III SA/Kr 942/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Barbara Pasternak WSA Hanna Knysiak-Sudyka Protokolant specjalista Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2017 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej M. S. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 czerwca 2017 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Decyzją z dnia 27 czerwca 2017 r. sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2016.23), dalej K.p.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2016.1518) - po rozpatrzeniu odwołania B. G. (dalej: skarżąca), od decyzji Burmistrza z dnia [...] 2017 r., znak: [...] odmawiającej jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na syna J. G. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu l instancji. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym: Skarżąca w dniu 19.04.2017 r. złożyła wniosek do Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem J. We wniosku wskazała, że jest zdolna do pracy, ale nie podejmuje zatrudnienia ponieważ opiekuje się niepełnosprawnym synem. Decyzją z dnia [...] 2017 r., Burmistrz odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując w uzasadnieniu decyzji, że syn skarżącej J (ur. [...] 1986 r.), legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności Orzeczenie to zostało wydane w dniu 29.04.2016 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności na czas określony do dnia 30.04.2018 r. Niepełnosprawność syna skarżącej istnieje od urodzenia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 15.08.2002 r. Powyższe orzeczenie zostało zmienione wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 14 lutego 2017 r., w ten sposób, że Sąd ustalił konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji syna skarżącej. Organ podkreślił, że z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie opiekującej się osobą w wieku po 16 roku życia, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponieważ syn skarżącej jest osobą, która ukończyła 16 lat i legitymuje się jedynie orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności dlatego należało odmówić skarżącej przyznania na niego świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu skarżąca wniosła o uchylenie lub zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Podniosła, że jej syn jest niepełnosprawny od urodzenia z powodu głuchoniemoty, a ponadto w 2016 r. jego stan zdrowia pogorszył się, gdyż rozpoznano u niego schizofrenię. Z tego względu podjęła starania o wydanie ponownego orzeczenia ustalającego stopień jego niepełnosprawności, w rezultacie czego sprawa trafiła do Sądu Rejonowego, który orzekł, że syn wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i dlatego uważa, że w świetle art. 4 pkt 1 i 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, jej syn zalicza się do znacznego stopnia niepełnosprawności, ponieważ nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, wymaga pomocy w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych, a skarżąca jest przy nim cały czas, pomaga mu we wszystkim i sprawuje nad nim opiekę. Ponadto w odwołaniu wskazała, że syn był badany przez biegłego lekarza psychiatrę, który w uznał, że syn spełnia kryteria zaliczenia go do znacznego stopnia niepełnosprawności. Dodatkowo wskazała, że syn posiada legitymację osoby niepełnosprawnej o znacznym stopniu, wydaną przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności na podstawie powołanego powyżej wyroku Sądu. Również we wpisie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w systemie "EKSMON" jej syna zaliczono do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzją z dnia 27 czerwca 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołał art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazał, że syn skarżącej na podstawie powołanego orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Wojewódzki Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, uchylił zaskarżone orzeczenie wydane w pierwszej instancji w części dotyczących ustaleń zawartych w punktach: 1) odpowiedniego zatrudnienia, 2) szkolenia, w tym specjalistycznego oraz 4) uczestnictwa w terapii zajęciowej i w tym zakresie orzekł inaczej. Natomiast na skutek odwołania syna skarżącej, Sąd Rejonowy Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z dnia 14 lutego 2017 r., zmienił powyższe orzeczenie w ten sposób, że ustalił, iż syn skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednak, jak podkreślił organ odwoławczy, Sąd nie dokonał zmiany w zakresie ustalenia stopnia niepełnosprawności. W konsekwencji, organ odwoławczy uznał, że pozostało w mocy orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w części zaliczającej syna skarżącej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do 30.04.2018 r. Zatem w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych skarżącej, jako matce niepełnosprawnego syna, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ jej syn nie jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem organu odwoławczego skarżąca nietrafnie stwierdziła, że skoro Sąd w wyroku orzekł, że jej syn wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, w świetle art. 4 pkt 1 i 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych zalicza się on do znacznego stopnia niepełnosprawności. Odnosząc się do twierdzeń skarżącej, że biegły lekarz psychiatra w swej opinii uznał, że jej syn spełnia kryteria zaliczenia go do znacznego stopnia niepełnosprawności oraz posiada legitymację osoby niepełnosprawnej o znacznym stopniu, wydaną przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności na podstawie powołanego wyroku Sądu oraz, że we wpisie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w systemie "EKSMON" jej syna zaliczono do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności organ odwoławczy wskazał, że powołane powyżej fakty nie dają podstawy do uznania, że syn skarżącej jest osobą zaliczoną do znacznego stopnia niepełnosprawności, gdyż Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w swoim orzeczeniu zaliczył syna skarżącej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i w tym zakresie orzeczenie to ani przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, ani przez Sąd nie zostało zmienione. W konsekwencji organ odwoławczy podsumował, że skoro syn skarżącej legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, to w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, skarżącej, jako jego matce świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. i wniosła o uchylenie w całości decyzji SKO. W uzasadnieniu skargi skarżąca w całości podtrzymała wszystkie argumenty zawarte w odwołaniu. Jej zdaniem w świetle art. 4 pkt 1 i 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych syn został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2017.1369), dalej p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. -następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Kontrola sądowa przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł prowadzi do uznania, że skarga jest uzasadniona. Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organ l i II instancji stanowił przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2016.1518), zwanej dalej ustawą. Powołany przepis, w dacie rozstrzygania przez organ l instancji stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności; - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organy obydwu instancji uznały, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje skarżącej z uwagi na fakt, że jej syn ma ukończone 16 lat i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jedynie orzeczenie znacznym stopniu niepełnosprawności syna uprawniałoby skarżącą do przedmiotowego świadczenia. Natomiast skarżąca uważa, że ponieważ syn legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji organ powinien jej przyznać świadczenie pielęgnacyjne na syna. Zatem istota sprawy sprowadza się do ustalenia czy w przypadku dorosłej osoby niepełnosprawnej jedynie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, uprawniałoby skarżącą do świadczenia pielęgnacyjnego czy też wystraczającym byłoby posiadanie przez syna skarżącej orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji przez jej syna. Art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz.U.2016.2046) zwanej dalej "ustawą o rehabilitacji " ustala trzy stopnie niepełnosprawności: tj. znaczny, umiarkowany oraz lekki stopień niepełnosprawności. Ustawa definiuje także wspomniane rodzaje stopni niepełnosprawności. Do znacznego stopnia niepełnosprawności zaliczono osoby mające naruszoną sprawność organizmu, niezdolne do pracy albo zdolne do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagające, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (art. 4 ust. 1). Do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ustawodawca zaliczył osoby z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolne do pracy albo zdolne do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagające czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych (art. 4 ust. 2). W art. 4 ust. 4 ustawy o rehabilitacji wskazano nadto, że ograniczona możliwość samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie, bez pomocy innych osób, podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się, komunikację i komunikowanie się. Zgodnie z art. 6c ust. 1 pkt 5 ustawy minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określa w drodze rozporządzenia standardy w zakresie kwalifikowania oraz postępowania dotyczącego orzekania o niepełnosprawności i o stopniu niepełnosprawności (...). Taką regulację zawierają przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U.2015.1110, zwanego dalej" rozporządzeniem"). Przepisy § 29 do 31 rozporządzenia określają standardy w zakresie kwalifikowania do poszczególnych stopni niepełnosprawności, l tak, standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące: 1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu; 2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność organizmu; 2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem; 3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych (§ 29 ust. 1 rozporządzenia). Przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się przy tym konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 (§ 29 ust. 2 rozporządzenia). Standardy w zakresie kwalifikowania do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zawierają kryteria określające naruszenie sprawności organizmu powodujące: 1) czasową pomoc w pełnieniu ról społecznych, co oznacza konieczność udzielenia pomocy, o której mowa w § 29 ust. 1 pkt 3, w okresach wynikających ze stanu zdrowia; 2) częściową pomoc w pełnieniu ról społecznych, co oznacza wystąpienie co najmniej jednej okoliczności, o których mowa w § 29 ust. 1 pkt 3 (§ 30 rozporządzenia). Przenosząc powyższe przepisy na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że skoro syn skarżącej legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności orzeczonym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności oraz ustaloną przez Sąd Rejonowy koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, powyższe orzeczenia należy odczytać łącznie. Dają one zdaniem Sądu podstawy do ustalenia, w świetle art. 4 ust. 1 pkt 1 i 4 ustawy o rehabilitacji, że syn skarżącej jest osobą o znacznym stopieniu niepełnosprawności. Odnosząc się do zarzutów organu odwoławczego, że Sąd mając taką możliwość nie zmienił synowi skarżącej stopnia niepełnosprawności, stwierdzić należy, że Sąd nie mógł tego uczynić z uwagi na fakt, że w tym zakresie przedmiotowe orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności nie zostało zaskarżone. Syn skarżącej domagał się jedynie zmiany pkt 7 przedmiotowego orzeczenia, tj. orzeczenia co do konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, l w tym zakresie Sąd Rejonowy odwołanie to uwzględnił. W istocie więc zmienił orzeczenie stwierdzając, że syn skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy drugiej osoby, w związku ze znaczenie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skoro skarżąca opiekuje się synem o tak ustalonym stopniu niepełnosprawności, to zdaniem Sądu spełniona ona przesłankę, po której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i powinno jej zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne dla w związku z opieką nad synem. Rozpoznając ponownie sprawę organy powinny uwzględnić przedstawione powyżej stanowisko Sądu. Mając na uwadze powyższe, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji.