III SA/Kr 972/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: S WSA Maria Zawadzka ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 12 kwietnia 2022 r. znak SKO-NP-4115-64/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza na rzecz skarżącej E. W. od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania). Zaskarżoną decyzją z dnia 22 kwietnia 2022 r., znak SKO-NP-4115-64/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta N. z dnia 4 stycznia 2022 r. orzekającej o odmowie przyznania E. W. (dalej: "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem K. W. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 5 listopada 2021 r. skarżąca zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w N. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Orzeczeniem [...] Rejonowej Komisji Lekarskiej Podległej Ministrowi Właściwemu do spraw Wewnętrznych w K. z dnia 19 kwietnia 2021 r. K. W. został zaliczony do pierwszej grupy inwalidzkiej, inwalidztwo istnieje od 28 stycznia 2021 r. W orzeczeniu wskazano, że K. W. wymaga opieki innej osoby. Z oświadczenia skarżącej wynika, że pobiera ona emeryturę. W wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu 25 listopada 2021 r. wskazano, że skarżąca jest obecnie na emeryturze, nie podejmuje pracy dorywczej, ponieważ opiekuje się mężem. Skarżąca mieszka z mężem oraz córką, która samotnie wychowuje córkę, a pozostała trójka dzieci córki skarżącej przebywa w placówce socjalizacyjnej. Skarżąca zrezygnowała z dodatkowego zatrudnienia, żeby zająć się mężem. Do tego czasu, mężem skarżącej zajmowała się córka, ale podjęła zatrudnienie i opiekę musiała przejąć skarżąca. W protokole wywiadu środowiskowego wskazano, że skarżąca jest w stanie zorganizować razem z córką opiekę nad ojcem (wymieniać się opieką). Decyzją z dnia 4 stycznia 2022 r. Burmistrz Miasta N. odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ mąż skarżącej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnoprawności, o którym mowa w art. 3 pkt 21 u.ś.r. Skarżąca ponadto pobiera emeryturę, która w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ ustalił, że opieka skarżącej nad mężem nie obejmuje stałego nadzoru, ponieważ mąż skarżącej jest osobą sprawną ruchowo. Skarżąca pomaga mężowi w utrzymaniu higieny osobistej, smaruje kremami przeciw odparzeniom, kontroluje ciśnienie, podaje leki, przygotowuje posiłki, umawia wizyty lekarskie, prowadzi gospodarstwo domowe. W ocenie organu I instancji świadczenie nie może być przyznane również z tego względu, że obok skarżącej są inne osoby zobowiązane do alimentacji, które mogą pomóc skarżącej w opiece. W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła: - naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez brak uwzględnienia, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej w nim normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, - błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego; - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. l u.ś.r. i przyjęcie, że pobieranie przez skarżącą emerytury wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia 12 kwietnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W ocenie organu z załączonych do akt dokumentów w sposób jednoznaczny wynika, że mąż skarżącej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., co jest elementem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium zakres opieki, jakiej wymaga mąż skarżącej nie jest takiego rodzaju, aby wykluczał podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. SKO wskazało, że nie istnieje związek pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej przez skarżącą a opieką nad mężem, a nadto możliwe jest dokonanie podziału opieki pomiędzy skarżącą a córkę skarżącej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną; - art. 77 § 1 w zw. z art. 9 k.p.a. poprzez niezebranie pełnego materiału dowodowego w sprawie, które wynikało z naruszenia prawa materialnego poprzez niewezwanie strony do zawieszenia prawa do emerytury oraz niezapewnienie strony o przyznaniu świadczenia po zawieszeniu prawa do emerytury; - art. 136 § 1 k.p.a. poprzez nieuzupełnienie braków w postępowaniu dowodowym. W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W niniejszej sprawie podstawową okolicznością sporną było, czy mąż skarżącej jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z art. 3 pkt 21 u.ś.r. znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zdaniem Sądu zaskarżone decyzje zostały wydane na podstawie błędnej wykładni art. 3 pkt 21 lit. d u.ś.r. Należy bowiem wskazać, że przepis ten stanowi, że jeśli ustawa mówi o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza to między innymi orzeczenie o zaliczeniu do I grupy inwalidów. W niniejszej sprawie okolicznością niesporną jest, że mąż skarżącej posiada orzeczenie o zaliczeniu do pierwszej grupy inwalidów wydane przez [...] Rejonową Komisję Lekarską Podległą Ministrowi właściwemu do Spraw Wewnętrznych w K., a zatem brak było podstaw do przyjęcia, że w niniejszej sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podnieść należy, że punkt d powołanego przepisu nie odsyła do żadnych innych warunków, a zatem do stwierdzenia, że dana osoba jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wystarczające jest przedstawienie orzeczenia o zaliczeniu do pierwszej grupy inwalidów. Sąd podziela i przyjmuje za własny pogląd wyrażony w wyroku z dnia 31 lipca 2019 r. (I OSK 739/19, CBOSA), w którym Naczelny Sąd Administracyjny wskazał: "Przepisy art. 3 pkt 21 u.ś.r. zostały wyodrębnione jako przepisy ogólne zawarte w rozdziale 1 i zawierają objaśnienie użytego w ustawie określenia "znaczy stopień niepełnosprawności". Mają one charakter regulujący i z tej racji pełnią ważną rolę dla pozostałych postanowień ustawy. Należy przyjąć, że ustawodawca w u.ś.r. uznał za konieczne sformułowanie definicji tego określenia przez ustalenie jego znaczenia ze względu na dziedzinę regulowanych spraw. W obrębie systemu prawnego funkcjonuje bowiem już znaczenie tego określenia. W ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych w przepisach art. 3 ust. 1 pkt 1 i art. 4 ust. 1 wskazano mianowicie, że ustala się trzy stopnie niepełnosprawności, w tym znaczny stopień niepełnosprawności, a także określono warunki zaliczenia osób do m. in. znacznego stopnia niepełnosprawności. Wprowadzenie definicji legalnej w u.ś.r. określenia "znaczny stopień niepełnosprawności" wskazuje zatem, że ustawodawca w odniesieniu do dziedziny świadczeń rodzinnych uznał za konieczne użycie jego innego sensu niż w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Jeżeli ustalono zatem w u.ś.r. znaczenie tego określenia w drodze definicji, w obrębie tej ustawy nie wolno posługiwać się tym określeniem w innym znaczeniu". Orzekanie o niezdolności do pracy funkcjonariuszy Policji zostało uregulowane w ustawie z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2022 r. poz. 1626 ze zm., dalej: "ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy"). W art. 20 ust. 1. ustawy ustalono trzy grupy inwalidztwa funkcjonariuszy, przy czym I grupa - obejmuje całkowicie niezdolnych do pracy. W art. 21 ust. 1 pkt 1 i 2 ww. ustawy przewidziano, że komisje lekarskie podległe ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, a także wojskowe komisje lekarskie orzekające w sprawach kandydatów do służby oraz funkcjonariuszy, które orzekają o inwalidztwie funkcjonariuszy, emerytów i rencistów, związku lub braku związku inwalidztwa ze służbą, o związku albo braku związku śmierci ze służbą oraz o niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji funkcjonariuszy, emerytów i rencistów na zasadach określonych w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Art. 3 pkt 21 lit. d u.ś.r. zrównując posiadanie znacznego stopnia niepełnosprawności z posiadaniem orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, nie zawiera odesłania do innych ustaw - takich, jakie zawierają pozostałe cztery przepisy zawarte w art. 3 pkt 21 lit a – c i lit. e u.ś.r. Prowadzi to do wniosku, że orzeczenie o zaliczeniu do I grupy inwalidztwa wydane na podstawie ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy traktowane musi być na równi z orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności wydawanymi przez powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności. Uznać więc należy, że osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r. jest osoba posiadająca orzeczenie o zaliczeniu do I grupy inwalidów wydane przez komisję lekarską MSW. Tym samym warunek legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, określony w art. 17 ust. 1 u.ś.r., będzie spełniony w razie posiadania orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidztwa. Mając na względzie powyższe, w ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 pkt 21 lit. d u.ś.r. Co więcej, organy I i II instancji w oparciu o błędną wykładnię art. 3 pkt 21 u.ś.r. przyjęły, że nawet, gdyby w sprawie spełnione zostały pozostałe przesłanki przyznania świadczenia, organ nie mógłby wydać decyzji pozytywnej dla strony. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja została wydana również z naruszeniem przepisów postępowania ponieważ organy nie dokonały istotnych dla sprawy ustaleń stanu faktycznego sprawy- aktualnego stanu zdrowia męża skarżącej, zakresu opieki skarżącej nad mężem, roli jaką w opiece nad ojcem pełni córka, z jakiej dorywczej pracy zrezygnowała skarżąca, aby zająć się mężem. Co więcej, w zaskarżonej decyzji organ bez ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności, przyjął wbrew twierdzeniom skarżącej, że nie istnieje związek pomiędzy rezygnacją z przez skarżącą z pracy dorywczej a opieką nad mężem. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią przedstawioną w wyroku wykładnię, ustalą stan zdrowia męża skarżącej, zakres opieki, której wymaga mąż skarżącej. W przypadku uznania przez organy, że w sprawie zostały spełnione przesłanki pozytywne przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, pouczą skarżącą o treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. i konieczności zawieszenia prawa do świadczenia emerytalnego, które stanowi przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 1800). Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku.