III SA/Kr 800/07

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 22 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi E. W. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zameldowania postanawia: zmienić postanowienie Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 lutego 2008 r. w ten sposób, że przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Skarżąca w złożonym dnia 13 października 2008 r. na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagała się ustanowienia adwokata. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwiema małoletnimi córkami. Określając swój majątek uwidoczniła, że w jego skład wchodzi budynek mieszkalny którego jest współwłaścicielem oraz nieruchomość rolna o powierzchni 0,6 ara. Nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Stałe miesięczne dochody swego gospodarstwa domowego oszacowała na kwotę 906,14 zł otrzymywanej renty. Uzasadniając swoje starania zaakcentowała, że jest zadłużona w banku. Zaciągnęła bowiem kredyt na pokrycie części budynków gospodarczych oraz opłat związanych ze sprawami spadkowymi a także zakup opału na zimę. Podała, że stałe miesięczne wydatki pochłaniają około 412 zł. W związku z przewlekłą chorobą skarżąca pozostaje pod stałą opieką lekarską. Do wniosku dołączyła kopię odcinka renty z ostatniego miesiąca, kopie faktur za śmieci opiewającą na 15 zł, za energię elektryczną na 62,23 zł i 30,34 zł, za telefon na 113,68 zł. Nadto potwierdzenie wpłaty 210 zł do banku oraz kopię umowy pożyczki. Wobec tego, że obecnie składany wniosek nie jest pierwszym więc okolicznościami znanymi z urzędu pozostaje i to, że skarżąca jest osobą niezdolną do pracy. Legitymuje się orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności o charakterze trwałym (dowód: kopia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności k. 41). Cierpi na dystrofię mięśniową (dowód: kopie karty informacyjnej leczenia szpitalnego oraz zaświadczenia o stanie zdrowia k. 54, 55). Córki mieszkają z mężem a skarżąca pokrywa część kosztów ich utrzymania. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Przed złożeniem obecnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym skarżąca już wcześniej domagała się tego prawa, wnosząc w ostatecznie sprecyzowanym wniosku o zwolnienie jej z kosztów sądowych (k. 49). Jej starania odniosły zamierzony skutek i na mocy postanowienia z dnia 12 lutego 2008 r. przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (k. 63-67). Wobec tego, iż tak udzielone stronie prawo pomocy nie zostało po chwilę obecną cofnięte, co w sposób oczywisty dokumentują akta sprawy rodzą się dwa pytania. Po pierwsze czy w strona może ubiegać się o przyznanie tego prawa w zakresie szerszym aniżeli udzielone? Po drugie w oparciu o jakie przesłanki i w jakim trybie taki wniosek powinien zostać rozpoznany? Na pierwsze z postawionych pytań odpowiedzieć należy twierdząco. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" nie sprzeciwiają się bowiem możliwości wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przy odpowiedzi na drugie zwrócenia uwagi wymaga z kolei to, że w sytuacji gdy strona składa dwa kolejne wnioski o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym najpierw poprzez zwolnienie od kosztów sądowych a następnie poprzez ustanowienie na swoją rzecz kwalifikowanego zastępstwa procesowego, jej kolejny wniosek należy jednak rozpatrywać pod katem przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym a więc z przepisu art. 246 § 1 pkt. 1 ppsa. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że ze względu na treść art. 245 § 3 ppsa stanowiącym, iż "prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sadowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego" w ramach udzielanego stronie prawa pomocy w zakresie częściowym nie może korzystać równocześnie i ze zwolnienia od kosztów sądowych i z adwokata z urzędu do czego zmierza skarżąca. Przesądził to był bowiem ustawodawca konstruując wzmiankowany przepis w oparciu o formułę logiczną alternatywy rozłącznej której linię demarkacyjną wyznaczają wyrażenia "tylko (...) tylko". Nadto potwierdzeniem takiego stanu rzeczy jest treść przepisu § 2 art. 245 ppsa podającego definicję prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wreszcie przyjęcie odmiennej optyki stanowiłoby nieuzasadnione uprzywilejowanie wnioskodawców składających dwa następujące po sobie wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w stosunku do wnioskodawców żądających od razu przyznania mi prawa pomocy w zakresie całkowitym i podważałoby ratio legis przyjętego przez ustawodawcę unormowania. Oczywistym bowiem pozostaje, że wykazanie iż "nie jest się w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania" jest dla strony trudniejsze aniżeli wykazanie, że "nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny". Jeśli chodzi o tryb rozpoznania takiego kolejnego wniosku strony to nie można tracić z pola widzenia, że wskutek prostego upływu czasu dotychczasowe orzeczenie referendarskie zyskało jednak cechę prawomocności. Z treści art. 259 § 3 ppsa wynika, że prawomocne postanowienie referendarskie ma moc wiążącą jak orzeczenie sądu. Wiąże więc nie tylko strony i referendarza, który je wydał lecz również inne sądy i inne organy państwowe a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby (art. 170 ppsa). Stąd ponowne postępowanie w tej samej kwestii wymaga prócz złożenia przez stronę oświadczeń o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach strony (art. 259 ppsa) nadto także zaistnienia "zmiany okoliczności sprawy" o której to przesłance wzmiankuje przepis art. 165 ppsa. Pamiętać przy tym trzeba, ze przez wyrażenie "zmiana okoliczności sprawy" należy rozumieć nie tylko stan faktyczny czy zmianę w przepisach prawa, które uzasadniałaby wydanie postanowienia odmiennej treści niż, to które zostało wcześniej wydane (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2005 s. 499; J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2006 s. 352; także B. Dobrzański, M. Lisiewski, Z. Resich, W. Siedlecki: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Warszawa 1969 T. I s. 539 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 1973 r. III CRN 429/72 OSPiKA 1973/10 poz. 196 i uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 1999 r. II CKN 172/98 nie publ.) ale także wydanie przez wojewódzki sąd administracyjny orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie oraz złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy umotywowanego chęcią wniesienia skargi kasacyjnej (por. teza I postanow. NSA z 20 października 2005 r. II FZ 651/05). Odnosząc te wszystkie uwagi do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skoro z jednej strony nakreślony przez skarżącą obraz egzystencji jawi się w dalszym ciągu tak, że choć rzeczona posiada stałe źródło dochodu i pewien majątek to jednak nie za bardzo jest w stanie ponieść kosztów sądowych i wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru a z drugiej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2008 r. oddalający skargę wraz ujawnionym przez skarżącą w rubryce 3 formularza PPF tworzy nowy układ procesowy należało zmienić dotychczasowe postanowienie referendarskie i do dotychczas udzielonego zwolnienia od kosztów sądowych dodać adwokata z urzędu. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że dochody jakie osiąga skarżąca są w dalszym ciągu niższe od przeciętnych zarobków w gospodarce i w zasadzie wystarczają tylko na opłacenie stałych wydatków, przyczynienie się do utrzymania córek oraz opędzenie najpotrzebniejszych potrzeb życiowych. Jako osoba niezdolna do pracy nie za bardzo też może własnym staraniem poprawić warunki swej egzystencji. Możliwości rozdysponowania ujawnionym majątkiem są nadal bardziej potencjalne aniżeli możliwe do przeprowadzenia. W odniesieniu do nieruchomości zabudowanej budynkiem nr [...] przyczynami takiego stanu jest akcentowany przez skarżącą fakt zamieszkiwania tam oraz skupienia pod tym adresem centrum swej aktywności życiowej oraz nie do końca uregulowany stan prawny nieruchomości. Co się natomiast tyczy nieruchomości zabudowanej budynkiem oznaczonym numerem [...] w W. F. to biorąc pod uwagę zasady doświadczenia życiowego konieczność sprzedania posiadanego udziału wiązałaby się z ryzykiem poszkodowania skarżącej gdyż osoba borykająca się z problemami natury zdrowotnej powinna posiadać pewne zabezpieczenie na nie przewidziane sytuacje. Zaciągnięcie pożyczki lub kredytu w przypadku skarżącej jest z kolei iluzoryczne wziąwszy pod uwagę i kryteria ich udzielania przez banki i dochód jakim skarżąca dysponuje i spoczywającą na niej ciągle jeszcze niespłaconą pożyczkę (dowód: kopia umowy). Rozstrzygnięciu niniejszemu nie sprzeciwiało się to, że w postanowieniu z dnia 18 listopada 2005 r. (II OZ 877/05) Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział pogląd, zgodnie z którym postanowienia referendarza sądowego mające walor prawomocnych orzeczeń sądu (art. 259 ppsa) mogą być uchylane i zmieniane jedynie postanowieniami wojewódzkiego sądu administracyjnego wydanymi na podstawie art. 165. Poglądowi temu należy się przeciwstawić. Zauważyć bowiem wypada, że stosownie do treści art. 258 § 2 pkt. 7 ppsa w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy referendarze sądowi posiadają kompetencję do wydawania na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznawania lub odmowy przyznania prawa pomocy. Użyte przez ustawodawcę sformułowanie "co do" jest synonimem wyrażenia "w przedmiocie", które obejmuje pełne spektrum rozstrzygnięć jakie mogą zapaść a więc także zmiany uprzedniego. Skoro zaś referendarz sądowy został wyposażony w kompetencję do merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy to takie jego uprawnienie obejmuje tym bardziej umocowanie do dopasowania swego rozstrzygnięcia w nawiązaniu do zmienionych okoliczności sprawy. Możliwość zmiany postanowienia jest bowiem niczym innym jak tylko narzędziem procesowym służącym dostosowaniu orzeczenia do sytuacji strony. Jeśli zaś w zakres rozumienia zwrotu "co do przyznania lub odmowy prawa pomocy" użytego w art. 258 § 2 pkt. 7 ppsa daje się wpisać także możliwość zmiany takiego postanowienia w trybie art. 165 ppsa to wbrew podnoszonym obiekcjom przepisy prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują także możliwości zaskarżenia takiego postanowienia sprzeciwem (art. 259 ppsa). Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 165 w związku art. 258 § 2 pkt. 7 i art. 246 § 1 pkt. 1 ppsa w związku z art. 245 § 2 ppsa