III SA/Kr 936/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi Z. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 maja 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala Decyzją z dnia 28 maja 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2021 r., znak: [...], o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem A. G. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 24 lutego 2021 r. skarżąca zwróciła się do właściwego organu pomocy społecznej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad ojcem. Do wniosku dołączyła orzeczenie o znacznym stopniu niepełnoprawności wydane 15 kwietnia 2020 r. przez Powiatowy Zespół Orzekania o niepełnosprawności, znak: [...], z którego wynika, że niepełnosprawność A. G. istnieje od 9 lutego 2020 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 6 marca 2020 r. Orzeczenie to zostało wydane na stałe. Skarżąca oświadczyła, że jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jednak niepełnosprawność nie przeszkadza jej w opiece nad ojcem, który wymaga całkowitej, całodobowej opieki i pielęgnacji. Opiekując się ojcem wykonuje wszelkie czynności związane z codzienną pielęgnacją i toaletą, zmianą odzieży, zmianą pampersów, kupuje i podaje leki, przygotowuje posiłki, i karmi ojca, ćwiczy z nim, zapewnia mu dostęp do opieki medycznej. Wskazała również, że jej matka także posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga opieki, co sprawia, że nie jest w stanie pomóc skarżącej w opiece nad je niepełnosprawnym ojcem. Dodatkowo skarżąca oświadczyła, że jest posiadaczką gospodarstwa rolnego jednak w nim nie pracuje i go nie uprawia. Gospodarstwo jest "obsiane sianem", które raz w roku kosi wynajęty do tego odpłatnie pracownik. Skarżąca podkreśliła, że w związku ze sprawowaną całodobową opieką nad ojcem nie jest w stanie podjąć żadnego zatrudnienia. Decyzją z dnia [...] 2021 r., znak: [...], Wójt Gminy odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. W uzasadnieniu decyzji organ powołał art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, a chorobą i niepełnosprawnością jej ojca nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy. Organ podkreślił, że skarżąca jest ubezpieczona w KRUS-ie obowiązkowo – z mocy ustawy, ponieważ jest właścicielem gospodarstwa rolnego i chociaż skarżąca nie wykonuje żadnych prac polowych w gospodarstwie, nie zajmuje się produkcją roślinną ani zwierzęcą, ale raz w roku wynajmuje pracownika do koszenia obsianego gospodarstwa rolnego, to takie prace są wystarczające do uzyskania dotacji z ARiMR, zatem jedynie zrezygnowania z osobistego wykonywania prac w gospodarstwie. Organ wskazał również, że skarżącą posiada orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony tj. do dnia 31 maja 2021 r. Niepełnosprawność ta istnieje od 1 grudnia 2014 r. i ma związek z operacją kręgosłupa, natomiast niepełnosprawność ojca skarżącej istnieje od 9 lutego 2020 r. Wskazane okoliczności stanowiły podstawę do ustalenia przez organ braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Organ uznał bowiem, że skarżąca nie spełniła przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co skutkowało odmową przyznania jej wnioskowanego świadczenia. W odwołaniu skarżąca podniosła, że nie zgadza się z takim rozstrzygnięciem i wyjaśniła, że sprawuje nad ojcem bezpośrednią i stałą opiekę. Odniosła się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, w którym wskazano, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zwróciła ponadto uwagę, że znajduje się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji na rzecz niepełnosprawnego ojca. Decyzją z dnia 28 maja 2021 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy w całości podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, uznając za zasadną przyjętą przez ten organ argumentację w zakresie niespełnienia przez skarżącą przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie organu odwoławczego w realiach przedmiotowej sprawy brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym przez skarżącą, a koniecznością stałej opieki nad ojcem. Jakkolwiek bezspornie jest, że ojciec skarżącej ze względu na schorzenia, podeszły wiek i niepełnosprawność wymaga całkowitej opieki i pomocy osób drugich, to zakres prowadzonych prac w gospodarstwie rolnym (koszenie trawy raz w roku przez wynajętego do tego pracownika), związanych z jego funkcjonowaniem, jest do pogodzenia ze sprawowaniem opieki nad ojcem. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, złożone przez skarżącą oświadczenie w trybie art. 17b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ma potwierdzać fakt zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie rolnym, a nie stanowić wyłącznie kryterium przesądzające o tym, czy do takiego zaprzestania rzeczywiście doszło, czy też nie. Tymczasem, w przypadku skarżącej nie doszło do faktycznego zaprzestania prowadzania przez nią gospodarstwa rolnego, a zatem brak było podstaw do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieka nad ojcem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca podniosła, że nie zgadza się z takim rozstrzygnięciem. Skarżąca wyjaśniła, że sprawuje nad ojcem bezpośrednią i stałą opiekę, a fakt posiadania gospodarstwa rolnego oraz zaprzestania prowadzenia pracy w gospodarstwie rolnym nie powinno jej dyskwalifikować od pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skarżąca ponownie powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Ponadto wskazała, że ustawodawca w definicji legalnej "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" (art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych) nie wymienił prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w tym gospodarstwie, za wyjątkiem jej wykonywania w przypadkach ściśle określonych w tym przepisie, które nie mają zastosowania w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Zdaniem skarżącej, gdyby wolą ustawodawcy był wymóg rezygnacji bądź niepodejmowania działalności polegającej na prowadzeniu gospodarstwa rolnego, wówczas niewątpliwie w definicji zawartej w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, taka działalność zostałaby wprost wskazana. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego organ I instancji słusznie uznał, że w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy deklarowanym przez stronę zaprzestaniem pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 24 lutego 2021 r., a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Z wyjaśnień skarżącej z dnia 15 marca 2021 r. wynika, że faktycznie w dalszym ciągu prowadzi ona gospodarstwo rolne, a zakres prowadzonych prac w gospodarstwie rolnym, związanych z jego funkcjonowaniem, jest do pogodzenia ze sprawowaniem opieki nad ojcem. Zatem w przypadku skarżącej nie doszło do zaprzestania prowadzenia przez nią gospodarstwa rolnego i brak jest podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad ojcem. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis art. 17 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności; - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Krąg osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wskazanych w treści art. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustala się zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zwanej dalej k.r.o. Zgodnie z art. 128 k.r.o., obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Pierwszeństwo przed obowiązkiem alimentacyjnym krewnych ma obowiązek współmałżonka uprawnionego, wynikający z art. 27 k.r.o. W niniejszym stanie faktycznym sprawy, ze względu na ustalony znaczny stopień niepełnosprawności W. G., tj. żony A. G., należy uznać, że skarżąca, jako córka, byłaby uprawniona do uzyskania takiego świadczenia. Z brzmienia art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika bowiem, że w procesie ustalania osób uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego nie uwzględnia się osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Bezsprzeczne jest, że ojciec skarżącej w wyniku przebytego w dniu 9 lutego 2020 r., zawału lewej strony półkuli mózgowej posiada ograniczone funkcje życiowe, takie jak mowa, poruszanie się, myślenie, możliwość samoobsługi, przez co wymaga całkowitej opieki osób drugich. Ponieważ jego żona posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest ona w stanie sprawować opieki nad mężem i sama wymaga pomocy osób drugich w czynnościach życia codziennego. Zatem skarżąca jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad ojcem, w ramach której pomaga ojcu przy wykonywaniu domowej rehabilitacji, robi zakupy, przygotowuje posiłki, karmi ojca, pomaga mu w czynnościach higienicznych, w tym ubieranie, rozbieranie, zmiana pampersów, zabiegi higieniczne i toaleta ciała, pomaga w sprzątaniu i porządkowaniu pokoju, zapewnia i umożliwia kontakty z rodziną oraz przebywa z ojcem każdego dnia. Skarżąca oświadczyła również, że w związku z wykonywaniem tych czynności zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego, którego jest posiadaczem. Gospodarstwo zostało "obsiane sianem", które jest koszone raz w roku przez zatrudnioną do tego odpłatnie osobę. Zdaniem Sądu, organy prawidłowo uznały, że w przedmiotowej sprawie, skarżąca nie spełniła ustawowych przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem. Nie budzi bowiem wątpliwości, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Organ prawidłowo wskazał, że sam fakt, że gospodarstwo zostało obsiane trawą i jest koszone raz w roku przez zatrudnioną do tego odpłatnie osobę, stanowi wystarczającą podstawę do uzyskania dotacji z ARiMR-u. Zatem skarżąca nadal prowadzi gospodarstwo rolne, a jedynie zrezygnowała z osobistego wykonywania prac w tym gospodarstwie. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego ma miejsce, kiedy następuje zaprzestanie działalności w gospodarstwie rolnym nakierowanej na osiągnięcie dochodu z tego gospodarstwa. Przy tym tylko całkowita rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego, pozbawiająca możliwości zarobkowania, z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny uprawnia rolnika, jego współmałżonka lub domownika, do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego. Należy przy tym zaznaczyć, że zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego jest stanem faktycznym, w którym to rolnik faktycznie nie wykonuje pracy w swoim gospodarstwie, jak również nie zarządza nim. Prowadzenie oznacza bowiem sprawowanie nad czymś nadzoru, zarządzanie, kierowanie czymś, zajmowanie się czymś, trudnienie się czymś, realizowanie jakiegoś celu [tak: B. Chludziński [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, red. P. Rączka, Warszawa 2021, Komentarz do art. 17(b), s. 457; K. Małysa-Sulińska, A. Kawecka, J. Sapeta, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, Warszawa 2015, Komentarz do art. 17(b), s. 294]. Nadto fakt zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestania wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, rolnik potwierdza oświadczeniem składanym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Oświadczenie winno wskazywać na całkowite zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego czy wykonywania w nim pracy. Zakres oświadczenia winien być zgodny z zakresem przewidzianym w art. 17b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych [tak: K. Małysa-Sulińska, A. Kawecka, J. Sapeta, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, Warszawa 2015, s. 294]. Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych dla sprawy okoliczności, tj., zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad ojcem, jak też okoliczności, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, która zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne. Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia ojca skarżącej i konieczności sprawowania przez córkę pomocy, do czego zresztą jest zobowiązana zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym. Należy jednak podkreślić za organami, które nie negują również faktu należytego sprawowania opieki nad ojcem przez skarżącą, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organy nie podważały także zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad ojcem oraz faktu, iż ojciec skarżącej jest trwale niepełnosprawny w stopniu znacznym. Jednak fakt, że skarżąca nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym, spowodował, że organy prawidłowo odmówiły skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako bezzasadną.