III SA/Kr 832/11

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 1 czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności postanawia: oddalić wniosek. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dorosłym synem. Określając majątek swój i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uwidocznił, że w jego skład wchodzi dom mieszkalny o powierzchni 160 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 4 ha i 21 arów oraz budynki gospodarcze. Jeśli chodzi o zasoby pieniężne to posiada 20.000 zł, zaś z przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro należą do niego ciągnik [...] i kombajn zbożowy [...]. Stałe miesięczne dochody swego gospodarstwa domowego skarżący oszacował łącznie na kwotę 5300 zł. Uzasadniając swoje starania poprzestał na zaakcentowaniu, że w 2010 r. został poszkodowany przez powódź, gmina nie udzieliła mu pomocy a agencja odebrała uzupełniającą płatność podstawową. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Stosownie do art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "ppsa", osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w o ile – poza samym wnioskiem (art. 243 ppsa) - złoży również oświadczenie którym wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczenie to zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne", a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. Jednocześnie przyjęta przez ustawodawcę konstrukcja prawna opiera się na założeniu, że jeżeli oświadczenie strony pozwala na zorientowanie się co do tego, iż stać ją będzie na uiszczenie wymaganych kosztów i nie wzbudza jakichś istotnych wątpliwości to tym samym sąd nie ma obowiązku dokonywania wezwań o złożenie dodatkowych wyjaśnień czy przedłożenie dokumentów źródłowych bo generalnie ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 18 czerwca 2004 r. FZ 165/04). W realiach rozstrzyganego przypadku skarżący złożył oświadczenie, które jest wystarczające dla wyprowadzenia następujących wniosków. Po pierwsze, skarżącego i jego rodzinę trudno uznawać za "biedną" w potocznym tego słowa znaczeniu. Ma bowiem zapewnione stałe źródło dochodu w wysokości 5300 zł miesięcznie, dysponuje znacznym majątkiem i posiada duże zasoby pieniężne w kwocie 20000 zł. Po drugie wymagane koszty sądowe, na obecnym etapie sprowadzają się do konieczności uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 ustalanej zgodnie z zasadami określonymi §2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193) (k. 7) i nie pozostają w takiej dysproporcji z ustalonym stanem majątkowym strony by ich poniesienie groziło skarżącemu zachwianiem sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób aby nie były w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Nie jest nawet tak by pokrycie tych kosztów odbyło się kosztem istotnego uszczuplenia jego majątku. Dla każdego postronnego obserwatora jest bowiem oczywiste, że kwota 200 zł wpisu stanowi odsetek około 1% procent sum jakie pozostają do dyspozycji skarżącego. Po trzecie, skarżący poprzestając na ogólnikowej argumentacji, że w 2010 r. został poszkodowany przez powódź, gmina nie udzieliła mu pomocy a agencja odebrała uzupełniającą płatność podstawową nie tylko nie wykazał rzeczywistej wysokości poniesionych szkód oraz kosztów związanych z ich usunięciem ale nawet nie podjął próby określenia jak kształtują się stałe miesięczne obciążenia jego gospodarstwa domowego związane z utrzymaniem domu oraz opłaceniem mediów. Skoro zaś skarżący nie należy do osób biednych w potocznym tego słowa znaczenia, wysokość ustalonych kosztów nie przekracza środków jakimi dysponuje i nie podjął nawet próby dokładnego wyjaśnienia swojej rzeczywistej sytuacji to przyznanie w takich warunkach skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych nie znajduje dla siebie wystarczających podstaw. Sprzeciwia się temu zarówno reguła prawa ustanowiona w przepisie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa jak i aktualne poglądy doktryny zgodnie z którymi jest to instytucja o charakterze wyjątkowym, która powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem a w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu (tak H Knysiak – Molczyk w "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". pod redakcją prof. T. Wosia. Warszawa 2005 s. 631). Postulatom tym wtóruje zresztą praktyka orzecznicza sądów administracyjnych zgodnie z którą, udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postan. NSA z 27 maja 2008 r. I FZ 160/08). W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym powtórzyć tez trzeba, że ponieważ prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń (postan. NSA z 15 marca 2006 r. II OZ 258/06), to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postan. NSA z 31 marca 2005 r. I FZ 63/05). Z przytoczonych względów orzeczono zatem jak w sentencji na podstawie art. 243 §1 oraz art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 i art. 245 §1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).