III SA/Kr 84/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A w K o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A w K na rozstrzygnięcie Urzędu Marszałkowskiego Województwa z dnia 29 listopada 2010r. Nr [...] w przedmiocie nieuwzględnienia protestu p o s t a n a w i a I. zwolnić A w K od kosztów sądowych, II. ustanowić dla A w K adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu "PPPr" wniosku o przyznanie prawa pomocy stowarzyszenie A w K domagało się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wysokość kapitału zakładowego określiło na 0 zł, wartość środków trwałych oszacowało na 0 zł, a wysokość zysku za ostatni rok oceniło na 6.056,67 zł. Ujawniło jeden rachunek bankowy w Banku [...] S.A. wskazując, że znajduje się tam kwota 97,55 zł. Uzasadniając swoje starania podniosło, że jest organizacją społeczną, prowadzącą statutowo działalność oświatową, posiada status organizacji pożytku publicznego. Zaakcentowało, że choć skupia osoby prowadzące działalność dydaktyczną to jednak nie posiada w swoich zasobach kwalifikowanych prawników. W swojej ocenie stowarzyszenie nie jest w stanie ponieść żadnej opłaty gdyż cele organizacji non-profit nie przewidują tego typu wydatków a majątek stowarzyszenia jest zerowy. Z dalszych wyjaśnień stowarzyszenia wynika, że wykazany zysk pochodzi z niezapłaconych faktur a działalność administracyjną finansuje jedynie ze składek członkowskich. W korespondencji z Sądem stowarzyszenie wyjaśniło, że aktualnie liczy 15 członków zwyczajnych, 6 honorowych oraz 6 partnerów (osoby prawne) przy czym stosownie do podjętej w tym względzie przez Zarząd uchwały z dnia 15 listopada 2008 r. praktykuje "liberalne" podejście do kwestii opłacania składek. Nikt z zarządu nie pobiera wynagrodzeń ani diet a wszyscy członkowie świadczą pracę na rzecz działań statutowych bez wynagrodzenia. Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku co wynika z zestawienia analityki ksiąg rachunkowych za cały 2010 r. Aktualnie w kasie i na rachunku bankowym stowarzyszenia znajduje się łącznie 149,79 zł. Przychody stanowią wyłącznie składki członkowskie, które pokrywają tylko niezbędne wydatki na materiały piśmiennicze i media. Dołączyło kopię statutu, uchwały dotyczącej aktualnej wysokości składek członkowskich, wyciągi z ujawnionego rachunku bankowego obejmującego historię przeprowadzonych na nim operacji z okresu ostatnich trzech miesięcy (na dzień 01.02.2011r.), kopię bilansu za rok 2009 (na dzień 31.12.2009 suma aktywów 7 714 24 zł, pasywów 7 714,24 zł), zestawienie raportów kasowych za okres od 1 stycznia 2010 r. do 31 grudnia 2010 r. (saldo w banku na dzień 05.02.2011r.: 155,05 zł) oraz zestawienie obrotów i sald kont analitycznych jako podstawę do sporządzenia bilansu za 2010 r. oraz rachunek zysków i strat na dzień 31.12.2009r. wskazujący na kwotę wyniku finansowego brutto 6 056,67 zł. Referendarz Sądowy postanowieniem z dnia 18 lutego 2011r. sygn. akt III SA/Kr 84/11 oddalił wniosek stowarzyszenia A w K. Po wniesieniu sprzeciwu przez w/w stowarzyszenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2011r. odmówił stowarzyszeniu A w K przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd wskazał, że stowarzyszenie realizując swoje cele statutowe powinno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów, w tym także kosztów sądowych. W tym celu winno korzystać z przewidzianych w statucie możliwości gromadzenia środków finansowych m.in. ze składek członkowskich, czy dochodów z własnej działalności statutowej. Niewykorzystanie przewidzianych w statucie stowarzyszenia możliwości pozwalających na zgromadzenie środków finansowych niezbędnych do prowadzenia działalności statutowej jest przesłanką odmowy przyznania prawa pomocy. Od w/w postanowienia A wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie, w którym domagała się jego uchylenia w całości. Według skarżącej zaskarżone orzeczenie jest niezgodne z zasadami wyrażonymi w Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 24 maja 2011r. sygn. akt II GZ 264/11 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że sąd pierwszej instancji analizując, czy skarżąca spełniła przesłanki przyznania prawa pomocy ograniczył się w istocie do stwierdzenia, że skarżąca realizując swoje cele statutowe powinna liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów, w tym także kosztów sądowych. W tym celu winna korzystać z przewidzianych w statucie możliwości gromadzenia środków finansowych m.in. ze składek członkowskich, czy dochodów z własnej działalności statutowej. Zdaniem sądu pierwszej instancji prowadząc "liberalną" politykę odnośnie uiszczania składek członkowskich strona skarżąca sama pozbawia się możliwości zgromadzenia środków finansowych niezbędnych do prowadzenia postępowania przed sądem. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że zajmując takie stanowisko sąd pierwszej instancji nie odniósł się do przedłożonych przez skarżącą, a nadesłanych na wezwanie WSA dokumentów obrazujących stan majątkowy skarżącej. Przede wszystkim Sąd nie odniósł się do bilansu, rachunku zysków i strat, informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego, raportu kasowego oraz wyciągów z operacji na rachunku bankowym. Zatem Sąd pierwszej instancji rozpoznając wniosek skarżącej nie dokonał wszechstronnej i dokładnej analizy jej stanu majątkowego. Ocena sytuacji majątkowej strony w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy powinna opierać się wyłącznie na analizie kosztów postępowania sądowego i aktualnej kondycji finansowej strony. Na koniec podał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie ponownie rozpoznając sprawę powinien odnieść się do przedłożonych przez skarżącą dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową, a następnie odnieść ustaloną podstawę faktyczną rozstrzygnięcia do wymienionych w przepisie art. 246 § 2 p.p.s.a. przesłanek przyznania prawa pomocy. Uwzględniając wskazówki Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd zważył co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270) Sąd może przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w częściowym, jeżeli podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Istotne przy tym jest, że ciężar wykazania tych okoliczności spoczywa na wnioskodawcy. Generalnie, instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie zachodzi sytuacja, w której należy uznać, że stowarzyszenie A w K nie ma możliwości sfinansowania kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Faktem jest, że realizując własną liberalną politykę odnośnie składek członkowskich ogranicza w ten sposób źródło dochodu, które mogłoby być przeznaczone na ewentualne koszty postępowania. Argument ten jednak nie może w ocenie Sądu sam w sobie przesądzać o braku uprawnienia A do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zwrócić należy bowiem uwagę na faktyczną kondycję finansową A wykazaną przez niż precyzyjnie w wykonaniu wezwania Sądu z dnia 31.01.2011r. A wykazała bowiem, że na dzień 05.02.2011r. dysponuje jedynie kwotą 155,05 zł. Jak wynika ze sprawozdania finansowego Szkoła ponosi w związku ze swą działalnością statutową spore koszty realizacji zadań statutowych w działalności odpłatnej, koszty realizacji w działalności odpłatnej i koszty administracyjne. W roku 2009 była to łącznie kwota ok. 28.000 zł. Zakładając, że A koszty te ponosi w sposób ciągły (wskazała na konieczność pokrycia kosztów mediów i administracji) należy przyjąć, że wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, stąd Sąd orzekł na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.