III SA/Kr 816/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec (spr.) Sędziowie WSA Bożenna Blitek WSA Dorota Dąbek Protokolant Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2009r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 9 maja 2008r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej skargę oddala Decyzją z dnia 09.05.2008r. nr [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r, nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 5 pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006r. nr 122, poz. 851 z późn. zm.) i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115), po rozpatrzeniu odwołania M. P. od decyzji Nr [...] Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2007r znak [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - choroby skóry - wymienionej w poz. 10 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) - utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Decyzje powyższe zostały wydane w związku z ponownym rozpoznaniem sprawy po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 14.06.2005r. sygn. akt [...] zaskarżonej przez M. P. decyzji Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2003r. Nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji organu l instancji. Sąd wskazał w uzasadnieniu wyroku, że opinie lekarskie, na których organy oparły rozstrzygnięcia nie zawierały przekonywującego uzasadnienia. Pomimo kategorycznych stwierdzeń o rozpoznaniu schorzenia i nie zakwalifikowaniu go jako zawodowego nie uzasadniono tego poglądu w sposób dostateczny tj. umożliwiający kontrolę. Organy nie wezwały biegłych lekarzy do uzupełnienia opinii ani też z urzędu nie zasięgnęły opinii innej placówki naukowej, co w związku z pojęciem opinii jako dowodu w sprawie należy uznać za naruszenie przepisów prawa procesowego. Organy nie zwróciły też uwagi na rozbieżności w treści orzeczeń lekarskich co do istnienia cech alergii kontaktowej, organ l instancji w ogóle jej nie rozpoznał, odmiennie niż organ II instancji. Wskazówki Sądu dotyczyły również nieustalenia w sposób odpowiadający prawdzie stanu faktycznego. Pomimo bowiem sprostowania dokonanego przez skarżącego co do okresu narażenia na czynniki alergizujące i daty, kiedy pojawiły się pierwsze objawy egzemy, organy nie ustosunkowały się do tego w żaden sposób. W szczególności nie poinformowały o tym fakcie biegłych lekarzy i oparły się na ich orzeczeniu negatywnym uzasadniającym brak choroby zawodowej brakiem istnienia na początku lat 70 - tych narażenia na czynniki alergizujące. Tymczasem z ustaleń dokonanych przez organ w postępowaniu wyjaśniającym, a wskazanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wynika, że w okresie ujawnienia się pierwszych objawów choroby skóry tj. ok. 1983r. skarżący miał jednak kontakt z czynnikami alergizującymi, W uzasadnieniu wskazano bowiem, że już w okresie 1973r. do 1974r. a następnie także w okresie 1982 do 1983r. skarżący miał kontakt ze smarami, w których mógł występować balsam peruwiański. Biegli sporządzający opinię nie dysponowali zatem pełną wiedzą co do stanu faktycznego, co mogło mieć istotny wpływ na treść tych opinii. W samej opinii też występuje sprzeczność, gdyż Instytut Medycyny Pracy stwierdza z jednej strony, że pierwsze objawy choroby skóry pojawiły się w latach 1974-1975r., w tym czasie nie potwierdzono narażenia na czynniki alergizujące, ale jednocześnie stwierdza, że już w roku 1973 skarżący mógł mieć kontakt z balsamem peruwiańskim. Ponadto pomimo wskazania w odwołaniu M. P. szeregu czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy, organ administracyjny uzupełnił postępowanie wyjaśniające tylko co do tuszu kreślarskiego. Nie odniósł się zupełnie do wskazanych w odwołaniu zarzutów nieuwzględnienia faktu pracy w warunkach szkodliwych tj. malowania odlewów abizolami i bituminami, prasownia płyt chromoniklowych poprzez docinanie palnikiem acetylenowym. W ocenie Sądu powyższe stanowiło naruszenie art. 77 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r, Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Sąd wskazał również na zbyt lakoniczne uzasadnienie decyzji organu l instancji, czym naruszono art. 107 § 3 Kpa a także na nie pouczenie stron o prawie zapoznania się z aktami sprawy i złożenia końcowego oświadczenia, w ten sposób naruszenie art. 10 § 1 Kpa. Organy ustaliły następujący stan faktyczny: M. P. był zatrudniony kolejno od 1956r. w Przedsiębiorstwie "A" w K. na stanowisku elektryka, elektromontera urządzeń silnoprądowych, od 1968r. w [...] Przedsiębiorstwie Remontowym w K. na stanowisku mistrza, w Przedsiębiorstwie Remontowo - Montażowym "B" SA w W. od 1971 r. jako pracownik fizyczny, w "C" (obecnie "D" SA) od 1972r. jako pracownik inżynieryjno-techniczny, mistrz ślusarni i montażu, konstruktor główny, st. konstruktor, samodzielny konstruktor, mistrz zmianowy utrzymania ruchu, samodzielny technolog kooperacji biernej, specjalista technolog remontów, specjalista kierownik zespołu planowania operatywnego produkcji, mistrz utrzymania ruchu elektro-energetycznego, od 1990r. w Ośrodku [...] jako mistrz utrzymania ruchu elektro - energetycznego, od 1992r jako specjalista - kierownik Klubu [...] i jako specjalista ds. technicznych w Klubie [...] do roku 2000. W trakcie wykonywanych w ramach w/w prac obowiązków M. P. miał kontakt ze smarami (zawierającymi balsam peruwiański), olejami, abizolami, bituminami, farbami, chromem, pyłem przemysłowym i tuszem kreślarskim. W następstwie ponownego rozpoznania sprawy Powiatowy Inspektor Sanitarny skierował pismem z dnia 17.10.2005r. do Ośrodka Medycyny Pracy i do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego wniosek o uzupełnienie i weryfikację stanowiska przyjętego w orzeczeniach kolejno z dnia [...] 2001 r. znak [...] i [...] 2002r. Nr [...], zgodnie ze wskazówkami Sądu. Jednostki te wydały wskutek ponownej analizy akt sprawy orzeczenia lekarskie z dnia [...] 2006r. znak [...] i [...] 2006r. Nr [...] podtrzymujące stanowisko o braku wystarczających podstaw do rozpoznania zawodowej etiologii skóry u M. P. Rozpoznano co prawda u pacjenta przewlekły wyprysk skóry dłoni i stóp, niemniej jednak analiza dokumentacji medycznej wskazuje, że brak jest jakichkolwiek danych by zmiany skórne miały się pojawić w latach 80-tych a pierwsze wzmianki o zmianach wypryskowych są dopiero od 1996r. W 2001 r. stwierdzono alergię kontaktową na balsam peruwiański, natomiast testy alergiczne nie wykazały alergii kontaktowej na pozostałe czynniki, z którymi miał kontakt skarżący w trakcie pracy zawodowej. Odnośnie alergii na balsam peruwiański - wyjaśnione zostało, że ze względu na to, że balsam daje krzyżowe odczyny z licznymi produktami spożywczymi pochodzenia roślinnego u osoby z wypryskiem rąk i dodatnią próbą płatkową na balsam - doustna ekspozycja na ten alergen będzie indukować i nasilać zmiany skórne. To tłumaczy istnienie zaostrzeń choroby pomimo braku kontaktu z tym czynnikiem zawodowym. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego dodatkowo wyjaśniał, że do rozpoznania choroby zawodowej niezbędne jest stwierdzenie przynajmniej przeważającego prawdopodobieństwa, że warunki pracy są głównym czynnikiem etiologicznym. U skarżącego pierwsze zmiany skórne pojawiły się w trakcie pracy na stanowisku projektanta, gdzie narażenie na związki chromu, kobaltu czy balsam peruwiański nie jest znacząco wyższe niż w warunkach pozazawodowych. Brak pełnej dokumentacji uniemożliwia ocenę korelacji pomiędzy przebiegiem choroby a pracą zawodową. W/w związki są bardzo rozpowszechnione w warunkach pozazawodowych. Ośrodek Medycyny Pracy wyjaśnił też w piśmie z 13.06.2006r., że brał pod uwagę stopień narażenia w latach 1972 - 1974. w tym na balsam peruwiański. W okresie tego zatrudnienia nie wystąpiły jednak u badanego zmiany skórne. Wystąpiły według wywiadu dopiero w latach 80 - tych. Roczny kontakt z tym czynnikiem w latach 90-tych nie może być przyczyną zmian skórnych, które wystąpiły 10 lat wcześniej. Powyższe stanowiło podstawę do przyjęcia przez organy, że zachodzi brak przesłanek do stwierdzenia u M. P. choroby zawodowej skóry. W uzasadnieniu organy powołały się na rozważania dokonane przez jednostki orzecznicze, cytując je w całości i podnosząc jednocześnie, że do rozpoznania choroby zawodowej etiologii choroby skóry niezbędne jest stwierdzenie przynajmniej przeważającego prawdopodobieństwa, że warunki pracy są głównym czynnikiem etiologicznym, a brak możliwości wykluczenia takiej ewentualności nie upoważnia do rozpoznania zawodowego tła choroby. Zauważalnym jest, że utrzymywanie się zmian skórnych u skarżącego po przerwaniu pracy zawodowej sugeruje ich pozazawodowy charakter. Związki chromu, kobaltu i balsam peruwiański są bardzo rozpowszechnione w warunkach pozazawodowych. Ponadto organ l instancji wyjaśnił, że "C" pismem znak [...] z 18.02.2002r. przesłała do Powiatowej Stacji Sanitarno - Epidemiologicznej wykaz zajmowanych przez skarżącego stanowisk w okresie zatrudnienia, w tym w okresie od 4.03.1982r. do 31.01.1983r. na stanowisku mistrz zmian. W dniu 1.03.2002r. została przeprowadzona ocena narażenia zawodowego na stanowiskach pracy skarżącego. W charakterystyce odnoszącej się do w/w stanowiska pracy stwierdzone zostało, że skarżący mógł mieć kontakt ze związkami chromu, brak było kontaktu ze związkami kobaltu, skarżący mógł mieć kontakt ze smarami, w których składzie mógł występować balsam peruwiański. Powiatowy Inspektor Sanitarny pismem znak [...] z dnia [...] 2002r. przesłał do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego wykaz stanowisk pracy M. P. i wykaz czynników szkodliwych. Z tego wynika zdaniem organu, że przed wydaniem orzeczeń lekarskich Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego znał narażenie skarżącego w okresie zatrudnienia w latach 1982-1983. Organ odwoławczy podniósł ponadto, że w roku 1980, w którym to roku skarżący leczył się z powodu grzybicy pracował jako konstruktor - projektant i miał do czynienia z tuszami kreślarskimi, z którymi przeprowadzone testy kontaktowe dały wynik ujemny. W latach 1974 - 1982 nie miał kontaktu zawodowego z balsamem peruwiańskim. Na koniec organy wskazały na dokonane zawiadomienia stron o zebraniu materiału dowodowego w sprawie i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów (pismami z dnia 19.10.2006r., 11.07.2007,17.09.2007r.). Powyższe decyzje stały się przedmiotem skargi M. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Podniósł w niej, że już w tatach 70 - tych chorował na egzemę, na co wskazuje zaświadczenie lekarskie z pobytu leczenia w Szpitalu [...] na oddziale dermatologicznym w styczniu 1980r. U dermatologa był już w latach 60-tych z powodu zmian skórnych na stopach a pracował wówczas przy akumulatorach i jednym z jego obowiązków było smarowanie ich specjalnym smarem i uzupełnianie elektrolitem. Na dowód, że pracował w warunkach szkodliwych w latach 1972-1974 istnieje notatka służbowa spisana 20.09.2007r. przez pracownika sanepidu, czego organy nie wzięły pod uwagę uznając, że praca w tych latach stanowiła pracę umysłową. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - p.p.s.a (Dz. U. nr 153, poz. 1270) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej a stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Kierując się powyższymi kryteriami należy wskazać, że skarga M. P. nie może być uwzględniona. Stosownie do mającego w sprawie zastosowanie § 1 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, póz. 294 z późn. zm.) . "za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy". Na pojęcie choroby zawodowej składają się zatem dwa elementy: istnienie schorzenia wymienionego w przedmiotowym wykazie oraz istnienie związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy. W niniejszej sprawie bezsporną jest okoliczność istnienia w środowisku pracy skarżącego czynników szkodliwych narażających na powstanie choroby zawodowej, które mogły mieć znaczenie przy rozpatrywaniu zawodowej etiologii choroby skóry. Przeprowadzone natomiast u skarżącego dwukrotnie badania lekarskie nie wykazały istnienia schorzeń wymienionych w cyt. powyżej wykazie chorób zawodowych. Ośrodek Medycyny Pracy w orzeczeniu z [...] 2006r. rozpoznał u skarżącego rozległy wyprysk skóry dłoni i stóp niezawodowy, niemniej jednak pierwsze dane o tego rodzaju schorzeniu pojawiły się w dokumentacji lekarskiej w latach 90-tych. Potwierdził tę okoliczność Instytut Medycyny Pracy orzeczeniem [...] 2006r. pomimo, że skarżący podnosi, iż schorzenie ujawniło się wcześniej. Stwierdzone schorzenia jednostki nie powiązały z czynnikami występującymi na stanowiskach pracy skarżącego, wypowiadając się szczególnie wyraźnie w kwestii balsamu peruwiańskiego. Narażenie na ten czynnik skarżący miał co prawda w trakcie pracy na stanowisku konstruktora projektanta, niemniej jednak narażenie na balsam peruwiański nie było wyższe niż w warunkach pozazawodowych. W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy administracyjne odmawiając uznania rozpoznanego u skarżącego schorzenia za chorobę zawodową, prawidłowo uznały te orzeczenia lekarskie za wiarygodne i wyczerpujące, opierając na nich swoje rozstrzygnięcia o braku u skarżącego choroby zawodowej. Nie każde bowiem stwierdzone u pacjenta schorzenie jest chorobą zawodową, przepisy wymagają dodatkowo, by było ono spowodowane czynnikami szkodliwymi występującymi w środowisku pracy. Tymczasem w niniejszej sprawie charakter stwierdzonych u skarżącego zmian nie da się zakwalifikować jednoznacznie jako powiązanych z warunkami pracy. Należy zatem przyjąć, że wydane w niniejszej sprawie decyzje zarówno organu II instancji, jak i poprzedzająca ją decyzja organu l instancji, są zgodne z prawem materialnym. Także przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie administracyjne nie naruszyło przepisów postępowania. Zgodnie z treścią § 10 cyt. powyżej Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych, podstawą wydania przez inspektora sanitarnego decyzji w sprawie choroby zawodowej jest orzeczenie lekarskie wydane przez upoważnioną jednostkę służby zdrowia i wyniki dochodzenia epidemiologicznego. Opierając się na orzeczeniach lekarskich, orzekające w niniejszej sprawie organy administracyjne stwierdziły, że skoro upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych jednostki służby zdrowia nie znalazły podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, również inspektor sanitarny nie mógł wydać pozytywnej decyzji. Przedmiotowe orzeczenia lekarskie wydawane na użytek postępowania w sprawie chorób zawodowych są w istocie opiniami w rozumieniu art. 84 §1 kpa (tak m.in. NSA w wyroku z 21 września 2001r, sygn. akt l S.A. 2870/00; z dnia 14 kwietnia 1999r" sygn. akt l S.A. 1931/98; z dnia 5 listopada 1998r., sygn. akt l S.A. 1200/98, LEX nr 45833) i jak każdy dowód winny być przez organ wszechstronnie ocenione. Wydane w niniejszej sprawie opinie biegłych są jednoznaczne i wzajemnie spójne, nie budzą wątpliwości. Odnieść się w tym miejscu należy do kwestii uzupełnienia postępowania administracyjnego zgodnie ze wskazówkami Sądu zawartymi w uzasadnieniu wyroku z dnia 14.06.2005r. sygn. akt II SA/Kr 347/03. W ocenie Sądu organy w trakcie prowadzonego ponownie postępowania podjęły działania zgodne z tymi wskazówkami. Po pierwsze, zgodnie z art. 10 Kpa zawiadomiły strony o możliwości zapoznania się z materiałem zebranym w sprawie oraz o możliwości zgłoszenia uwag czy zastrzeżeń. Następnie, organ l instancji zwrócił się do orzekających w sprawie jednostek orzeczniczych o weryfikację i uzupełnienie przyjętych w sprawie stanowisk co do braku rozpoznania u M. P. zawodowej choroby skóry zgodnie z w/w wyrokiem Sądu. Uzyskano w ten sposób uzupełniające orzeczenia, które zawierają w ocenie Sądu wyczerpujące i przekonywujące uzasadnienie stanowiska o braku podstaw do rozpoznania u M. P. choroby skóry. Jednostki odnosząc się bowiem do warunków pracy skarżącego, zarówno w latach 70 - tych i 80 tych XX wieku i zgromadzonej dokumentacji medycznej dokonały jednocześnie ustaleń na gruncie wiedzy medycznej, wyjaśniając w sposób klarowny motywy nieuznania stwierdzonego przewlekłego wyprysku skóry dłoni i stóp za chorobę o charakterze niezawodowym. Zasadnie zatem organy przyjęły, że w/w orzeczenia w kształcie nadanym poprzez orzeczenia uzupełniające mogą stanowić podstawę do wydania decyzji w przedmiocie choroby zawodowej u M. P. Za pozbawiony znaczenia prawnego uznać należy natomiast zarzut M. P. o tym, że już w latach 60 - tych i 70 - tych bywał u dermatologa i występowały w latach tych widoczne zmiany na skórze. Słusznie zauważył organ, że twierdzenie to nie zostało poparte żadnymi dowodami. Ponadto wskazać należy, że ogólne dane o narażeniu zawodowym znane były jednostkom orzeczniczym i dokonały one wyczerpującego merytorycznego odniesienia się do tych danych, a orzekające w sprawie organy prawidłowo oceniły istnienie elementów składających się na pojęcie choroby zawodowej - istnienie schorzenia wymienionego w przedmiotowym wykazie oraz istnienie związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy. Dotyczy to zwłaszcza uzasadnienia decyzji organu l instancji, które uwzględniło we wskazanym zakresie wskazówki uzasadnienia wyroku Sądu z 14.06.2005r. Wobec powyższego przyjąć należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja l instancji są zgodne z prawem i zapadły po należytym wyjaśnieniu sprawy, a przede wszystkim z uwzględnieniem wskazówek Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku z 14.06.2005r. Z tego powodu skarga została oddalona, w oparciu o 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.