III SA/Kr 944/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Halina Jakubiec (spr.) WSA Barbara Pasternak Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2014 r. sprawy ze skargi A. R. – W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji a także postanowienie Marszałka Województwa z dnia [...] 2013r. nr [...], II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane. Zaskarżoną decyzją z dnia 10 czerwca 2013 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa z dnia [...] 2012 r. Nr [...] ustalającą wysokość nienależnie pobranych przez A. R.- W. świadczeń rodzinnych za okres od dnia 1 stycznia 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2007 r. wraz z należnymi odsetkami. Jako podstawę prawną swojej decyzji Kolegium wskazało art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 922 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 – dalej k.p.a. ). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia [...] 2004 r. Nr [...] Prezydent Miasta przyznał A. R. – W. (skarżącej ) zasiłek rodzinny na dziecko K. W. wraz z dodatkiem z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego – opieka nad jednym dzieckiem, w okresie od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. Następnie decyzją z dnia [...] 2005 r. Nr [...] Prezydent Miasta przyznał A. R. – W. zasiłek rodzinny na dziecko K. W. w okresie od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. Z kolei decyzją z dnia [...] 2006 r. Nr [...] Prezydent Miasta przyznał skarżącej zasiłek rodzinny na dziecko K. W. w okresie od 1 października 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. Decyzją z dnia [...] 2012 r. Nr [...] Prezydent Miasta uchylił swoją decyzję z dnia [...] 2004 r. Nr [...]. Natomiast decyzjami z dnia [...] 2012 r. Nr [...] i Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło nieważność decyzji Prezydenta Miasta odpowiednio z dnia [...] 2005 r. Nr [...] i z dnia [...] 2006 r. Nr [...]. W związku z powyższym Marszałek Województwa decyzją z dnia [...] 2012 r. Nr [...] ustalił wysokość nienależnie pobranych przez A. R. – W. świadczeń rodzinnych, tj. zasiłku rodzinnego za okres od 1 stycznia 2005 r. do 31 sierpnia 2007 r., na kwotę 5.558 zł wraz z odsetkami w wysokości 4.130,84 zł, ustalonej na dzień wydania tej decyzji. Decyzja organu I instancji została wydana na podstawie art. 21 ust. 1 i 2, art. 23a ust. 9, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 2, pkt 3 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz.1071 z późn. zm.). Organ I instancji wskazał, iż A. R. – W. nie poinformowała właściwego organu, że jej mąż K. W. podjął z dniem 1 stycznia 2005 r. pracę w Irlandii oraz że od kwietnia 2007 r. jej mąż pobiera za granicą świadczenie rodzinne. Zdaniem organu I instancji, A. R. –W. świadomie wprowadziła w błąd organ wypłacający w/w świadczenia nie informując o aktywności zawodowej męża za granicą, jak również nie informując o dochodach uzyskanych z tego tytułu, które powinny być dodane do kwoty dochodu, na podstawie którego ustalono prawo do świadczeń rodzinnych mimo, że została pouczona o konieczności informowania o każdej zmianie mogącej mieć wpływ na ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. W związku z powyższym organ I instancji uznał, iż wypłacone A. R. – W. świadczenia rodzinne są świadczeniami nienależnie pobranymi w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. W odwołaniu od powyższej decyzji A. R. – W. zarzuciła, że organ I instancji błędnie wyliczył wysokość nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, gdyż już z samej sumy wskazanych w tej decyzji kwot wynika niższa kwota. Ponadto skarżąca podniosła, że organ I instancji błędnie ustalił stan faktyczny sprawy, gdyż jej mąż był aktywny zawodowo na terenie Irlandii od 11 kwietnia 2005 r., a nie od 1 stycznia 2005 r., zatem świadczenie rodzinne wypłacane jej od stycznia do maja 2005 r. przysługiwało jej i było wypłacane zasadnie. Odwołanie zarzuca także, że organ żądając zwrotu pobranych świadczeń, pominął kwestie dotyczące złego stanu zdrowia skarżącej oraz trudnej sytuacji materialnej jej rodziny. Orzeczona do zwrotu kwota nienależnego świadczenia została sprostowana postanowieniem z dnia [...] 2013 r. Nr [...] wydanym przez Marszałka Województwa, na podstawie art. 113 § 1 i art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 t.j. – dalej k.p.a.) r. jako oczywista omyłka, w ten sposób, że wysokość nienależnie pobranych przez A. R. – W. świadczeń rodzinnych ustalona została na kwotę 4.588,00 zł. Ponadto organ I instancji sprostował oczywistą omyłkę w uzasadnieniu swojej decyzji poprzez wskazanie rachunku bankowego Urzędu Miasta jako tego, na który należy zwrócić nienależnie pobrane świadczenia wraz z odsetkami. W uzasadnieniu tego postanowienia wyjaśniono, że kwota nienależnie pobranych przez A. R. – W. świadczeń rodzinnych została błędnie ustalona bowiem łączna kwota wypłaconych świadczeń wyniosła 4.588,00 zł, a omyłka ta ma charakter błędu pisarskiego i nie miała zdaniem organu istotnego wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie. Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2013 r. Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy powyższe postanowienie Marszałka Województwa. Rozpoznając odwołanie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało opisaną na wstępie decyzję. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż A. R. – W. wprowadziła w błąd organ wypłacający jej świadczenia nie informując o podjęciu przez jej męża od dnia 1 stycznia 2005 r. zatrudnienia na terenie Irlandii, i uznał, że wypłacone odwołującej się świadczenia rodzinne za okres od dnia 1 stycznia 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2007 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi. Odnosząc się natomiast do zarzutów odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że informacja dotycząca okresu zatrudnienia K. W. na terenie Irlandii od dnia 1 stycznia 2005 r. została potwierdzona dokumentem urzędowym wydanym przez Social Welfare Services Department of Social and Family Affairs St Oliver Plunkett Road Letterkenny Co Donegal, a A. R. – W. nie kwestionowała daty podjęcia zatrudnienia przez męża na terenie Irlandii do czasu otrzymania decyzji zobowiązującej ją do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Natomiast odnośnie podniesionej przez odwołującą się okoliczności braku możliwości prawidłowego rozpoznawania przez nią sytuacji, w której się znajduje, a także złej sytuacji finansowej jej rodziny, organ stwierdził, że zarzuty te nie zostały w żaden sposób uprawdopodobnione. Równocześnie pouczono skarżącą, że zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, przy czym może to nastąpić w odrębnym postępowaniu zainicjowanym wnioskiem osoby zainteresowanej. W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego A. R. – W. wniosła o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: art. 7 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego oraz pominięcie przy załatwianiu sprawy interesu społecznego i słusznego interesu stron; art. 77 § 1 k.p.a., poprzez nierozpatrzenie w całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego; art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez błędne ustalenie, że jej mąż uzyskiwał dochód na terenie Irlandii od 1 stycznia 2005 r., przerzucenie na skarżącą ciężaru dowodu, niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że jej mąż wyjechał do Irlandii na początku 2005 r., jednak dochód uzyskał tam dopiero od 11 kwietnia 2005 r. Zdaniem skarżącej przedłożony przez nią wraz z odwołaniem dokument potwierdza tą okoliczność, jednak organ II instancji nie wziął go pod uwagę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Kolegium stwierdziło również, iż informacja dotycząca okresu zatrudnienia K. W. na terenie Irlandii od dnia 1 stycznia 2005 r. została potwierdzona dokumentem urzędowym wydanym przez Social Welfare Services Department of Social and Family Affairs St Oliver Plunkett Road Letterkenny Co Donegal. Okres zatrudnienia K. W. został zatem potwierdzony przez właściwą instytucję irlandzką na formularzu F001, który jest dokumentem urzędowym stosowanym do wymiany informacji pomiędzy instytucjami zabezpieczenia społecznego państw członkowskich Unii Europejskiej. Natomiast przedłożony przez skarżącą dokument został wystawiony przez konkretnego pracodawcę i nie może, zdaniem Kolegium, stanowić potwierdzenia pełnego okresu zatrudnienia męża skarżącej na terenie Irlandii. | | |Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: | |Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) | |oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz.| |270 z późn. zm., zwana dalej p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem | |zgodności z prawem. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w | |granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, | |czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. | |Na podstawie powyższych kryteriów należy stwierdzić, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona| |decyzja organu II instancji oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa. | |Jako podstawę prawną swojej decyzji organy administracyjne wskazały art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z | |ust. 1 art. 30 w/w ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Z kolei ust. 2 art. 30 | |stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: | |1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo | |wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do | |ich pobierania; | |2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego | |wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; | |3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do | |świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia | |wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; | |4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej| |lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku | |wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. | |Z powyższego wynika, że pobrane przez skarżącą świadczenie rodzinne jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu przytoczonych | |powyżej przepisów. Nie można jednak, tak jak to uczyniły organy w przedmiotowej sprawie, w jednej decyzji orzec zarówno o uznaniu | |świadczenia za nienależnie pobrane i jednocześnie nakazać zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Sąd podziela stanowisko Naczelnego | |Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 22 lipca 2010r., sygn. akt I OSK 619/10 (http://orzeczenia.nsa.gov.pl), iż nakazanie | |zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie może być orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. | |W myśl art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do zwrotu jest obowiązana osoba, która pobrała nienależne świadczenie. Dopiero, | |gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można nakazywać jego zwrot. Nie jest natomiast możliwe | |orzekanie o tych sprawach równocześnie, w jednej decyzji. | |Z tego powodu, decyzje obu instancji, jako równocześnie wskazujące w uzasadnieniu na obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego, | |obarczone są istotną wadą, która uniemożliwia ich funkcjonowanie w obrocie prawnym. Należy przypomnieć, że w myśl art. 107 § 1 k.p.a. | |uzasadnienie stanowi integralną część decyzji, dlatego wskazanie w niej konta, na które adresat decyzji obowiązany jest wpłacić kwotę | |nienależnego świadczenia, stanowi zarazem zobowiązanie ta decyzją do jego zwrotu. | |Zdaniem Sadu dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy w jej całokształcie, konieczne jest ostateczne zakończenie postępowania w sprawie | |ustalenia nienależnie pobranych świadczeń, dopiero wówczas otwiera się droga do orzekania w sprawie zwrotu takiego nienależnie pobranego | |świadczenia. Tymczasem organ I instancji wskazując w uzasadnieniu decyzji na konieczność wpłaty ustalonej (błędnie) kwoty na wskazany | |rachunek bankowy, wyraził tym samym żądanie zwrotu tej kwoty. W następstwie odwołania postanowieniem z dnia [...] 2013 r. (wyżej opisanym) | |ponownie kwotę tę ustalił w trybie art. 113 § 1 i 124 k.p.a., ujmując kwestie wysokości świadczenia nienależnie pobranego w kategoriach | |oczywistej omyłki. | |W ocenie Sądu zmiana w tym trybie tak istotnej części decyzji jak wysokość kwoty nienależnego świadczenia, w sytuacji trwającego sporu w | |tym zakresie jest niedopuszczalne, stanowi naruszenie art. 113 § 1 k.p.a., który służy sprostowaniu oczywistej omyłki, a nie modyfikacji | |decyzji w zakresie objętym sporem. | |Z uwagi na powyższe uchybienia procesowe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, | |decyzję ją poprzedzającą oraz postanowienie o sprostowaniu oczywistej omyłki. W oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a. stwierdzono, że | |decyzje organów nie mogą być wykonane | |Rozpatrując sprawę ponownie organ powinien mieć na uwadze, iż w treści art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych | |ustawodawca posłużył się pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego". W orzecznictwie podkreślono, iż sformułowania tego nie można | |utożsamiać z pojęciem "świadczenie nienależne", które ma znacznie szerszy zakres. "Nienależne świadczenie" ma charakter obiektywny i | |występuje między innymi wówczas, gdy zostaje ono wypłacone bez podstawy prawnej, lub gdy taka podstawa odpadła. Z kolei "świadczenie | |nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub | |określone działania (zaniechania). | |Warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest wcześniejsze pouczenie świadczeniobiorcy o braku prawa do pobierania | |świadczenia przy zaistnieniu określonych okoliczności. Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku wystąpienia| |zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, o której mowa| |w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Obowiązek zwrotu | |"świadczenia nienależnie pobranego" obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co | |dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała | |świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji | |zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Zatem nienależnie pobrane świadczenie to świadczenie rodzinne wypłacone pomimo zaistnienia | |okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości | |lub w części, jeżeli niepowiadomienie o tych okolicznościach bądź złożenie w tym zakresie nieprawdziwych oświadczeń było świadomym i | |zamierzonym działaniem (lub zaniechaniem) świadczeniobiorcy. |