III SA/Kr 795/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędziowie Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 października 2023 roku sprawy ze skargi L. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 8 marca 2023 r., nr SKO-NP-4115-520/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę Skarżąca L. K. wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką S. M., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, gdzie stopień niepełnosprawności datuje się od 13 marca 2019 r. Decyzją Burmistrza S. z 13 października 2022 r., znak: [...] orzeczono o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na niepełnosprawną matkę. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ pierwszej instancji nie kwestionował faktu sprawowania opieki przez skarżącą nad niepełnosprawną matką jednak, opieka ta w ocenie organu, nie wymaga pełnego zaangażowania ze strony skarżącej w rozumieniu art. 17 ust.1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolejną negatywną przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był w ocenie organu moment powstania niepełnosprawności matki skarżącej, która to przesłanka wynika z cytowanego powyżej art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zwrócono też uwagę na obowiązek alimentacyjny pozostałych dzieci osoby wymagającej opieki, które mogą współdzielić opiekę nad matką ze skarżącą. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zakwestionowała zapadłe rozstrzygnięcie powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. K 8/13. Skarżąca wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Decyzją z 8 marca 2023 r., nr SKO-NP-4115-520/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia po przytoczeniu mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wyjaśnieniu charakteru prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w całości oparto się na ustaleniach faktycznych organu pierwszej instancji uznając je za kompletne dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Kolegium stwierdziło, że w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Zatem ustaleniu podlega czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i czy nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie. W zakresie wskazano, że skarżąca wraz ze swoją rodziną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepełnosprawną matką. Matka skarżącej zajmuje jeden pokój na parterze domu jednorodzinnego gdzie ma dostęp do kuchni i łazienki. Skarżąca po urodzeniu najmłodszego dziecka wróciła z Anglii i jako najmłodsza z rodzeństwa zaczęła zajmować się synem i matką. Matka skarżącej rozpoczyna dzień o godz. 5.00 po przebudzeniu modli się i bierze leki. Ok. godz. 7 córka przychodzi pościelić łóżko matki, kolejno pomaga matce w porannej toalecie, matka bierze prysznic w obecności córki. Dalej matka około godz. 7 wysłuchuje porannej mszy świętej. Skarżąca przygotowuje śniadanie, ze względu na cukrzycę typu II oraz dnę moczową matka wymaga odpowiedniej diety. Kolejno ok. godz. 8 skarżąca wraz z matką piją kawę, następnie osoba wymagająca opieki pozostaje w swoim pokoju i się modli natomiast córka wykonuje czynności gospodarcze tj. sprząta w domu, pierze, gotuje oraz sprawuje opiekę nad swoim 3 letnim synem. Około godz. 13 skarżąca podaje obiad. Matka samodzielnie zjada posiłek, podczas gdy skarżąca sprząta po obiedzie, matka ogląda seriale. Skarżąca pomiędzy godz. 13 do godz. 19 nie wykazała żadnych czynności opiekuńczych w związku z opieką nad matką. W godzinach wieczornych skarżąca przygotowuje matkę do snu, przebiera i kładzie do łóżka. Matka skarżącej śpi samodzielnie w swoim pokoju przy otwartych drzwiach, tak aby córka mogła reagować na niepokojące sygnały np. kaszel w związku z astmą matki. Matka skarżącej od 4 lat jest dotleniana aparatem dotleniającym. Nosi też aparat słuchowy, ale ze względu na nawracające ropne infekcje ucha, musiała zrezygnować z noszenia aparatu słuchowego. Osoba wymagająca opieki ma wstawione endoprotezy bioder, pomimo rehabilitacji porusza się o kuli, obecnie oczekuje na operacje obydwu stawów kolanowych. Ze względu na problemy z pamięcią matka skarżącej nie może pozostawać sama w domu, ponieważ zdarzało jej się zaprószyć ogień w domu, oraz zdarza jej się zapomnieć wyłączyć gaz. Matka skarżącej pozostaje w leczeniu specjalistycznym: endokrynologicznym, kardiologicznym, pulmonologicznym, chirurgicznym, okulistycznym oraz diabetologicznym. Długotrwale choruje na nadciśnienie, astmę, cukrzycę, tarczycę, żylaki, schorzenia serca. Cierpi też na reumatoidalne zapalenie stawów, w 1982 r. przeszła wylew, obecnie ma skierowanie do neurologa. Skarżąca zapewnia kontakty z lekarzem rodzinnym, kardiologiem, pulmonologiem. chirurgiem diabetologiem, endokrynologiem - przynajmniej raz na pół roku. Jak podała skarżąca z powodu swoich schorzeń matka ma ograniczony kontakt z otoczeniem, dodatkowo utrudniony przez niedosłuch, nie opuszcza samodzielnie domu, wymaga wsparcia i pomocy przy obsłudze aparatu tlenowego. Skarżąca podała, że nie podejmuje pracy zawodowej, gdyż matka nie może postać sama w domu. Nie przecząc faktowi sprawowania opieki przez skarżącą nad matką Kolegium stwierdziło, że w realiach przedmiotowej sprawy brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością opieki nad osobą wymagającą opieki. Zdaniem organu zakres opieki jakiej wymaga matka skarżącej (i jaki faktycznie wykonuje skarżąca) nie uniemożliwia podjęcia przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie. Ponadto podniesiono, że oprócz skarżącej zobowiązana do alimentacji względem niepełnosprawnej matki jest jeszcze ósemka rodzeństwa skarżącej. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżonej decyzji zarzuciła: a/ naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnie, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej matki nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia, - art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej matki nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, b/ naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnie, tj.: - art. 6 k,p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a,, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N., że niepełnosprawna matka skarżącej pomimo orzeczonej trwale niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki córki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390), powoływanej dalej także jako "u.ś.r.". Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 cyt. ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy Sąd zauważa, że słuszne jest stanowisko Kolegium, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 cyt. ustawy, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium. Wobec powyższego, Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b cyt. ustawy. Sąd podziela też stanowisko organu odwoławczego, że zasadniczym powodem wydania decyzji odmownej w niniejszej sprawie jest brak zaistniała przesłanki w postaci związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Sąd wskazuje w tym miejscu, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. System świadczeń rodzinnych został bowiem tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni i ścisły związek przyczynowo skutkowy (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19). Opieka ta powinna być zatem w takim stopniu absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla podopiecznego (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 51/21). W ocenie Sądu zakres sprawowanej przez skarżącą opieki w zestawieniu ze stanem zdrowia matki wskazuje, że nie odpowiadała ona przesłankom wymienionym w art. 17 u.ś.r. uprawniającym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Matka skarżącej niewątpliwie jest osobą z wieloma schorzeniami i wymagającą wsparcia, niemniej jednak nie jest osobą obłożnie chorą, pampersowaną czy bez kontaktu, tudzież z objawami wymagającymi długotrwałej lub ciągłej obecności opiekuna. Okoliczności faktyczne sprawy wskazują, że matka skarżącej samodzielnie porusza się przy pomocy kul, samodzielnie spożywa posiłki i samodzielnie spożywa leki. Mimo argumentacji zawartej w skardze, że matka skarżącej jest również chora psychicznie (k. 6 akt sądowych) nie znalazło to potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Opieka sprawowana przez skarżącą, nie ma więc takiego charakteru, żeby zmuszała ją do definitywnej rezygnacji z jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Nie sposób przyjąć, aby takie czynności jak: ścielenie łóżka, wspólne spędzanie czasu z matką, przygotowywanie posiłków, sprzątanie, pranie, pomoc w przebieraniu i kładzeniu do łóżka, można było uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Również pomoc w czynnościach higienicznych jest wykonywana zwykle w określonych porach dnia lub raz na jakiś czas, a zatem i ta czynność nie ma charakteru ciągłego. Są to typowe czynności dnia codziennego, które mogą być wykonywane przez osoby na co dzień pracujące zawodowo i wykonujące je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu, mające pod opieką starszych zwykle schorowanych rodziców. Ponadto rodzaj i charakter tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji rodzinnych jakie występują pomiędzy rodzicem, a dzieckiem. Sąd zauważa w tym miejscu, że skarżąca w godzinach od 13.00 do 19.00 nie wskazała aby wykonywała jakieś czynności opiekuńcze względem matki. Ponadto skarżąca sprawuje jednocześnie opiekę nad 3 letnim synem. Również z tych przyczyn trudno uznać aby pomiędzy niepodejmowaniem pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad matką istniał ścisły związek przyczynowo skutkowy. Dodatkowo pracownik socjalny we wnioskach z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wskazał, że opieka skarżącej nad matką ma charakter częściowy i skarżąca ma jedynie ograniczenia w możliwości podejmowania aktywności zawodowej. Wynika z tego, że podjęcie pracy zarobkowej choćby w ograniczonym wymiarze czasu pracy nie jest wykluczone. Odnosząc się do twierdzeń skarżącej, że nie może podjąć zatrudnienia bo nie może matki samej zostawiać w domu z uwagi na to, że matka ma problemy z pamięcią i zdarzyło jej się zaprószyć ogień i zapomnieć wyłączyć gaz, Sąd zauważa, że w trakcie całego postępowania administracyjnego skarżąca ani razu nie odebrała kierowanej do niej korespondencji w sprawie. Za każdym razem (trzykrotnie) korespondencję odbierała matka skarżącej z powodu nieobecności adresata. Wynika z tego, że zostawienie matki samej w domu jest możliwe. Dodatkowo, poza brakiem istnienia związku przyczynowo – skutkowego, organ słusznie zauważył, że skarżąca ma jeszcze ósemkę rodzeństwa, w równym stopniu zobowiązanego alimentacyjnie względem matki. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element stanu faktycznego mającego wpływ na ustalenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1235/22, czy wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1280/22). Natomiast w stosunku do pozostałych dzieci matki skarżącej nie stwierdzono obiektywnych przeszkód w możliwości wsparcia skarżącej w opiece nad matką w wybranej formie. Reasumując prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, że okoliczności stanu faktycznego wskazujące na brak związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy zaprzestaniem lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a potrzebą sprawowaniami opieki nad matką, uzasadniały odmowę przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zarzuty skargi w tym względzie są nieuzasadnione. Podkreślić należy, że Sąd nie kwestionuje stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności udzielenia jej opieki oraz faktu, że skarżąca tę opiekę sprawuje. Jednakże samo sprawowanie opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Musi to być opieka o takim charakterze i natężeniu, że wyklucza możliwość podjęcia pracy zarobkowej choćby w częściowym wymiarze. Taka opieka – w ocenie Sądu – nie miała miejsca w realiach kontrolowanej sprawy. Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły odzwierciedlenie w wyczerpującym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, która w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.