III SA/Kr 775/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie WSA Hanna Knysiak-Sudyka WSA Barbara Pasternak Protokolant Aleksandra Grabiec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2017 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 maja 2017 r. znak [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Decyzją z 15 maja 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z [...] 2017 r. o uznaniu skarżącego J. K. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że skarżący wyrokiem z 9 grudnia 2015 r. Sądu Rejonowego Wydział III Rodzinny i Nieletnich został zobowiązany do alimentów na rzecz małoletniej córki A. K. - 800 złotych miesięcznie. Wobec stwierdzonej przez Komornika przy Sądzie Rejonowym bezskuteczności egzekucji, Burmistrz decyzją z [...] 2016 r. przyznał ww. małoletniej świadczenie z funduszu alimentacyjnego od 1 maja 2016 r. do 30 września 2016 r., a następnie decyzją z 30 września 2016 r. od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. Skarżący został poinformowany o treści ww. decyzji z 30 września 2016 r., a następnie został wezwany - pismem z 8 lutego 2017 r. - do stawienia się w Urzędzie Miejskim, w terminie 7 dni w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i odebrania oświadczenia majątkowego. Pismo to zostało doręczone 15 lutego 2017 r. dorosłemu domownikowi z powodu nieobecności adresata. Jednoczenie Burmistrz uzyskał od Komornika informację (zaświadczenie z 17 marca 2017 r.), że skarżący nie wywiązuje się ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Burmistrz, zawiadomieniem z 13 marca 2017 r. (odebranym przez skarżącego osobiście 27 marca 2017 r.) wszczął wobec skarżącego postępowanie w sprawie uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego, a następnie, wobec niestawiennictwa skarżącego na wywiad alimentacyjny i brak złożenia oświadczenia majątkowego wydał wskazaną na wstępie decyzję z dnia [...] 2017 r. Kolegium, po przeanalizowaniu akt sprawy, doszło do przekonania, że w sprawie zostały spełnione obie przesłanki z art. 5. ust. 3 i ust. 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 489 z późn. zm.), a więc organ I instancji był zobowiązany do wydania decyzji o uznaniu odwołującego się za dłużnika alimentacyjnego uchylającego od zobowiązań alimentacyjnych. Zgodnie bowiem z tymi przepisami uznanie za dłużnika alimentacyjnego było możliwe w przypadku, gdy dłużnik uniemożliwiał przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego oraz gdy przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący domagał się uchylenia decyzji wydanych w obu instancjach, zarzucając im: 1/ pominięcie przy ustalaniu stanu prawnego sprawy art. 5 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz naruszenie art. 5 ust. 3 ww. ustawy poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji jego błędne zastosowanie; 2/ naruszenie art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy; 3/ naruszenie art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak odniesienia się do okoliczności podniesionych przez skarżącego w toku postępowania, a tym samym wydanie decyzji z wadliwym uzasadnieniem faktycznym i prawnym. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że jest osobą skrajnie ubogą, mieszka w pokoju w jednym z pensjonatów w R, gdyż nie posiada oszczędności które pozwoliłyby mu na wynajęcie własnego mieszkania. W ocenie skarżącego pismo organu z 8 lutego 2017 r., którym wezwano go do stawienia się w Urzędzie Miejskim, zostało nieprawidłowo doręczone. Zdaniem skarżącego pismo to zostało prawdopodobnie przekazane przypadkowej osobie spotkanej na terenie pensjonatu, której nie można określić mianem "domownika". Zatem w sprawie nie wystąpiła przesłanka uniemożliwienia przez dłużnika alimentacyjnego przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, co potwierdzał również fakt, że skarżący stawił się na pierwsze wezwanie organu i zrealizował wszystkie nałożone na niego obowiązki. Skarżący zarzucił też, że organy nie zastosowały w sprawie art. 5 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który określa, że w sytuacji gdy dłużnik alimentacyjny nie jest w stanie wywiązać się z zobowiązań z uwagi na brak zatrudnienia, organ przed wydaniem decyzji o wpisie na listę dłużników, obowiązany jest w pierwszej kolejności zobowiązać dłużnika do zgłoszenia się jako osoba bezrobotna oraz poinformować właściwy miejscowo powiatowy urząd pracy o potrzebie aktywizacji zawodowej dłużnika. W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zajęte w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Sąd uznał, że zasadne były zarzuty o nieskutecznym doręczeniu wezwania na wywiad alimentacyjny. Ma to o tyle znaczenie, że zgodnie z art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jednym z warunków wszczęcia postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest uniemożliwianie przez dłużnika przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Aby uznać z kolei, że dłużnik uniemożliwia przeprowadzenie takiego wywiadu, niezbędne jest skuteczne doręczenie mu wezwania na wywiad, w którym to wezwaniu zostanie określony jego cel. Takie wezwanie (pismo z 8 lutego 2017 r.) zostało odebrane 15 lutego 2017 r. przez osobę określoną przez listonosza (poprzez podkreślenie stosownej informacji w druku zwrotnego potwierdzenia odbioru) jako "dorosły domownik". Sąd zaznacza, jednak, że podpis odbierającego pismo uniemożliwia odczytanie imienia i nazwiska – jest to na dodatek podpis złożony przy użyciu cyrylicy, co uprawdopodabnia twierdzenia skarżącego, że pismo odebrała osoba przypadkowa, przebywająca na terenie pensjonatu w R, gdzie skarżący mieszka. Zgodnie z art. 43 Kodeksu postępowania administracyjnego w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że doręczenie pisma domownikowi wywołuje taki skutek jakby pismo zostało doręczone samemu adresatowi. Stąd też nie może być żadnych wątpliwości, że przesyłka została doręczona właśnie domownikowi. Na podstawie zwrotnego potwierdzenia odbioru musi istnieć możliwość zidentyfikowania osoby odbierającej pismo jako domownika adresata tego pisma. Domownik powinien więc złożyć czytelny podpis na zwrotnym poświadczeniu odbioru zawierający imię i nazwisko. Jeśli podpis jest nieczytelny, to obok podpisu powinna znaleźć się adnotacja, że pismo odebrał na przykład mąż, siostra, syn, matka. Tylko spełnienie tych wymogów pozwala na zidentyfikowania osoby odbierającej pismo i ustalenie, czy odbioru dokonał domownik (por. wyrok NSA z 14 czerwca 2017 r., I OSK 2641/15). Sąd zauważa, że w przypadku pensjonatu, w którym zamieszkuje skarżący, "dozorcą", o którym mowa w art. 43 kodeksu postępowania administracyjnego, może być osoba czynna na recepcji. To ona właśnie, w granicach swoich obowiązków, dozoruje ruch w budynku. Sąd uznał więc, że organy błędnie zastosowały art. 43 kodeksu postępowania administracyjnego uznając doręczenie zastępcze za skuteczne. To z kolei spowodowało zbyt pochopne zastosowanie procedury z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W ponownym postępowaniu, jeżeli nie uda się ustalić kto faktycznie odebrał wezwanie z 8 lutego 2017 r. i czy był to domownik skarżącego, organ I instancji ponownie wyśle wezwanie w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. W razie konieczności prześle do właściwego urzędu pocztowego pismo określające zasady doręczania korespondencji osobom fizycznym zamieszkałym w pensjonacie i zwracające uwagę na konieczność wpisywania czytelnie imienia i nazwiska osoby odbierającej przesyłkę w przypadku nieobecności adresata z podaniem, w jakim charakterze taka osoba działa (tu: np. partnerka lub recepcjonista/tka pensjonatu). Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.). Powołane przepisy stanowią, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa procesowego jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c); Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135).