III SA/Kr 884/15

WyrokWSA w Krakowie2016-04-14

Skład orzekający: Barbara Pasternak, Dorota Dąbek, Wojciech Jakimowicz

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja o zmianie danych ewidencyjnych gruntów i budynków, polegająca na rozdzieleniu działki ewidencyjnej na mniejsze, może zostać wydana na podstawie opracowania kameralnego, bez ustalenia granic na gruncie, oraz czy prawomocny wyrok sądu w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym może stanowić podstawę do ujawnienia właściciela w ewidencji gruntów?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że decyzja kasacyjna organu odwoławczego była zasadna, ponieważ organ pierwszej instancji naruszył przepisy postępowania, nie zapewniając udziału wszystkim stronom oraz opierając się na dokumentacji geodezyjnej sporządzonej w sposób nieprawidłowy (opracowanie kameralne bez ustalenia granic na gruncie). Ponadto, sąd stwierdził, że organ odwoławczy błędnie zinterpretował znaczenie prawomocnego wyroku sądu w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej, uznając go za niewystarczający do ujawnienia właściciela w ewidencji gruntów, podczas gdy taki wyrok ma charakter deklaratoryjny i stanowi podstawę do ustalenia rzeczywistego stanu prawnego.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Prezydenta Miasta o zmianie danych ewidencyjnych gruntów poprzez rozdzielenie działki ewidencyjnej nr [...] na mniejsze działki. Decyzja ta została uchylona przez Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego (WINGiK) i przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Skarżąca spółka A Sp. z o.o. zarzuciła organom naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w szczególności pominięcie prawomocnego wyroku sądu dotyczącego uzgodnienia treści księgi wieczystej na jej rzecz. WSA w Krakowie uchylił decyzję WINGiK, uznając ją za wadliwą w zakresie oceny znaczenia wyroku sądu.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Barbara Pasternak (spr.) Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant Asystent sędziego Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. z siedzibą w K na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 21 kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ewidencji gruntów I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego na rzecz strony skarżącej kwotę 457,00 zł (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezydent Miasta decyzją nr [...] z dnia [...] 2015 r. znak: [...] orzekł z urzędu o zmianie danych ewidencyjnych w operacie ewidencji gruntów i budynków dla obr. [...] j. ewid. K - P polegającej na rozdzieleniu odrębnych nieruchomości błędnie połączonych w działce ewidencyjnej nr [...] o pow. 4.0582 ha w wyniku, której powstały nowe działki ewidencyjne: – [...] o pow. 0,0229 ha - obj. Lwh [...] P – [...] o pow. 0,0256 ha - obj. Lwh [...] P – [...] o pow. 0,0072 ha - obj. [...] – [...] o pow. 0,0936 ha - obj. Lwh [...] P – [...] o pow. 0,0797 ha - obj. [...] – [...] o pow. 3,8292 ha - obj. [...] w oparciu o dokumentację geodezyjną sporządzoną w dniu 7 maja 2014r nr ks. rob. [...] przez geodetę uprawnionego A. G. (operat został wpisany do ewidencji materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 19 września 2014 r. pod nr [...]). Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 7d pkt 1, art. 20, art. 21 i art. 24 ust.2b pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2010 r. nr 193 poz. 1287 ze zm.), § 2 ust. 2 pkt 2, § 9, 36 pkt 5, § 45, 46 i 47 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. nr 38, poz. 454 ze zm.) i art. 104 kpa. W uzasadnieniu organ I instancji przedstawił zasady prowadzenia i aktualizacji ewidencji gruntów i budynków. Następnie Prezydent wskazał, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, tj.: wypisów z ksiąg wieczystych : Lwh [...] P, Lwh [...] P, Lwh [...] P, [...], [...], [...], mapy katastralnej dla gm. kat. P, wykaz równoważników nr ks. rob. [...] z dnia 28 stycznia 1976 r. dla działek nr [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] obr. [...] P, wypisu z rejestru gruntów oraz mapy ewidencji gruntów i budynków dla obrębu nr [...] jedn. ewid. K – P stwierdzono, że działka nr [...] o pow. 4,0582 ha obejmuje obszar niejednorodny pod względem prawnym, gdyż w swoich granicach ewidencyjnych zawiera różne nieruchomości, objęte: – Lwh [...] P - właściciel na podstawie wypisu z księgi wieczystej Skarb Państwa (Państwowy Zarząd Dróg Wodnych) w całości. - obecnie odpowiada nowej działce nr [...] (po uprzednim ujawnieniu korygującego wykazu równoważników nr ks. rob. [...] z 28 stycznia 1976 r. dla działek nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] obr.[...] P ujawniony w Lwh [...] i [...] P złożony w KW [...]); – Lwh [...] P - właściciel na podstawie wypisu z księgi wieczystej Z. z G. R. w całości - obecnie odpowiada nowej działce nr [...]; – [...] - właściciel na podstawie wypisu z księgi wieczystej E. H. s. W. i M. w 3/8 cz., E. H. w 1/8 cz., Z. R. w 4/8 cz. - obecnie odpowiada nowej działce nr [...]; – Lwh [...] P - właściciel na podstawie wypisu z księgi wieczystej S. S. w 1/2 cz. i M. S. w 1/2 cz. - obecnie odpowiada nowej działce nr [...]; – [...] - właściciel na podstawie wypisu z księgi wieczystej A Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w całości - obecnie odpowiada nowej działce nr [...]; – [...] - właściciel na podstawie wypisu z księgi wieczystej Skarb Państwa w całości - obecnie odpowiada nowej działce nr [...] (po sprostowaniu błędu migracji tj. w l. kat. [...] powinno być l. kat [...]). Na podstawie powyższych ustaleń organ I instancji uznał, że działka nr [...] położona w obr. [...] j.ewid. K - P obejmuje obszar niejednorodny pod względem prawnym, gdyż w swoich granicach ewidencyjnych zawiera różne nieruchomości, co jest stanem niezgodnym z zasadami prowadzenia ewidencji gruntów i budynków. Na podstawie operatu pomiarowego nr [...] dokonano wydzielenia - w drodze czynności kameralnych - z działki nr [...] działek nr nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...] stanowiących odrębne nieruchomości. W tym celu wykonawca operatu pomiarowego dokonał porównania mapy ewidencyjnej w skali 1:1000 obr. [...] j. ewid. K - P z mapą katastralną b. gm. kat. P. Organ I instancji uznał, że sporządzona przez geodetę uprawnionego A. G. dokumentacja wpisana do ewidencji materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego może stanowić podstawę dokonania aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków, a nowopowstałe działki nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...] spełniają wymogi § 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków. W toku postępowania przed organem pierwszej instancji, w dniu 5 grudnia 2014 r. "A" sp. z o.o. przedłożyła dokument stwierdzający tytuł prawny do części parcel katastralnych wchodzących w skład nowej działki nr [...], tj. wyrok częściowy Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny sygn. akt [...] z dnia 25 lutego 2005 r. dotyczący uzgodnienia treści księgi wieczystej Lwh [...] K – P Kw nr [...] K - P prowadzonej dla m.in. l. kat. nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] (wchodzących częściowo w skład nowej działki nr [...]), przez Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych, w ten sposób, że w dziale II tej księgi w miejsce dotychczasowego wpisu Skarbu Państwa nakazuje umieścić wpis o treści: "A" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. Prezydent poddał analizie przedłożony przez stronę dokument oraz inne dokumenty dotyczące powyższej sprawy, a będące w posiadaniu organu tj. wyrok Sądu Okręgowego sygn. akt [...] z dnia 18 września 2009 r. oraz wyrok Sądu Najwyższego sygn. akt [...] z dnia 14 października 2011 r. i stwierdził, że na dzień dzisiejszy właścicielem objętych księgą wieczystą [...] parcel nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz powstałych z podziału parceli kat. [...] l. kat. nr: [...], [...], [...], [...], [...] i [...], które stanowią część nowej działki nr [...], zgodnie z działem II tej księgi jest Skarb Państwa, gdyż postępowanie dotyczące uzgodnienia treści księgi wieczystej w dalszym ciągu się toczy. W odwołaniu od powyższej decyzji A sp. z o.o. z siedzibą w K, zarzuciła naruszenie: – art. 365 kpa i art. 366 kpa poprzez pominięcie treści prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego z dnia 25 lutego 2005 r. sygn. akt [...] uzgadniającego z rzeczywistym stanem prawnym treść księgi wieczystej Lwh [...] K P KW nr [...] K - P m.in. dla l. kat. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] (wchodzących w skład nowej działki nr [...]) na rzecz odwołującej się Spółki w K w miejsce Skarbu Państwa, a w konsekwencji ustalenie, że działki gruntu oznaczone w/w numerami stanowią własność Skarbu Państwa i objęcie ich nową działką ewidencyjną nr [...] o pow. 3,8292 ha, obejmującą również inne działki gruntu faktycznie stanowiące własność Skarbu Państwa; – art. 412 § 1 i 2 kpc oraz art. 414 kpc i art. 415 kpc poprzez ich błędne zastosowanie i uznanie, że wniesienie skargi o wznowienie postępowania od prawomocnego wyroku wydanego w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym powoduje, że postępowanie dotyczące uzgodnienia treści księgi wieczystej w dalszym ciągu się toczy, podczas gdy w niniejszej sprawie uchylony wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2011 r. sygn. akt [...] wyrok Sądu Okręgowego z dnia 18 września 2009 r. sygn. akt [...] nie zawierał nawet orzeczenia o przywróceniu stanu poprzedniego poprzez uzgodnienie treści wcześniej uzgodnionych na rzecz Spółki A sp. z o.o. ksiąg wieczystych, w tym dot. działek objętych zaskarżoną decyzją, ponownie na rzecz Skarbu Państwa; – art. 46 § 1 kc poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że działki gruntu stanowiące przedmiot własności różnych podmiotów mogą stanowić jedną nieruchomość, podczas gdy zgodnie z tym przepisem nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty); – § 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków poprzez jego błędne zastosowanie, wskutek którego została utworzona działka ewidencyjna nr [...] obejmująca różnorodne pod względem prawnym tereny, tj. stanowiące własność różnych podmiotów, a to Skarbu Państwa i spółki A sp. z o.o. w K, podczas gdy zgodnie z tym przepisem działkę ewidencyjną stanowi ciągły obszar gruntu, położony w granicach jednego obrębu, jednorodny pod względem prawnym, wydzielony z otoczenia za pomocą linii granicznych; – § 10 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków poprzez jego błędne zastosowanie i wskazanie w zaskarżonej decyzji, że nieruchomości objęte księgą wieczystą [...] właściciel na podstawie wypisu z księgi wieczystej Skarb Państwa w całości - obecnie odpowiada nowej działce nr [...] (po sprostowaniu błędu migracji w l. kat. [...] powinno być l. kat [...]) oraz, że na dzień dzisiejszy właścicielem objętych księgą wieczystą [...] parcel nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz powstałych z podziału parceli kat. [...] l. kat. nr: [...], [...], [...], [...], [...] i [...], które stanowią część nowej działki nr [...], zgodnie z działem II powyższej księgi jest Skarb Państwa, gdyż postępowanie dotyczące uzgodnienia treści księgi wieczystej w dalszym ciągu się toczy; – § 44 pkt 2 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków poprzez naruszenie zasady aktualności ewidencji gruntów wskutek nieuwzględnienia wyroku; – art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa poprzez błąd w ustaleniach faktycznych poprzez pominięcie w zaskarżonej decyzji i jej uzasadnieniu działek ewidencyjnych o numerach [...], [...], [...] i [...] powstałych z podziału działki nr 6 objętej wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 25 lutego 2005 r., sygn. akt [...] uzgadniającego z rzeczywistym stanem prawnym treść księgi wieczystej Lwh [...] K P KW nr [...] K - P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego decyzją z dnia 21 kwietnia 2015 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 2 kpa, art. 7 b ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2015 r. poz. 520) oraz rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków, uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ odwoławczy dokonał szczegółowej analizy materiału dowodowego, na którym opierał się organ I instancji i stwierdził, że w obecnym stanie prawnym operat nr [...], będący wynikiem wyłącznie kameralnych analiz aktualnych i archiwalnych dokumentów geodezyjnych i kartograficznych, ich porównań oraz obliczeń dokonanych na podstawie danych z pomiaru kartometrycznego nie może stanowić podstawy do aktualizacji operatu ewidencyjnego. Nie jest możliwe wykonanie bieżącej aktualizacji ewidencji gruntów i budynków, mającej na celu wydzielenie działek ewidencyjnych zgodnie z § 9 ust. 1 rozporządzenia, wyłącznie w drodze opracowania kameralnego, bez ustalenia przebiegu granic na gruncie. WINGiK podkreślił, że operat ten z uwagi na sposób określenia punktów granicznych, z pominięciem czynności mających na celu ustalenie położenia tych punktów na gruncie nie może stanowić podstawy aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków dotyczących działki ewidencyjnej nr [...], obręb nr [...], jedn. ewid. K - P. W ocenie WINGiK obecny stan działki nr [...] należy rozważać jako wykrycie błędnych danych, o których mowa w art. 24 ust. 2a pkt 1 lit. d Prawa geodezyjnego i kartograficznego, obligujący do dokonania z urzędu aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków. Ponadto organ odwoławczy uznał, że organ I instancji naruszył art. 28 oraz art. 10 § 1 kpa, ponieważ w postępowaniu winni brać udział: Z. z G. R., S. S., M. S. i E. H., lub ich spadkobiercy, jako właściciele parcel gruntowych objętych Lwh [...] P, Kw nr [...] i Lwh [...] P. Zdaniem WINGiK Prezydent Miasta nie powziął wszystkich możliwych czynności mających na celu ustalenie pełnego kręgu stron, a w zgromadzonej dokumentacji brak dokumentów świadczących o dokonaniu przez organ ustaleń, czy są to osoby nieznane z miejsca pobytu czy też nieżyjące. Organ uznał nadto, że Prezydent Miasta nieprawidłowo zastosował art. 49 Kpa zawiadamiając o decyzji przez wywieszenie jej na tablicy ogłoszeń UM, oraz w PIP. Zdaniem organu odwoławczego przepis ten nie ma zastosowania w przypadku nieustalenia przez organ stron postępowania, co w kontrolowanej sprawie dotyczy konieczności zawiadomienia o toczącym się postępowaniu wyżej wskazanych osób lub ich następców prawnych. Nadto zdaniem organu odwoławczego, żądanie strony odwołującej się wydzielenia działki ewidencyjnej odpowiadającej parcelom gruntowym o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] b. gm. kat. P na podstawie o wyroku Sądu Rejonowego sygn. akt [...] z 25 lutego 2005r. spełnione może zostać dopiero po dokonaniu stosownych wpisów w księgach wieczystych w zakresie prawa własności i wykreśleniu ujawnionego w księdze wieczystej nr [...] ostrzeżenia. Organ odwoławczy podkreślił, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent Miasta, w przypadku dokonania stosownych wpisów w księgach wieczystych, w zakresie ww. parcel winien przeprowadzić tzw. "rozdzielenie" zawartych w działce ewidencyjnej nr [...], nieruchomości będących przedmiotem odrębnej własności. W ocenie organu odwoławczego w sprawie zachodziła konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz uzupełnienia materiału dowodowego w znacznym zakresie, mającym istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, a ponadto organ I instancji ponownie powinien rozważyć kwestię uznania § 38 ust. 4 rozporządzenia jako przepisu szczególnego, dającego możliwość zastosowania art. 49 kpa. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję WINGiK wniosła A sp. z o.o. z siedzibą w K, zarzucając naruszenie: – art. 24 ust. 2a pkt 1 lit. b w związku z art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawa geodezyjnego i kartograficznego poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji wyłącznie na podstawie wymienionych w art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. a dokumentach tirety 1-6, i że wyliczenie to ma charakter zamknięty, podczas gdy w przepisie mowa jest o odpisach prawomocnych orzeczeń sądowych w o sprawach własność nieruchomości lub jej części, w szczególności dotyczących wymienionych w tiretach 1-6 lub na podstawie wymienionych w art. 23 ust. 1 pkt 2, tj. zawiadomienia o nowych wpisach w działach I i II księgi wieczystej, pomimo, że wpis prawa własności w księdze wieczystej ma charakter deklaratoryjny; – art. 24 ust. 2a pkt 2 w związku z art. 20 ust. 2 pkt 1 oraz w zw. z art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. c Prawa geodezyjnego i kartograficznego poprzez ich błędne nie zastosowanie, mimo żądania strony skarżącej zawartego w odwołaniu; – art. 365 kpc i art. 366 kpa poprzez pominięcie treści prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego z dnia 25 lutego 2005 r., sygn. akt [...], a w konsekwencji ustalenie, na podstawie nieaktualnych wpisów w księgach wieczystych, że działki gruntu oznaczone w/w numerami stanowią własność Skarbu Państwa i objęcie ich nową działką ewidencyjną nr [...] o pow. 3,8292 ha, obejmującą również inne działki gruntu faktycznie stanowiące własność Skarbu Państwa; – art. 107 § 3 kpa i art. 138 § 3 kpa poprzez błędne uzasadnienie decyzji w zakresie oceny żądania strony skarżącej i wyjaśnienia podstawy prawnej i dokonanej wykładni przepisów prawa, a także poprzez udzielenie w związku z naruszeniem przepisów prawa materialnego błędnego wskazania, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Skarżąca domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę WINGiK wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie – w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt.1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie z przywołanymi wyżej zasadami, należało uznać, że skarga jest uzasadniona, aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty zasługują na uwzględnienie. Organy prowadziły postepowanie w przedmiocie aktualizacji ewidencji na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. 2010.1287 ze zm.), dalej pgik, oraz Rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. nr 38, poz. 434), dalej rozporządzenie egib. Przedmiotem skargi jest decyzja kasacyjna wydana na podstawie art. 138 § 2 kpa, zgodnie z którym organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Kontrola sądowa takiej decyzji polega na zbadaniu, czy zaistniały przesłanki do uchylenia przez organ odwoławczy decyzji organu pierwszej instancji i przekazania sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać jakie okoliczności powinny być wzięte pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Wydanie decyzji kasacyjnej tego rodzaju może nastąpić tylko wtedy, gdy organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie z naruszeniem norm prawa procesowego, a w szczególności nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego albo postępowanie takie przeprowadzono, ale naruszono w nim przepisy proceduralne w takim stopniu, który czyni sprawę niewyjaśnioną w całości (por. wyr. WSA w Warszawie z dnia 14 grudnia 2005 r., I SA/Wa 237/05, niepubl.; wyr. NSA z dnia 2 kwietnia 2001 r., IV SA 208/99, niepubl.; wyr. NSA z dnia 21 grudnia 2000 r., I SA 430/99, niepubl, WSA w Gliwicach z 10.10.2007r., II SA/Gl 143/07, Legalis). Wykładając ww. przepis wskazać trzeba, że użycie w art. 138 § 2 k.p.a. spójnika "a" oznacza, że samo stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania, chociaż jest konieczną przesłanką uchylenia zaskarżonej decyzji, nie jest przesłanką wystarczającą. Niezbędne jest również wykazanie, że "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie". Należy przyjąć, że stwierdzenie istnienia takiego stanu sprawy administracyjnej jest równoznaczne z nieprzeprowadzeniem przez organ pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (por. np. wyrok WSA w Krakowie z dnia 17 grudnia 2012 r. sygn. akt II SA/Kr 1351/12, Lex nr 1235027). Zasada dwuinstancyjności jest jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego. Wyrażona została w art. 15 kpa, zgodnie z którym postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Oznacza to dwukrotne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej – przez organ pierwszej, a następnie drugiej instancji. Konsekwentnie podkreśla się w doktrynie i jednolitym w tej kwestii orzecznictwie, że przedmiotem postępowania odwoławczego nie jest weryfikacja decyzji organu pierwszej instancji, ale ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej (por. Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, kom. do art. 15 K. Gibowskiego, wyroki : NSA z 12 listopada 1992r. V SA 721/92, ONSA nr 3-4/1992, poz. 95, WSA w Poznaniu z 20 lutego 2014r., IV SA/Po 1076/13, LEX nr 1433205, WSA w Krakowie z 4 października 2013r. , II SA/Kr 1025/13, LEX nr 1384877). W ocenie Sądu, w kontrolowanym postępowaniu zaistniały powyższe przesłanki uzasadniające uchylenie decyzji pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Organ pierwszej instancji wydał bowiem swoje rozstrzygnięcie naruszając w sposób przepisy kpa. Skoro istotą dwuinstancyjności jest dwukrotne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej tożsamej pod względem przedmiotowym i podmiotowym, to każda ze stron postępowania, czyli zgodnie z regulacją wynikającą z art. 28 Kpa każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek ma zagwarantowane prawo do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Pogwałcenie zasady dwuinstancyjności stanowi rażące naruszenie prawa. Prawidłowo ustalił organ odwoławczy, że w sprawie nie brały udziału wszystkie osoby, którym przysługuje przymiot strony, ponieważ organ pierwszej instancji pominął osoby ujawnione aktualnie jako właściciele działek. Niewątpliwie właściciel konkretnej działki ewidencyjnej jest stroną postępowania dotyczącego zmiany danych ewidencyjnych (por. wyrok NSA z 15 kwietnia 2008 r. I OSK 666/07, niepubl.). Pominięcie przez organ pierwszej instancji aktualnych właścicieli działek objętych rozstrzygnięciem, uniemożliwiło tym osobom lub ich następcom prawnym udział postępowaniu. Już ta okoliczność sama w sobie powoduje, że konieczne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przy udziale wszystkich stron i umożliwienie wszystkim stronom wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji w razie kwestionowania mającego zapaść rozstrzygnięcia. Wada ta stanowi o spełnieniu przesłanek do wydania przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 kpa. W kontrolowanej sprawie konieczność wydania decyzji kasacyjnej wynikała także i z tego, że organ pierwszej instancji zaakceptował wbrew obowiązującym przepisom rozporządzenia egib, jako podstawę aktualizacji danych ewidencyjnych dokumentację geodezyjną przyjętą do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego pod nr [...], która została sporządzona w drodze opracowania kameralnego, bez ustalenia na gruncie przebiegu granic działek ewidencyjnych mających się wyodrębnić z działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K P, stosownie do brzmienia § 9 rozporządzenia egib. W tej kwestii stanowisko i argumentację organu odwoławczego sąd podziela w całości. Z powyższych przyczyn spełniona jest druga obligatoryjna przesłanka wydania decyzji kasacyjnej, tj. konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Za odpowiadającą temu warunkowi należy uznać stwierdzoną przez organ odwoławczy niemożność zaakceptowania - w świetle brzmienia §§ 37, 39, 61, 62 i 85 rozporządzenia egib. W tym przypadku organ odwoławczy nie ma możliwości zastosowania art. 136 kpa, ponieważ konieczny do wyjaśnienia sprawy zakres postępowania nie jest uzupełnieniem dowodów w rozumieniu tego przepisu, ale przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego w całości tzn. sporządzeniem nowego opracowania geodezyjno- kartograficznego, jako podstawowego dowodu, podlegającego ocenie przez organ dokonujący aktualizacji ewidencji gruntów i budynków. Uchylając decyzję organu I instancji z wyżej wskazanych przyczyn, organ odwoławczy nie dokonał jednak prawidłowej oceny przedłożonego w toku postępowania prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny z dnia 25 lutego 2015 r. sygn. akt [...], oraz zaakceptował błędną ocenę tego wyroku dokonaną przez organ pierwszej instancji. Skutkuje to błędnymi wskazaniami organowi pierwszej instancji co do okoliczności, jakie należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Zdaniem organu odwoławczego, żądanie strony odwołującej się wydzielenia działki ewidencyjnej odpowiadającej parcelom gruntowym o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] b. gm. kat. P na podstawie o wyroku Sądu Rejonowego sygn. akt [....] z 25 lutego 2005r. spełnione może zostać dopiero po dokonaniu stosownych wpisów w księgach wieczystych w zakresie prawa własności i wykreśleniu ujawnionego w księdze wieczystej nr [...] ostrzeżenia. Nadto organ pierwszej instancji wskazał, że postępowanie dotyczące uzgodnienia treści księgi wieczystej "w dalszym ciągu się toczy" a w tej kwestii organ odwoławczy nie wypowiedział się pomimo zarzutów odwołania. Żaden z powyższych argumentów nie stanowi zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie podstawy do odmowy wydzielenia z działki ewidencyjnej nr [...] (nowopowstałej), działki powstałej z parcel katastralnych objętych wyrokiem SR i ujawnienia skarżącej w ewidencji jako właściciela takiej działki. Stanowisko organu zdaniem Sądu jest naruszeniem regulacji wynikającej z art. 23 ust. 1 pkt. 1 lit. a) i pkt. 2 ) w zw. z art. 24 ust. 2a pkt. 1 lit. b pgik, przez błędną jej interpretację. Ze stanowiska organu wynika bowiem, że prawomocny wyrok wydany w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie należy do wyroków, o których mowa w przepisie art. 23 pkt. 1 lit. a), czyli, że nie jest to wyrok "w sprawie o własność" a dopiero zawiadomienie o wpisie w księdze wieczystej może stanowić podstawę ujawnienia skarżącej w ewidencji gruntów i budynków jako właściciela działki ewidencyjnej utworzonej z parcel, które były objęte postępowaniem o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. W tym zakresie zarzuty skargi należy uznać za uzasadnione. Wyliczenie zawarte w art. 23 ust. 1 pkt. 1 lit a) pgik, nie jest wyliczeniem wyczerpującym, o czym świadczy niezbicie użycie przez ustawodawcę zwrotu "w szczególności". Wskazać należy, że uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym – art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. 2001 nr 124, poz. 1361 ze zm.), dalej ustawa u.k.w.h. jest jedynym sposobem obalenia domniemania wynikającego z art. 3 u.k.w.h. Nie ulega wątpliwości, że sprawa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest sprawą o prawo własności, a wyrok uwzględniający powództwo w takiej sprawie ma charakter wyroku zapadłego w sprawie "o własność" w znaczeniu użytym przez ustawodawcę w art. 23 ust. 1 pkt. 1 lit. a) pgik. Powództwo o usunięcie niezgodności między stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym jest środkiem prawnym dla rozstrzygnięcia sporu o to, której ze stron przysługuje prawo własności nieruchomości objętej księgą wieczystą. Przez rzeczywisty stan prawny należy rozumieć stan zgodny z prawem materialnym. Kognicja sądu w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym obejmuje ustalenie rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości, a w wyniku uwzględnienia żądania następuje obalenie domniemania wynikającego z art. 3 u.k.w.h. Kryterium niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest zawsze obecny stan prawny. Natomiast wpis do księgi wieczystej nie ma w tym przypadku charakteru konstytutywnego (por. S. Rudnicki, Ustawa o księgach wieczystych i hipotece, Komentarz, Wyd. 6, LexisNexis, Warszawa 2010, kom do art. 31). Nadto sąd wieczystoksięgowy nie bada i nie może badać merytorycznej zasadności wyroku uwzględniającego powództwo. Z tych przyczyn należy uznać, że odmowa uwzględnienia żądania skarżącej była nieusprawiedliwiona. Wyrażając takie stanowisko organy pominęły skutki wynikające z regulacji zawartej w art. 26 u.k.w.h. Zgodnie z tym przepisem, podstawą oznaczenia nieruchomości w księdze wieczystej są dane z katastru nieruchomości, tj. dane właśnie z ewidencji gruntów i budynków. W myśl przepisu art. 25 ust. 1 pkt. 1 u.k.w.h. Oznaczenie nieruchomości zawarte jest w dziale I-O księgi wieczystej. Stosownie do przepisu § 28 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbioru dokumentów (Dz. U. Nr 102, poz. 1122 z późn. zm.), dane dotyczące nieruchomości gruntowych i budynkowych wpisuje się w księdze wieczystej na podstawie wyrysu z mapy ewidencyjnej oraz wypisu z rejestru gruntów lub innego dokumentu sporządzonego na podstawie przepisów o ewidencji gruntów i budynków, chyba że odrębne przepisy stanowią inaczej. Identyczną regulację zawierają postanowienia §15 i 16 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 sierpnia 2003 r. w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie informatycznym (Dz. U. Nr 162, poz. 1575). Zgodnie z art. 46 k.c. nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności. Art. 1 ust. 1 u.k.w.h. stanowi, że księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Niesporne w sprawie jest, że co do nowopowstałej działki ewidencyjnej nr [...], jako właściciel w dziale II Kw nr [...] figuruje Skarb Państwa, oraz że na datę wydania zaskarżonej decyzji działka ta nie spełnia warunku jednorodności pod względem prawnym (§ 9 rozporządzenia egib), ponieważ utworzona została z parcel stanowiących własność Skarbu Państwa i parcel stanowiących własność skarżącej, których dotyczy prawomocny wyrok zapadły w sprawie [...] przedłożony przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego. Jest oczywiste, że w takim stanie sprawy – w sytuacji kiedy nieruchomość objęta jedną księgą wieczystą Kw nr [...] składa się z działek stanowiących przedmiot własności różnych podmiotów, to stanowisko organu, zgodnie z którym warunkiem ujawnienia skarżącej jako właściciela działek w ewidencji gruntów jest uzyskanie "stosownych wpisów w księgach wieczystych" jest sprzeczne z powołanymi wyżej przepisami. Wpis skarżącej do księgi wieczystej jako właściciela działek objętych wyrokiem [...] uzależniony jest bowiem nie tylko od istnienia po jej stronie tytułu własności, ale także od istnienia stosownych dokumentów, o których mowa w art. 26 ust. 1 u.k.w.h., tj. od oznaczenia nowopowstałej nieruchomości, co w stanie kontrolowanej sprawy, wobec treści opracowania przyjętego do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 19 września 2014 r. za nr [...] stanowiącego podstawę ujawnienia zmian danych ewidencyjnych nie jest możliwe. Opracowanie to nie wyodrębnia działki ewidencyjnej składającej się z działek, które są przedmiotem rozstrzygnięcia w sprawie [...] jako przedmiotu własności skarżącej. W sytuacji więc, w której organ z urzędu prowadził postępowanie mające na celu rozdzielenie odrębnych nieruchomości błędnie połączonych w działce ewidencyjnej nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K P, przedłożenie przez skarżącą prawomocnego wyroku [...], obligowało organ do rozszerzenia przedmiotu postępowania o wyodrębnienie działki utworzonej z parcel, do których tytuł własności wynika z w/w wyroku. Trzeba bowiem podkreślić, że pomimo braku wskazania w sentencji decyzji organu pierwszej instancji właścicieli (lub władających) nowopowstałych działek ewidencyjnych, aktualizacja ewidencji stosownie do regulacji wynikającej z § 9 rozporządzenia egib ma zawsze charakter przedmiotowo-podmiotowy i musi uwzględniać dane dotyczące opisu nieruchomości, oraz dane dotyczące tytułów własności działkami ewidencyjnymi. Pominięcie przez organ danych wynikających z w/w wyroku powoduje niezgodność ewidencji ze stanem prawnym istniejącym w dacie wydania zaskarżonej decyzji w zakresie nowopowstałej działki ew. nr [...]. Stan taki jest także sprzeczny z obowiązującą organy prowadzące ewidencję gruntów i budynków zasadą aktualności. Stanowisko organu nie zostało poparte przepisem, z którego wynikałaby konieczność przedstawienia przez skarżącą zawiadomienia o wpisie do księgi wieczystej, w sytuacji, gdy skarżąca legitymuje się prawomocnym wyrokiem, z którego wynika tytuł własności do części nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...]. Natomiast istnienie ostrzeżenia w księdze wieczystej oznacza tyle, że wyłączona jest rękojmia w zakresie określonym we wpisie ostrzeżenia i fakt ten jako nie mający znaczenia dla oceny zasadności stanowiska skarżącej w toku postępowania administracyjnego nie wzmacnia w żaden sposób argumentacji organu i nie stanowi przeszkody w ujawnieniu skarżącej w ewidencji jako właściciela mającej powstać działki ewidencyjnej składającej się z parcel objętych wyrokiem uzgadniającym. Wskazania także wymaga, że ustalenia co do treści wyroków, na które powoływał się organ pierwszej instancji a organ odwoławczy nie zajął w tej kwestii stanowiska, iż postępowanie w sprawie uzgodnienia nadal się toczy, wynika z nieprawidłowego odczytania treści wyroku SN z dnia 14 pażdziernika 2011 r. sygn. akt [...]. Wyrokiem tym Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Okręgowego z dnia 18 września 2009 r. sygn. akt [...], oddalający powództwo skarżącej o uzgodnienie, wydany w postępowaniu o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 21 września 2005r. sygn. akt [...] (utrzymującym w mocy korzystny dla skarżącej wyrok [...]). Zatem wyrok [...] jest wyrokiem prawomocnym, dopóki nie będzie zmieniony w wyniku prawomocnego wyroku mającego zapaść w sprawie skargi o wznowienie postępowania. Samo prowadzenie postępowania o wznowienie nie pozbawia tego wyroku prawomocności, ani nie niweczy skutków prawnych nim wywołanych, co wynika z przepisów art. 412 i nast. k.p.c. Z przytoczonych wyżej względów wynika, że zaskarżona decyzja, chociaż jest decyzją podjętą z uzasadnionych przyczyn dotyczących braku udziału w postępowaniu wszystkich jego uczestników, oraz nieprawidłowego sporządzenia dokumentacji stanowiącej podstawę wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków, musiała zostać wyeliminowania z obrotu prawnego, ponieważ jest także wynikiem błędnego stanowiska organu wynikającego z naruszenia przepisu art. 24 ust. 2a pkt. 1 lit. b) w zw. z art. 23 ust. 1 pkt. 1 lit. a) i pkt. 2) pgik przez błędną ich interpretację. Powyższe wady spowodowały, że wskazania co do okoliczności, jakie należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy nie mogą zasługiwać na aprobatę, zatem organ drugiej instancji naruszył także art. 138 § 2 kpa. Stwierdzić należy nadto, że organy obydwu instancji błędnie oceniły materiał dowodowy w postaci przedłożonych przez skarżącą wyroków sądowych, co spowodowało w konsekwencji naruszenie wyżej wskazanych przepisów pgik. Niezasadny jest natomiast zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organy art. 365 kpc i art. 366 kpc, ponieważ organy administracyjne nie stosują w toku postępowania przepisów kpc. Zarzut sformułowany w pkt. a) tir. trzecie skargi należało odczytać jako naruszenie przepisów art. 77 w zw. z art. 76 i art. 80 kpa. Sąd nie uwzględnił żądania zmiany zaskarżonej decyzji w sposób wskazany w pkt. 1 skargi. Żaden przepis ustawy ppsa nie dopuszcza przy uwzględnieniu skargi "zastępowania" fragmentów uzasadnienia zaskarżonej decyzji sformułowaniami wskazanymi przez stronę skarżącą, celem wykreowania w ten sposób decyzji nie naruszającej prawa. Ponownie rozpatrując wszczętą z urzędu sprawę w przedmiocie aktualizacji ewidencji przez rozdzielenie odrębnych nieruchomości błędnie połączonych w działce ewidencyjnej nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K P organy wezmą pod uwagę przedstawione wyżej stanowisko w zakresie oceny wyroku [...]. Wobec stwierdzenia przez Sąd, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów ustawy pgik, mającym wpływ na wynik sprawy, oraz z naruszeniem przepisów postępowania regulujących zasady oceny dowodów z dokumentów, mogącym mieć istotny wpływ na jej wynik, należało na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i lit. c, oraz art. 135 ppsa orzec jak w sentencji. O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 i 205 ppsa.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło