III SA/Kr 84/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Bożenna Blitek po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A w K o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A w K na rozstrzygnięcie Urzędu Marszałkowskiego Województwa z dnia 29 listopada 2010 r. Nr [...] w przedmiocie nieuwzględnienia protestu p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym Strona skarżąca – A z siedzibą w K – złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Strona skarżąca oświadczyła, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 0 zł, wartość środków trwałych wynosi również 0 zł, a wysokość zysku za ostatni rok obrotowy to 6056,67 zł. Skarżąca podała, że na rachunku bankowym w Banku [...] ma 97,55 zł. Nadto skarżąca wskazała, że jest organizacją społeczną prowadzącą statutowo działalność oświatową i posiada status organizacji pożytku publicznego. Jej członkami są osoby prowadzące działalność dydaktyczną, ale żadna z nich nie posiada kwalifikacji prawniczych. Skarżąca oświadczyła, że nie jest w stanie ponieść żadnej opłaty, gdyż cele organizacji non-profit nie przewidują tego typu wydatków, a majątek stowarzyszenia jest zerowy. Z dalszych wyjaśnień Stowarzyszenia wynika, że wykazany zysk pochodzi z niezapłaconych faktur, a działalność administracyjną finansuje się ze składek członkowskich. W piśmie z dnia 5 lutego 2011 r., będącym odpowiedzią na wezwanie Sądu do uzupełnienie braków wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona skarżąca wyjaśniła, że aktualnie liczy 15 członków zwyczajnych, 6 honorowych oraz 6 partnerów (osoby prawne) przy czym stosownie do podjętej w tym względzie przez Zarząd uchwały z dnia 15 listopada 2008 r. w Stowarzyszeniu praktykuje się "liberalne" podejście do kwestii opłacania składek. Nikt z Zarządu nie pobiera wynagrodzeń ani diet, a wszyscy członkowie świadczą pracę na rzecz działań statutowych bez wynagrodzenia. Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku co wynika z zestawienia analityki ksiąg rachunkowych za cały 2010 r. Aktualnie w kasie i na rachunku bankowym stowarzyszenia znajduje się łącznie 149,79 zł. Przychody stanowią wyłącznie składki członkowskie, które pokrywają tylko niezbędne wydatki na materiały piśmiennicze i media. Postanowieniem z dnia 18 lutego 2011 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy wskazał, że wysokość wpisu stałego od skargi wynosi 200 zł i nie przekracza wysokości zysku wykazanego przez stronę skarżącą w rubryce 6 formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Natomiast kwestia skuteczności dochodzenia tych roszczeń i egzekwowania należności jest wewnętrzną sprawą organizacji i nie może oznaczać automatycznego przerzucenia na Skarb Państwa ciężaru finansowania postępowania sądowego. Referendarz sądowy stwierdził również, iż argumentacja Stowarzyszenia, że nie posiada wystarczających środków pieniężnych z uwagi na liberalną politykę w kwestii opłacania składek członkowskich nie może samo przez się stanowić podstawy do przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy. Zdaniem referendarza, Stowarzyszenie nie wykorzystuje przewidzianych prawem możliwości zgromadzenia środków finansowych i z tego względu nie może skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego strona skarżąca wniosła sprzeciw, w którym podniosła, że Zarząd przystał na "liberalne" podejście do płacenia składek członkowskich, a to oznacza, że składki zostaną wyrównane od dnia złożenia deklaracji członkowskiej przez członka A do wysokości 55 zł za jeden miesiąc z honorarium za realizację projektów publicznych. Zdaniem strony skarżącej, w ten sposób został zawarty kompromis pomiędzy prawem a nieskrępowaną wolnością każdego z członków i jest on najmniejszym złem pomiędzy obopólnymi wartościami i zobowiązaniami. Chroni on również Zarząd przed pomówieniami o wyłudzaniu pieniędzy od osób fizycznych i prawnych na rzecz promowania służb publicznych. Równocześnie strona skarżąca podała, że złożyła pozwy o zapłatę należnych składek członkowskich na łączną kwotę 6.580 zł i z chwilą ich otrzymania będzie ją stać na uiszczenie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: W sprawach prowadzonych przed sądami administracyjnymi podstawy przyznania prawa pomocy określa ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), a w szczególności: "Art. 245. § 1. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. § 2. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 3. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 4. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej." "Art. 246. § 2. Osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania." Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (http://orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna (inna jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej), obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008r., str. 587). W ocenie Sądu strona skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a. od zaistnienia których zależy przyznanie prawa pomocy. Należy bowiem zauważyć, że zgodnie z art. 33 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001r. Nr 79, poz. 855 z późn. zm.): "Art. 33. 1. Majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. 2. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej." Zdaniem Sadu - niewykorzystanie przewidzianych prawem możliwości pozwalających na zgromadzenie środków finansowych niezbędnych do prowadzenia działalności statutowej jest przesłanką odmowy przyznania prawa pomocy. Jak wynika z § 33 ust. 1 Statutu Stowarzyszenia A źródłami uzyskiwania środków finansowych są m.in. składki członkowskie, darowizny, zapisy, spadki, środki pochodzące z ofiarności prywatnej, zbiórki publiczne, wpływy z działalności statutowej, dotacje, subwencje, kontrakty, granty, środki z funduszy publicznych. Strona skarżąca posiada więc możliwości zgromadzenia środków finansowych na prowadzenie statutowej działalności z wielu źródeł. Argument strony, że prowadzi "liberalną" politykę w kwestii uiszczania składek członkowskich nie zasługuje – zdaniem Sadu - na uwzględnienie. Z § 11 ust. 2 lit. b Statutu Stowarzyszenia wynika, że jego członkowie są zobowiązani do regularnego opłacania składek. Jakiekolwiek decyzje władz Stowarzyszenia co do sposobu egzekwowania tego obowiązku są wewnętrzną sprawą Stowarzyszenia i nie wpływają na ocenę jego sytuacji majątkowej. Zdaniem Sądu, prowadząc "liberalną" politykę odnośnie uiszczania składek członkowskich strona skarżąca sama pozbawia się możliwości zgromadzenia środków finansowych niezbędnych do prowadzenia postępowania przed sądem. Przyznanie w takiej sytuacji stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie oznaczałoby przerzucenie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, i spowodowałoby, że faktycznie jego działalność byłaby finansowana ze środków publicznych, a to przeczy zasadzie, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006r., sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.). Mając na względzie powyższe ustalenia należy stwierdzić, że strona skarżąca realizując swoje cele statutowe powinna liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów, w tym także kosztów sądowych. W tym celu winna korzystać z przewidzianych w statucie możliwości gromadzenia środków finansowych m. in. ze składek członkowskich, czy dochodów z własnej działalności statutowej. Niewykorzystanie przewidzianych w statucie Stowarzyszenia możliwości pozwalających na zgromadzenie środków finansowych niezbędnych do prowadzenia działalności statutowej jest przesłanką odmowy przyznania prawa pomocy. W oparciu o wyżej wskazane względy i przywołane przepisy oraz na mocy art. 246 § 2 p.p.s.a i art. 260 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł - jak w sentencji.