III SA/Kr 85/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Hanna Knysiak - Sudyka Sędziowie S WSA Elżbieta Czarny – Drożdżejko S WSA Ewa Michna (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 maja 2022 r. sprawy ze skargi P. W. i M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu opieki społecznej skargę oddala. Decyzją z [...] 2021 r., nr [...] Wójt Gminy K ustalił dla P. W. i M. W. (dalej: "skarżący") wysokość odpłatności za pobyt ich ojca W. W. w Domu Pomocy Społecznej w kwocie po: 3 692,04 zł – za okres od 5 listopada do 31 grudnia 2019 r., 1 742,31 zł – za okres od 1 stycznia do 29 lutego 2020 r., 910,11 zł – za okres od 1 do 31 marca 2020 r., 975,86 zł – za okres od 1 kwietnia do 31 grudnia 2020 r. Organ wyjaśnił, że w toku postępowania skarżący nie przedstawili dowodów, o których mowa w art. 64 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2022, poz.660) – dalej "u.p.s", które mogłyby stanowić podstawę do zwolnienia ich z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS-ie, w tym dowodów na okoliczność relacji łączących skarżących ich z ojcem. Nadto, w ocenie organu, nie wystąpiły przesłanki obligatoryjnego zwolnienia z opłat, określone art. 64a u.p.s. W odwołaniach skarżący zarzucili organowi I instancji naruszenie: art. 7, art. 8 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 oraz art. 107 § 1 k.p.a. – przez niedokładne wyjaśnienie stanu faktyczne, załatwienie sprawy z pominięciem interesu strony postępowania, nadto brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego, co doprowadziło do podjęcia w decyzji całkowicie dowolnych i nieuprawnionych ustaleń faktycznych; art. 64 u.p.s. przez niezastosowanie tego przepisu i tym samym nie orzeczeniem przez organ o całkowitym lub częściowym zwolnieniu skarżących od opłat, mimo podniesionych w pismach skarżących okoliczności świadczących o braku istnienia obowiązku alimentacyjnego względem ich ojca, który od najmłodszych lat życia skarżących nie utrzymywał z nimi kontaktu, nie partycypował w kosztach ich utrzymania, a wychowanie skarżących spoczywało na barkach ich matki. Decyzją z 15 listopada 2021 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania wskazało, że odwołanie skarżących jest nieuzasadnione, a podniesione zarzuty dotyczące naruszenia art. 64 u.p.s. - jako przedwczesne, nie mogły zostać rozpatrzone w niniejszym postępowaniu. W dalszej części uzasadnienia Kolegium odniosło się szczegółowo do sposobu wyliczenia wysokości opłaty nałożonej na skarżących. Wskazało w tym zakresie na zarządzenie Starosty O nr [...] z 14 marca 2019 r., a także podało, że w zakresie sposobu określenia obowiązków osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej podziela stanowisko zawarte w uchwale 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17. Kolegium podkreśliło również, że obowiązki zstępnych osoby skierowanej do domu pomocy społecznej uzależnione są zgodnie z art. 61 ust. 2 u.p.s. wyłącznie od ich sytuacji dochodowej. Okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, w tym relacji rodzinnych nie mogły mieć znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty przez zobowiązanych. Mogły natomiast stanowić podstawę do wydania przez organ decyzji o zwolnieniu z ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 lub w całości na podstawie art. 64a u.p.s. Zatem rozpatrzenie wniosku o zwolnienie z ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty mogło nastąpić dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji ustalającej tę opłatę, co nastąpiło w niniejszym postępowaniu. Postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. W związku z powyższym skarżący uprawnieni byli do złożenia takiego wniosku, w którym okoliczności wskazane przez nich w odwołaniach oraz wcześniejszych pismach dotyczące ich relacji rodzinnych z ojcem, winny być wnikliwie rozpatrzone przez właściwy organ. Organ powołał się w tym zakresie na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 27 stycznia 2021 r., II SA/Łd 137/21, W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący domagali się uchylenia decyzji organów obu instancji. Wnieśli nadto o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych. Decyzji Kolegium zarzucili naruszenie 1. prawa materialnego, tj. art. 64 u.p.s. - przez jego błędną wykładnię i niezwolnienie skarżących w całości z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca DPS-ie, w sytuacji gdy w sprawie zachodziły szczególnie uzasadnione przypadki przemawiające za całkowitym zwolnieniem skarżących z obowiązku uiszczania opłat; 2. przepisów postępowania tj.: a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 oraz 107 § 3 k.p.a. - przez brak podjęcia wszelkich niezbędnych czynności, w tym zebrania oraz wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz przez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów oraz dowolną ocenę zaprezentowanych w stanie faktycznym sprawy relacji skarżącego z ich ojcem; c) art. 7 a k.p.a - przez nierozstrzygnięcia na korzyść skarżących wątpliwości interpretacyjnych. W uzasadnieniu skarżący, powołując się na art. 64 u.p.s. podali, że w odwołaniu od decyzji organu I instancji wnieśli o zwolnienie ich z opłat za pobyt ich ojca w DPS-ie przez uchylenie tej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W ocenie skarżących, Kolegium nie dokonało prawidłowej sposób wykładni art. 64 u.p.s. Organ pominął okoliczności, na które powoływali się skarżący, a dotyczące braku więzi emocjonalnej łączącej ich z ojcem oraz braku wywiązywania się ojca z obowiązków rodzicielskich, w tym z obowiązku alimentacyjnego względem. Skarżący wskazali, że art. 64 pkt 2 u.p.s. odnosi się do tych wszystkie okoliczności, na które zwracali uwagę skarżący w toku postępowania administracyjnego. Dalej skarżący cytując fragment uzasadnienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 12 marca 2019 r., II SA/Rz 1403/18 podali, że "ograniczenie badania przesłanek zwolnienia z opłat za pobyt mieszkańca w DPS-ie do związanych tylko ze sferą materialnego statusu osób zobowiązanych, nie jest zasadę gruncie oczywiście otwartego katalogu okoliczności mogących prowadzić do zastosowania ulgi". W ocenie skarżących, otwarty katalog przesłanek uprawniających do zwolnienia od opłaty wraz z dodanym w 2015 r., przepisem art. 64a u.p.s., winien skłonić do takiej interpretacji art. 64 pkt 2 u.p.s., która pozwalała na uwzględnienie przy badaniu zasadności zwolnienia z opłat za pobyt osoby spokrewnionej w DPS-ie również okoliczności niezwiązanych z sytuacją materialną, stanem zdrowia czy zdarzeniami losowymi, jak przyczyny braku relacji rodzinnych między osobami związanymi pokrewieństwem. Zdaniem skarżących organy powinny były kierować się zasadą sprawiedliwości społecznej, która nie pozwała domagać się od synów dostarczania środków umożliwiających pobyt w placówce pomocy społecznej ojcu, który pomimo wyroku sądowego, nie wywiązywał się z podstawowych obowiązków jakie ciążą na nim zgodnie kodeksem rodzinnym i opiekuńczym. Dodatkowo skarżący podali, że wojewódzkie sądy administracyjne w sposób dwojaki interpretują przepis art. 64 u.p.s., wobec czego organ winien na podstawie art. 7a k.p.a rozstrzygnąć wątpliwość interpretacyjną na korzyść skarżących. Wskazali nadto, że dobra sytuacja dochodowa, nie jest wystarczającym argumentem, aby odmówić uwzględnienia ich żądania, albowiem okoliczności na jakie się powołują nie dotyczą ich stanu majątkowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wnosząc i wywodząc jak dotychczas. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga nie została uwzględniona ponieważ w rozpoznawanej sprawie wydane decyzje dotyczyły wyłącznie ustalenia w trybie art. 61 u.p.s. wysokości odpłatności ojca skarżących za pobyt w domu opieki społecznej. Nie zostały natomiast wydane (a więc tym samym zaskarżone) decyzje odmawiające zwolnienia z opłaty w trybie art. 64 u.p.s. To ostatnie postępowanie jest wszczynane na wniosek osób wnoszących opłaty lub obowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej Skarżący należeli do kręgu zstępnych osoby przebywającej w domu opieki społecznej (byli jego synami). Formalnie ciążył więc na nich względem ojca obowiązek alimentacyjny. Zgodnie zatem z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. jako zstępni swojego ojca, zobowiązani byli do ponoszenia ustalonych w decyzji opłat. Rację przy tym miały organy, że obowiązki zstępnych osoby skierowanej do domu pomocy społecznej uzależnione są zgodnie z art. 61 ust. 2 u.p.s. wyłącznie od ich sytuacji dochodowej. Skarżący zasadniczo nie kwestionowali wyliczeń organów dotyczących kosztów funkcjonowania domu opieki społecznej w O i wysokości uzyskiwanych dochodów. Przedmiotem sporu było wyłącznie nieuwzględnienie zwolnienia z opłaty w trybie art. 64 u.p.s. Przepis ten stanowi, że osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Powoływany przez pełnomocnika skarżących wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 12 marca 2019 r., II SA/Rz 1403/18 dotyczył właśnie decyzji w przedmiocie "odmowy zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej", a nie ustalenia wysokości odpłatności. Organy ustalając wysokość opłaty nie naruszyły prawa ponieważ jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z 20 maja 2022 r., II SA/Sz 100/22: "Zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli zarówno osoba, jak i wysokość opłaty została już wcześniej ustalona w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy. Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt". Sąd ponownie podkreśla, że postępowanie w przedmiocie zwolnienia z art. 64 u.p.s. jest odrębnym postępowaniem prowadzonym na wniosek osób ubiegających się o takie zwolnienie. W kontekście argumentów podnoszonych przez skarżących Sąd zwraca uwagę na art. 64 pkt 7 u.p.s., zgodnie z którym można zwolnić z opłaty jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Przepis ten został dodany przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 66) zmieniającej u.p.s. z dniem 27 stycznia 2022 r. Zgodnie przy tym z art. 2 ustawy nowelizującej do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Powyższe oznacza, że jeżeli skarżący złożą (lub też już złożyli) stosowny wniosek o zwolnienie od opłat i wykażą, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez ojca obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem swoich synów, to organ będzie zobowiązany rozważyć te okoliczności po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego zgodnie z art. 64 u.p.s. Z tych to powodów Sąd skargę oddalił na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.). Przepis ten stanowi, że w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.).