rozwiązania dla dłużnika alimentacyjnego występującego z wnioskiem o ulgę, które winny przyczyniać się do poprawy jego sytuacji. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie Dobranego świadczenia może więc, wystąpić o odroczenie spłaty występującego zadłużenia, o rozłożenie na raty, a w ostateczności o umorzenie występującego zadłużenia. Zamieszczenie w przywołanym przepisie wymienionych możliwości poprawy sytuacji takiej osoby równoznaczne jest z tym, że stosowane one winny być w określony sposób, a mianowicie począwszy od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek największy. Z tego też powodu osoba występująca z wnioskiem ma do wykorzystania w pierwszej kolejności przysługującą jej możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożyć tę spłatę na raty, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie występującej należności. Przenosząc powyższe rozważania na grunt tej sprawy, Kolegium zauważyło, że odwołujący się nie wnioskował o rozłożenie na dogodniejsze dla siebie raty spłaty zadłużenia, lecz złożył wniosek o najdalej idących skutkach, czyli wniosek o umorzenie należności, co determinowało wydanie decyzji w tym zakresie. Skargę na powyższą decyzję Kolegium wniósł M. S. podnosząc, że nie jest prawdą jakoby nie płacił zaległych alimentów, gdyż komornik od ponad 15 lat regularnie pobierał mu z renty odpowiednią kwotę. Z pozostałej zaś części pieniędzy płacił mamie czynsz za media i opierunek. Wyjaśnił, że jego siostra pomagała mu w remoncie mieszkania, które otrzymał od Państwa, ale była to jednorazowa pomoc. Podniósł też, że jego stan zdrowia z miesiąca na miesiąc się pogarsza i jak twierdzą lekarze nie rokuje poprawy. W odpowiedzi na skargę SKO wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej pod kątem jej zgodności z obowiązującym prawem. Oznacza to, że w ramach przeprowadzanej kontroli sąd ma obowiązek zbadania, czy organy administracyjne nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub procesowego w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, sąd zaś nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, ani powołaną w niej podstawą prawną. Dokonawszy kontroli decyzji SKO w zakresie wyznaczonym wyżej wskazanymi przepisami prawa Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 30 ust. 2 u.p.o.a., organ właściwy wierzyciela, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, może umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wraz z odsetkami, w całości lub w części, uwzględniając jego sytuację dochodową i rodzinną. Przepis ten, jako wyjątek od generalnej zasady zwrotu tychże świadczeń, podlega wykładni zawężającej. Odkodowanie użytego przez ustawodawcę sformułowania "uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną" dłużnika alimentacyjnego, dokonane w kontekście definicji tego pojęcia zawartej w art. 2 pkt 3 u.p.o.a., zgodnie z którą dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do płacenia alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, wobec której egzekucja okazała się nieskuteczna, prowadzi do wniosku, że sama niska wysokość dochodów lub ich brak nie stanowią dostatecznej przesłanki do uznania sytuacji dłużnika za uzasadniającą umorzenie należności na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.a. Wynika to z faktu, iż niezdolność do spłaty zobowiązań alimentacyjnych jest cechą charakterystyczną dla tej kategorii podmiotów, co oznacza, że przesłanka umorzenia musi zostać oceniona w sposób bardziej rygorystyczny i uwzględniać dodatkowe okoliczności wykraczające poza sam brak dochodu. Osoba ubiegająca się o umorzenie należności musi wykazać, że jej sytuacja w sposób szczególny odbiega od sytuacji innych dłużników alimentacyjnych (por. wyrok NSA z dnia 6 sierpnia 2024 r., sygn. I OSK 2010/23). Analizując art. 30 ust. 2 u.p.o.a. oraz oceniając sytuację majątkową i rodzinną dłużnika, o której mowa w niniejszym przepisie, należy uwzględnić nie tylko jego bieżący stan, ale również potencjalne perspektywy poprawy tej sytuacji w przyszłości. Należy podkreślić, że mimo iż w postępowaniach dotyczących umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego organ działa w ramach uznania administracyjnego, to w toku postępowania administracyjnego ma obowiązek przeprowadzenia czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 k.p.a.), a dokonane ustalenia powinny być rzetelnie udokumentowane w aktach sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.). Ponadto, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., wydana decyzja powinna zawierać wyczerpujące uzasadnienie. Fakt, iż decyzja podejmowana na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.a. posiada charakter uznaniowy, a organ nie jest zobowiązany do umorzenia należności nawet w sytuacji, gdy występują szczególnie uzasadnione przesłanki, nie czyni tej decyzji dowolną. W kontekście kontroli sądowoadministracyjnej, sąd ma za zadanie sprawdzić, czy organ dysponował kompletnym materiałem dowodowym, który stanowił podstawę dla wydanego rozstrzygnięcia, oraz czy przeprowadził wszechstronną ocenę wszystkich istotnych okoliczności faktycznych. Dodatkowo, decyzja administracyjna musi być sporządzona w sposób umożliwiający jednoznaczne ustalenie, dlaczego przyjęto właśnie takie, a nie inne stanowisko w sprawie. Analiza zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji oraz zaskarżonej decyzji wskazuje, iż standardy te nie zostały w pełni zachowane w kontrolowanej sprawie. Przede wszystkim zauważyć należy, że organ - wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 7 k.p.a. - nie podjął wszystkich koniecznych czynności zmierzających do rzetelnego i wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, w tym nie uwzględnił interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Pomimo że posiadał narzędzia prawne i kompetencje do dogłębnego zbadania stanu faktycznego, czego wymagał złożony przez dłużnika wniosek o umorzenie należności, organ ograniczył się do wycinkowej analizy materiału dowodowego, nie zaś do ustalenia rzeczywistej sytuacji dochodowej i zdrowotnej strony. W tym kontekście na plan pierwszy wysuwa się naruszenie art. 80 k.p.a., przejawiające się w arbitralnej i wybiórczej ocenie materiału dowodowego. W wydanej decyzji organ nie dokonał wnikliwej i wszechstronnej analizy stanu zdrowia skarżącego, pomimo iż zgromadzone dowody jednoznacznie wskazują, że od wielu lat pozostaje on w leczeniu m.in. neurologicznym i psychiatrycznym. Skarżący wskazał, że na co dzień korzysta z pomocy osób trzecich, gdyż nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji. Ma niedowład lewej kończyny, dlatego porusza się o kulach, ma problemy w kończynach górnych (np. podczas posiłku nie trafia zawsze do buzi przez co musi prosić o pomoc swoja mamę). Każdego dnia ma inny stopień nasilenia bólu w kończynach w związku z czym ciężko przewidzieć kiedy dokładnie potrzebuje większego wsparcia osób trzecich. Skarżący podał, że porusza się głównie na wózku inwalidzkim, a na krótszych dystansach przy pomocy kul, a stała potrzeba rehabilitacji i przyjmowania leków wiąże się z koniecznością ponoszenia dodatkowych kosztów. Podniósł, że organ błędnie ocenił, iż jego niepełnosprawność ma charakter przejściowy, ponieważ lekarze leczący jego schorzenia nie widzą realnych szans na poprawę stanu zdrowia, co znajduje potwierdzenie w załączonej do odwołania dokumentacji medycznej. Odnośnie oceny sytuacji zdrowotnej skarżącego Kolegium ograniczyło się do stwierdzenia, że skarżący legitymuje się orzeczeniem z dnia 04.11.2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym do 30.11.2026 r. ze wskazaniem -" praca w warunkach pracy chronionej." Natomiast lekarz orzecznik ZUS w orzeczeniu z dnia 14.08.2023 r. ustalił, że skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy w okresie do 31.08.2026r. i z tego tytułu pobiera rentę ZUS w wysokości 1.620,67 zł miesięcznie. Pobiera również zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności ustalił w jego przypadku poziom potrzeby wsparcia w skali punktowej: 0-100 punktów, na 78 pkt. Na podstawie ww. poziomu potrzeby wsparcia Zakład Ubezpieczeń Społecznych od 01.01.2025 r, przyznał M. S. świadczenie wspierające w wysokości 1.069,00 zł miesięcznie. W świetle powyższego, a także jak wynika z lektury akt sprawy, nie ulega wątpliwości, że sytuacja zdrowotna skarżącego była i nadal jest trudna, a tym samym wymaga obiektywnej i indywidualnej analizy. Jednocześnie należy przyznać organom rację, że umorzenie zobowiązań ma charakter wyjątkowy i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach szczególnych, to jednak należy jednocześnie zwrócić uwagę, że ustawodawca w art. 30 ust. 2 ustawy przewidział również możliwość zastosowania ulg częściowych. Rzeczą organu jest zatem rozstrzygnięcie – w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy czy w realiach konkretnej sprawy zachodzą przesłanki do zastosowania całkowitego, bądź częściowego zwolnienia z ciążących na wnioskodawcy zobowiązań wobec Skarbu Państwa. Ocena ta winna uwzględniać, co należy jeszcze raz podkreślić, aktualny stan majątkowy i stan zdrowia wnioskodawcy, ustalenie przyczyn niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego, obiektywną, a nie tylko hipotetyczną ocenę możliwości przezwyciężenia przez zobowiązanego trudnej sytuacji życiowej. W ocenie Sądu w badanej sprawie ocena taka została dokonana jedynie fragmentarycznie, bez należytego odniesienia się do indywidualnej sytuacji skarżącego. Przede wszystkim bez należytego rozważenia jego stanu zdrowia i w związku z tym możliwości uzyskiwania dochodów pozwalających mu - oprócz spłaty zadłużenia na godne życie i realną spłatę zadłużenia wobec Skarbu Państwa w przyszłości. Prawidłowo przeprowadzony proces zgromadzenia materiału dowodowego i jego analizy uwalnia organ od zarzutu dowolności i przekroczenia granic uznania administracyjnego. Ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności (zob. przykładowo wyrok NSA z 30 czerwca 2011 r., I OSK 371/2011). Obowiązkiem organu jest szczegółowa analiza sytuacji ubiegającego się o umorzenie i uwzględnienie wszystkich okoliczności, które składają się na sytuację dochodową i rodzinną, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Pojęcie to obejmuje całokształt sytuacji osobistej, w tym także uzyskiwane dochody, status materialny, stan zdrowia i sytuację życiową (zob. np. wyrok WSA w Rzeszowie z 28 lipca 2011 r., II SA/Rz 358/2011). W ocenie Sądu, w tej sprawie pobieżnie odniesiono się do sytuacji zdrowotnej i życiowej skarżącego. Jak wynika z lektury akt administracyjnych skarżący jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, z zaburzeniami lękowo-depresyjnymi, z silnymi zaburzeniami w zakresie funkcjonowania społecznego, z zaburzeniami pamięci, niedowładem kończyn dolnych i z zaburzeniami chodu (dokumentacja medyczna k. 14-50 akt admin.). Rozważenia zatem wymaga czy osoba, która sama wymaga pomocy osób trzecich i wsparcia ze strony Państwa nie zasługuje na zastosowanie ulgi, o którą wnioskuje, tym bardziej, że skarżący w odwołaniu z 26 marca 2025 r. zawnioskował o umorzenie 50 % jego zadłużenia alimentacyjnego (...) oraz o rozłożenie na raty pozostałej części, po 350 zł, do czego w swoim uzasadnieniu nie odniósł się w ogóle organ odwoławczy. Organ administracyjny podkreślił, że "posiadanie uprawnienia z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, poruszanie się na wózku inwalidzkim, po mieszkaniu za pomocą 2 kuł łokciowych nie stanowi formalnej przeszkody w podjęcia zatrudnienia przez taką osobę. Osoba całkowicie niezdolna do pracy może pracować pod warunkiem, że stanowisko pracy zostanie dostosowane do potrzeb osoby z niepełnosprawnością. Pan M. S. ma wykształcenie zawodowe, a zawód wyuczony to ślusarz. Biorąc pod uwagę rozwój sektora budowlanego obecnie jest duże zapotrzebowanie na fachowców, którzy mogą podjąć zatrudnienie m.in. w zakładach pracy chronionej. Wydanie orzeczenia stwierdzającego całkowitą niezdolność do pracy nie jest równoznaczne z zakazem pracy, nie eliminuje Pana M. S. z życia zawodowego w ogóle. Miejsce pracy można przystosować lub zlecić pracę zdalną. Wnioskodawca powinien wykazać chęci w celu polepszenia swojej sytuacji finansowej poprzez poszukiwanie dostosowanej do jego możliwości pracy." (k. 82a a.a.). Powyższych wniosków, w kontekście analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym dokumentacji medycznej, nie sposób podzielić. Analiza zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że organ odwoławczy, podobnie zresztą jak organ I instancji uchylił się od dokonania rzetelnej ceny sytuacji skarżącego, uznając, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Nie można bowiem za taką ocenę uznać powielania ogólnych stwierdzeń na temat natury obowiązku alimentacyjnego i przesłanek umorzenia należności bez uwzględnienia aktualnej sytuacji zdrowotnej skarżącego i zdeterminowanej nią sytuacji materialnej i bytowej skarżącego. Już sama ta okoliczność, tj. nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego i rozbieżność pomiędzy rzeczywistymi warunkami zdrowotno-bytowymi dłużnika a treścią uzasadnienia decyzji, uzasadnia uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia z uwagi na istotne naruszenie przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a.). Powyższe braki mają charakter na tyle istotny, że niweczą możliwość rzetelnej oceny zasadności żądania strony i wykluczają stwierdzenie, iż organ w sposób wyczerpujący wyjaśnił, dlaczego w ramach uznania administracyjnego odmówił dłużnikowi alimentacyjnemu umorzenia należności w stopniu odpowiadającym jego faktycznym potrzebom i możliwościom. Wszystkie wskazane powyżej uchybienia oraz błędy w ocenie materiału dowodowego, a także niespójności w treści decyzji, skutkowały koniecznością uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. (pkt 1 sentencji wyroku). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien uwzględnić przedstawione wcześniej zastrzeżenia oraz dokonać rzetelnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. W szczególności powinien przeanalizować, czy stan zdrowia skarżącego nie wskazuje na trwałą i nieodwracalną niezdolność do poprawy w przyszłości. Po ponownej analizie sprawy organ zobowiązany będzie do wydania rozstrzygnięcia, które zostanie należycie uzasadnione i oparte na wszechstronnej ocenie okoliczności faktycznych. W punkcie 2 sentencji wyroku Sąd na podstawie art. 250 § 1 powoływanej ustawy p.p.s.a. oraz § 23 ust. 1 pkt 10 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r. poz. 763) orzekł w zakresie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej skarżącemu przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu.