III SA/Kr 836/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Dorota Dąbek NSA Grażyna Danielec (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 maja 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala Decyzją z dnia [...] 2011 r. znak [...] Wójt Gminy R. na podstawie: - art. 104, art. 130 Kodeksu postępowania administracyjnego ( t. j.: Dz. U. 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm. ) zwany dalej k.p.a.; - art. 17 ust. 5 pkt 2 a, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 2, 4 Ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. 2003 r. Nr 228 poz. 2255 ze zm.); - art. 13 Ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych ( Dz. U. 2009 r. Nr 219 poz. 1706 ); nie przyznał prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu M. P. w związku z opieką nad M. P., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na uzasadnienie organ podniósł, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł skarżący, który podniósł, że decyzja, wydana została bez należytego rozpatrzenia jego wniosku. Świadczy o tym uzasadnienie zaskarżonej decyzji, które rażąco narusza, zdaniem skarżącego, art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie decyzji świadczy bowiem o tym, że przy wydawaniu decyzji wzięto pod uwagę tylko i wyłącznie jedną okoliczność tj. fakt, że jego ojciec pozostaje w związku małżeńskim. Innych okoliczności istniejących w niniejszej sprawie nie brano pod uwagę. W ocenie skarżącego należało uwzględnić okoliczność czy matka skarżącego ma możliwość opieki nad swoim mężem. Wydający decyzję takiej okoliczności nawet nie rozważał, a przynajmniej nie wynika to z treści uzasadnienia decyzji. Skarżący podniósł, że przepis na którym oparł się organ wydając zaskarżoną decyzję jest przepisem uznanym przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z przepisami Konstytucji RP. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia 17 maja 2011 r. sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania skarżącego na podstawie: - art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego; - art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych; - art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t. j. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856); - § 1 pkt 6 lit. c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. z 2003 r. Nr 198, poz. 1925); utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Na uzasadnienie organ odwoławczy podniósł, że podstawowym zagadnieniem wymagającym ustalenia jest wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w kontekście możliwości uzyskania przez syna sprawującego nad ojcem wymagającym opieki uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy podkreślił, że stosownie do treści art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym przed wydaniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej, lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ podniósł, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 uznał, że wskazany powyżej art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2008 r. Nr 138, poz. 872). Organ podkreślił, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w/w ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim i w sprawie bezspornym jest, że M. i M. P. pozostają w związku małżeńskim. Stąd też, jeśli się zważy na literalną wykładnię powyższego przepisu, to przyznać należy rację organowi, co do braku możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącego. Jednakże, jak podkreślił organ odwoławczy, takie odczytanie przepisu wykluczałoby przyznanie świadczenia osobie sprawującej opiekę nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, a taka interpretacja tego przepisu, w szczególności w kontekście orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie zasługuje na aprobatę. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a musi być odczytywane przez pryzmat przepisu art. 17 ust. 1w/w ustawy. Jeżeli bowiem prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim. Nieuprawniona jest zatem taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust 1 ustawy, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 k.r.o., traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim. Odnosząc zatem powyższe zasady wykładni prawa na grunt rozpoznawanej sprawy organ stwierdził, że bezwzględny zakaz przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a taki jest sens uzasadnienia Trybunału Konstytucyjnego w powołanym już wyżej wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07, w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim nie wytrzymuje krytyki na gruncie wartości konstytucyjnych. Kolegium podniosło, iż fakt, że skarżący wystąpił o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem, nie może stanowić samoistnej podstawy do odmowy przyznania tego świadczenia tylko z uwagi na pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, jeżeli zostały spełnione pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie zachodzą przesłanki negatywne, o których mowa w art. 17 ust. 5 ustawy. Kolegium podkreśliło, że M. P. pozostaje w związku małżeńskim z M. P., która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności lub innego orzeczenia którego posiadanie - zgodnie z treścią art. 3 pkt 21 lit. a-d - jest równoważne temu orzeczeniu. W myśl przytoczonych przepisów prawa może sprawować opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem. Ponadto to, zdaniem organu, właśnie żona jest w pierwszej kolejności do tej opieki zobowiązana. Organ wskazał, iż M. P. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i nie wymaga ( zgodnie z zapisem w pkt 7 tegoż orzeczenia) konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nadto M. P. zgodnie z zapisem pkt 1 orzeczenia może być dopuszczona do pracy w warunkach pracy chronionej, nie wymagającej nadmiernej fizycznej wydolności wysiłkowej oraz długotrwale jednorodnej postawy ciała. Skarżący jako syn mógłby uzyskać przedmiotowe świadczenie w sytuacji, gdyby jego matka nie mogła sprawować opieki nad swoim mężem, co w sposób jednoznaczny wykluczyłoby np. posiadanie przez nią orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności bądź innego orzeczenia, którego posiadanie jest równoważne temu orzeczeniu. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na powyższą decyzję złożył skarżący domagając się jej uchylenia oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił rażące naruszenie przepisów art. 107 § 3 k.p.a., art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 18 i 32 Konstytucji. Zdaniem skarżącego Kolegium arbitralnie uznało, iż matka skarżącego ma możliwość sprawowania opieki nad ojcem nie przeprowadzając żadnego postępowania wyjaśniającego w tej sprawie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. W dniu 19 września 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynęło pismo Samorządowego Kolegium Odwoławczego wraz z kopią skróconego aktu zgonu M. P., z którego wynika, iż zmarł on w dniu 26 sierpnia 2011 r. Do pisma z dnia 21 czerwca 2012 r. skarżący dołączył orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 8 listopada 2011 r. o ustaleniu całkowitej niezdolności do pracy M. P. do dnia 31 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. Nr 270). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem, Sąd badał, czy organ administracyjny ustalił stan faktyczny zgodnie z obowiązującymi przepisami, a następnie, czy do tak ustalonego stanu faktycznego zastosował właściwe przepisy oraz, czy przepisy te prawidłowo zinterpretował. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie podstawę materialnoprawną decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) zwanej dalej ustawą. Zgodnie z artykułem 2 ust. 2 ustawy, świadczeniami rodzinnymi są świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne. Okolicznością bezsporną w sprawie jest to, że M. P. legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Bezspornym również w sprawie jest fakt, że pozostawał on w związku małżeńskim z M. P. Kwestą sporną jest to, czy pomimo pozostawania przez M. P. w związku małżeńskim z M. P. jego syn mógł ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 tej ustawy w brzmieniu na dzień wydawania zaskarżonej decyzji stanowił, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności." Nie należy zapominać, że art. 17 ust. 1 w przytoczonym brzmieniu obowiązuje od dnia 2 stycznia 2009 r. w związku z dokonaną jego zmianą przez art. 1 pkt 8 lit. a) ustawy z dnia 17 października 2008 r. (Dz. U. Nr 223 poz.1456). Dopiero w wyniku zmiany przepisu z dniem 2 stycznia 2009 r. syn opiekujący się niepełnosprawnym rodzicem może otrzymać świadczenie pielęgnacyjne w warunkach art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Należy jednak pamiętać, że w dalszym ciągu nie są zmienione przepisy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) tej ustawy który stanowi, iż świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Sąd podkreśla, że celem przywołanej ustawy, zgodnie z konstytucyjną zasadą subsydiarności, jest jedynie wspieranie rodziny w jej funkcjach opiekuńczych, a nie jej zastępowanie. Sąd zauważa, że brak zrozumienia Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i intencji Trybunału Konstytucyjnego zawartej w wyrokach dotyczących wykładni tego przepisu i koncentrowanie się wyłącznie na literalnej, językowej wykładni przepisów, tak jak w przypadku przytoczonego wyżej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a omawianej ustawy doprowadziło organ I instancji do wydania decyzji odmawiającej skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego, że ojciec jego pozostawał w związku małżeńskim. Jednakże błąd ten został dostrzeżony przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które dokonało prawidłowej interpretacji art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślić należy, iż prawidłowa interpretacja przeprowadzona przez Kolegium doprowadziła do tego samego wniosku do którego doszedł organ I instancji tj. że świadczenie pielęgnacyjne M. P. w związku z opieką nad ojcem M. P. nie przysługiwało. Mając powyższe ustalenia i rozważania na względzie Sąd uznał, że skoro na dzień wydania decyzji matka skarżącego nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności organy słusznie przyjęły, iż możliwość sprawowania przez nią opieki nad mężem nie została wykluczona. Osoby pozostające w małżeństwie są obowiązane do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny. Skoro pomoc, w tym i opieka nad współmałżonkiem, mogła pochodzić od drugiego współmałżonka, to nieuprawnione jest twierdzenie, iż świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad ojcem przysługiwało synowi. Sąd zauważa, iż z dokumentów dołączonych do akt sprawy wynika, że M. P. ma od dnia 11 marca 2011 r. orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Ponadto legitymuje się ona od dnia 8 listopada 2011 r. orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, jednakże orzeczenie to zostało wydane po śmierci M. P., który zmarł w dniu 28 sierpnia 2011 r. Tak więc fakt zmiany stopnia niezdolności do pracy matki skarżącego nie miał znaczenia dla rozpoznania niniejszej sprawy. Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniom skarżącego nie doszło do naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym wszyscy obywatele są wobec prawa równi, wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne Również nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 18 Konstytucji RP albowiem formy i rodzaje pomocy nie mogą być sprecyzowane w ustawie zasadniczej, jest to bowiem zadanie dla ustaw szczegółowych. W rozpoznawanej sprawie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zostały naruszone. Reasumując należy stwierdzić, że organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny, dokonały prawidłowej oceny prawnej obowiązujących przepisów i nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W tej sytuacji skarga nie mogła zostać uwzględniona. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270) orzekł, jak w sentencji wyroku.