III SA/Kr 940/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki WSA Barbara Pasternak (spr.) Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2014 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzja z dnia 28 kwietnia 2014 r. znak [...], wydaną na podstawie art.138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2013r. poz. 267), w związku z art.17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2013r., poz. 1456 ), po rozpatrzeniu odwołania K. S. od decyzji Starszego Pracownika Socjalnego, działającego z up. Wójta Gminy, wydanej dnia [...] 2014 r., nr [...] orzekającej o odmowie przyznania K. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 01.03.2014r. w związku z opieką nad S. B., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że organ I instancji orzekł o odmowie przyznania K. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 marca 2014 r w związku z opieką nad S. B., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odmawiając przyznania świadczenia organ I instancji powołał się na przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy i stwierdził że wnioskodawczyni nie posiada uprawnień do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad S. B. gdyż nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki. W odwołaniu od powyższej decyzji K. S. zakwestionowała stanowisko organu. Podała, że jej ciotka jest osobą niepełnosprawną od urodzenia, posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej opieki. Odwołująca się wskazała, że S. B. nie ma krewnych w linii prostej, a ona opiekuje się nią całodobowo, gdyż wiek ciotki spowodował, że już wymaga stałej opieki. Pomimo, że nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem ciotki to jest dla niej najbliższą osobą, która opiekuje się nią i będzie to nadal czynić. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie i wydało opisana na wstępie decyzję. W uzasadnieniu organ przytoczył w całości treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji i wskazał, że K. S. nie spełnia przesłanek do uzyskania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie należy do kręgu osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny - w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w stosunku do ciotki, S. B. Przytoczono treść art. 128, 129 i 130 krop i wyjaśniono szczegółowo wynikającą z tego przepisu kolejność obowiązku alimentacyjnego. Kolegium wskazało, że nie można obciążyć obowiązkiem alimentacyjnym innej osoby niż ta, którą wskazuje krop, nie przechodzi on też na spadkobierców zobowiązanego. Odnosząc się do treści wniosku oraz zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, że obowiązek alimentacyjny nie dotyczy relacji pomiędzy siostrzenicą a ciotką, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie. Art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozostawia organom orzekającym w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego możliwości swobodnej jego interpretacji, a tym samym rozszerzania kręgu osób uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. K. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 kwietnia 2014 r. znak [...], żądając jej uchylenia, uchylenia decyzji organu l instancji, oraz zasądzenia kosztów postępowania wg norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła naruszenie przez organy art. 7 i 77 kpa w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez niepoczynienie ustaleń co do tego czy zachodzą przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego od 1 marca 2014 r., oraz nie zastosowanie przepisu prawa materialnego t. j. art. 17 ust. 1a tej ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie – w myśl art. 135 ustawy - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt.1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie z powyższymi zasadami należało uznać, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego do Sądu rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), dalej u.ś.r. Ustawa ta z dniem 1 stycznia 2013 r. zmieniła kryteria przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. I tak, zgodnie z art. 17 ust. 1-1a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami- konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z ust. 1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ust. 1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała- 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Wniosek skarżącej o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną S. B. wpłynął do organu w dniu 6 marca 2014 r. Organy nie kwestionowały faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad S. B. – okoliczność ta jest niesporna. Nadto, z załączonego do wniosku orzeczenia Powiatowego Zespołu DS. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 14 stycznia 2014r. wynika, że S. B. zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności, niepełnosprawność istnieje od urodzenia a ustalony jej stopień datuje się od 4 października 2013r. Zasadniczą jednak kwestią w niniejszej sprawie było ustalenie, czy na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodziny i opiekuńczy – dalej krop. Zgodzić się należy z wynikiem analizy przeprowadzonej przez organy administracji, z której wynika, że taki obowiązek na skarżącej nie ciąży i tym samym nie istnieje podstawa do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z treścią art. 128 krop, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Skarżąca K. S. nie spełnia tego wymogu, ponieważ nie jest spokrewniona w linii prostej ze S. B. ani nie jest jej rodzeństwem. Jak wynika z treści oświadczenia skarżącej złożonego przy wniosku wszczynającym postępowanie, S. B. "nie ma osób spokrewnionych w pierwszej ani w drugiej kolejności". Natomiast z pisma S. B. z dnia 3 lipca 2014 r. (k. 15 akt sąd.) wynika, że skarżąca jest wnuczką kuzyna S. B. Co prawda organy nie poczyniły szczegółowych ustaleń dotyczących pokrewieństwa skarżącej z wymagającą opieki S. B., ponad ustalenia konieczne do stwierdzenia nieistnienia po stronie skarżącej obowiązku alimentacyjnego w stosunku do wymagającej opieki, jednak okoliczność ta nie może mieć wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Decydujące jest bowiem ustalenie organów, że na skarżącej K. S. nie ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do niepełnosprawnej S. B. Z treści powyżej powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ustawodawca powiązał uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nierozerwalnie z obowiązkiem alimentacyjnym potencjalnego świadczeniobiorcy wobec osoby wymagającej opieki. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny w przypadku wystąpienia okoliczności wskazanych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., przy czym przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. są przesłankami kumulatywnymi, co oznacza, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od łącznego ich wystąpienia. Niespełnienie którejkolwiek z nich, bez względu na zaistnienie pozostałych, skutkuje brakiem uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. W znowelizowanych przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca doprecyzował krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z ust. 1a świadczenie to przysługuje przede wszystkim osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom, czyli osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu. Z kolei dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych, albo osoby te nie mogą wypełnić swojego obowiązku. Przedmiotowa nowelizacja przepisów ustawy, odnosząca się do świadczenia pielęgnacyjnego utrzymała zatem zasadę, że do świadczenia tego uprawnieni są krewni osoby wymagającej opieki i to z najbliższego kręgu, natomiast dalsi krewni tylko w warunkach precyzyjnie określonych w ustawie. Podkreślić jednak należy, że wprawdzie w dodanym przepisie ustawodawca rozszerzył krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, to jednak nadal nie przyznał takiego prawa osobom nie zobowiązanym do alimentacji. Decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową, co oznacza, że organ jest zobowiązany do przyznania świadczenia wyłącznie wtedy, gdy spełnione są wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania. Organ nie może według swojego uznania przyznać świadczenia kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności. Ustawodawca nie zdecydował się bowiem na zamieszczenie w ustawie przepisu dającego możliwość uwzględniania przypadków szczególnych, wykraczających swoim stanem faktycznym poza kryteria ustalone we wskazanych wcześniej przepisach, nie pozostawił tym samym organom pomocy społecznej prawa przyznawania przedmiotowego świadczenia na zasadzie uznania administracyjnego. Nadto, przepis art. 17 u.ś.r. nie określa kręgu osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną i uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego pojęciem "rodziny", lecz wskazuje na ten krąg precyzyjnie i jednoznacznie, jako osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Sprawowanie przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną S. B. zasługuje ze wszech miar na aprobatę, jednakże skoro nie została spełniona fundamentalna przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 ustawy, gdyż na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec podopiecznej, to opieka nad nią sprawowana nie może stanowić podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje bowiem nie każdej osobie sprawującej opiekę, lecz tylko takiej, która ma obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki. Podkreślić trzeba, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05 (OTK-A 2006, nr 10, poz. 151), jak i w wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego warunku obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę a podopiecznym. Także sąd administracyjny nie ma możliwości przyznania świadczenia w przypadku zaistnienia szczególnej, aprobowanej w świetle zasad współżycia społecznego sytuacji lub zaistnienia uzasadnionych racji strony. Wynika to z faktu, że sąd administracyjny z mocy przepisów art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), art. 1, oraz art. 3 p.p.s.a., w zakresie określonym w ustawach, sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, która polega na badaniu zgodności zaskarżonych aktów i czynności z prawem. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, organy orzekające w niniejszej sprawie dokonały właściwej wykładni art. 17 ust. 1 oraz ust. 1a ustawy. W konsekwencji prawidłowo uznały, że skarżąca, która jest wnuczką kuzyna niepełnosprawnej S. B. nie jest uprawniona do uzyskania dochodzonego świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad swoją daleka krewną. Istnienie obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest przesłanką konieczną warunkującą przyznanie tego świadczenia. Oznacza to, że niespełnienie tej przesłanki wyklucza możliwość jego przyznania. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji są zgodne z obowiązującym prawem brak jest więc podstaw do ich eliminowania z obrotu prawnego. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.