III SA/Kr 980/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 czerwca 2010 r. Nr: [...] w przedmiocie obowiązku przywrócenia do stanu pierwotnego pasa drogowego oraz nałożenia kary pieniężnej p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 czerwca 2010 r. Nr: [...] w przedmiocie obowiązku przywrócenia do stanu pierwotnego pasa drogowego oraz nałożenia kary pieniężnej M. K. zawarł wniosek o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony w przewidzianej prawem formie, wobec tego w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 8 września 2010 roku skarżącemu został przesłany urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" celem jego wypełnienia i odesłania do tut. sądu w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W zakreślonym terminie skarżący przedłożył wypełniony formularz wniosku. Z oświadczenia w nim zawartego wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną G. K. oraz czworgiem dzieci: 13-letnim A., 10-letnim N., 6-letnim A. i 2-letnią D. Ich miesięczny dochód wynosi około 4.000 zł netto i stanowi go dochód skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości około 3.000 zł oraz dochody żony w wysokości około 1.000 zł. Skarżący nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ani cennych ruchomości. Wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący uzasadnił ciężką sytuacją materialną. Na utrzymaniu skarżącego pozostaje żona oraz czwórka dzieci. Żona uzyskuje skromne dochody w wysokości około 1.000 zł miesięcznie, ponadto sprawuje opiekę nad dziećmi. Działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego nie przynosi znacznych dochodów. Ponadto skarżący spłaca obecnie kredyty. Z tych względów nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez oświadczenie, gdzie zamieszkuje, czyją własność stanowi przedmiotowa nieruchomość i kto ponosi koszty jej utrzymania, przesłanie odpisu zeznania podatkowego o wysokości dochodów osiągniętych w roku 2009, odpisu deklaracji podatkowej dotyczącej rozliczenia podatku VAT za ostatni miesiąc z prowadzonej działalności gospodarczej, udokumentowania dochodów żony, oświadczenia, czy skarżący jest właścicielem pojazdów mechanicznych, określenie miesięcznych kosztów utrzymania rodziny oraz przesłanie aktualnych rachunków potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków, informacji jaka jest wysokość zobowiązań kredytowych skarżącego oraz przesłanie wyciągów z rachunków bankowych, obejmujących ich historię za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przesłał następujące dokumenty: kopię umowy kredytowej z dnia 25 stycznia 2008 roku wraz z załącznikami i harmonogramem spłat, obliczenie podatku dochodowego z działalności skarżącego oraz jego żony za miesiąc sierpień 2010 roku, zeznanie PIT-36 o wysokości dochodu osiągniętego w roku 2009 przez skarżącego oraz zeznanie PIT-36 o wysokości dochodu osiągniętego w roku 2009 przez żonę wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy zaś rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zasadność wniosku skarżącego rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi on ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe wnioskodawcy. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy źródłem utrzymania skarżącego jest prowadzona działalność gospodarcza. Z przesłanego zeznania PIT-36 wynika, że w roku podatkowym 2009 skarżący osiągnął przychód w wysokości 518.147,23 zł przy kosztach uzyskania przychodu 460.825,62 zł, co dało dochód w wysokości 57.321,61 zł. Z obliczenia podatku dochodowego wynika, że z pozarolniczej działalności gospodarczej od początku roku 2010 do miesiąca sierpnia 2010 roku skarżący osiągnął przychód w wysokości 264.098,37 zł przy kosztach 220.727,47 zł, co dało dochód 43.370,90 zł. Osobę prowadząca działalność w takich rozmiarach trudno uznać za ubogą, a dla takich właśnie osób przewidziana jest pomoc państwa w postaci przyznania prawa pomocy. W przesłanych dokumentach nie znajduje potwierdzenia oświadczenie skarżącego, że jego żona uzyskuje skromne dochody w wysokości około 1.000 zł. Według danych z zeznania PIT-36 przychód G. K. z prowadzonej w roku 2009 działalności gospodarczej wyniósł 150.368,39 zł przy kosztach jego uzyskania 117.816,52 zł, co dało dochód 32.551,87 zł, zaś za pierwsze osiem miesięcy roku 2010 do miesiąca sierpnia 2010 przychód żony skarżącego wyniósł 122.595,41 zł przy kosztach 95.926,97 zł, co dało dochód 26.668,44 zł. Nie są to dochody niskie, nawet mając na uwadze, że przypadają na sześcioosobową rodzinę. Skarżący nadal prowadzi zarejestrowaną działalność gospodarczą. Generuje przychody, a zatem na bieżąco obraca znacznymi środkami pieniężnymi. Ma zatem możliwości poczynienia oszczędności na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Argument skarżącego, że w chwili obecnej jest obciążony zobowiązaniami finansowymi wobec banku z tytułu udzielonego kredytu nie mógł wpłynąć na odmienną ocenę sytuacji majątkowej skarżącego. Z umowy kredytowej zawartej w dniu 25 stycznia 2008 roku wynika, że skarżący zaciągnął kredyt na zakup samochodu osobowego marki Mitsubishi Pajero, rok produkcji 2007 o wartości 190.000 zł. Po pierwsze wydatki na zakup samochodu o takiej wartości nie mogą być uznane jako konieczne, po drugie zaciągnięte kredyty świadczą o zdolnościach płatniczych wnioskodawcy, a przez to wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 28 czerwca 2005 r., sygn. akt: II GZ 56/05, a także postanowienie NSA, sygn. akt: I OZ 83/06). Ponadto należy podkreślić, iż zobowiązania kredytowe należące do kategorii zobowiązań cywilnoprawnych nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się koszty sądowe. Orzekający zauważa, że skarżący wykonał wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jedynie w ograniczonym zakresie. Nie odniósł się on w żaden sposób do zapytania gdzie aktualnie zamieszkuje i czyją własność stanowi ta nieruchomość, nie podał wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, nie przesłał również wyciągów z rachunków bankowych. Zdaniem orzekającego dokumenty, które skarżący dostarczył obrazują jego ogólną sytuację materialną ukazując skalę dochodów wnioskodawcy oraz jego małżonki. Przeprowadzona analiza tych dokumentów pozwala na stwierdzenie, że skarżący jest w stanie ponieść w niniejszej sprawie wpis sądowy od skargi oraz inne ewentualne koszty sądowe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).