III SA/Kr 989/17

Kraków, dnia 12 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Bociąga po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. A. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 grudnia 2017 r. w sprawie ze skargi R. A. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 21 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 grudnia 2017 r. R. A. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 21 czerwca 2017 r. nr [...]. Ponieważ skarżący po wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na nieaktualnym formularzu, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych, zarządzeniem z dnia 18 października 2017 r. przesłano skarżącemu urzędowy formularz PPF, zgodnie z obowiązującym wzorem. Jednocześnie wezwano skarżącego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej powoływana jako P.p.s.a.) do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie wymienionych w zarządzeniu oświadczeń i dokumentów źródłowych na okoliczność wykazania jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. W zakreślonym terminie skarżący wypełnił, podpisał i złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na stosownym formularzu, w którym powtórzył uprzednio sformułowane żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Objaśniając swoją sytuację rodzinną zakreślił rubrykę 6 czyniąc w niej adnotację o treści: "Nie dotyczy, (rozdzielność majątkowa), dorosłe dzieci utrzymujące się samodzielnie". Opisując swój majątek zadeklarował brak nieruchomości, zasobów, przedmiotów wartościowych. W rubryce 8 przewidzianej na opisanie stanu majątkowego osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym poczynił adnotację o treści: "Nie dotyczy, między wnioskodawcą a jego małżonką istnieje ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej (w załączeniu); dzieci wnioskodawcy są dorosłe i utrzymują się samodzielnie". Swoje dochody określił na kwotę [...] zł ([...] zł netto) tytułem jednorazowego zasiłku chorobowego, częściowo zajętego w toku postępowania egzekucyjnego w administracji. Uzasadniając swoje starania podniósł, że z uwagi i na ich mnogość i na wyczerpanie się możliwości finansowych nie posiada środków umożliwiających kontynuowanie wszczętych postępowań. Podał, że nie ma żadnego majątku; utrzymuje się wyłącznie z okresowo wypłacanego zasiłku chorobowego, który podlega częściowemu zajęciu w toku postępowania egzekucyjnego; dochód z tego tytułu i w wykazanej wysokości nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania w całości ani w części, gdyż koszty wpisów sądowych znacząco przewyższają środki pieniężne, którymi dysponuje. Wykorzystując część pozostających mu środków łoży bowiem na utrzymanie rodziny, przy czym wydatki te kształtują się w różnych wysokościach w stosunku miesięcznym i są związane z okolicznościową pomocą finansową na rzecz utrzymujących się i mieszkających osobno dzieci. Wyjaśnił, że mieszkanie przy [...] w J. wynajmuje. Co się zaś tyczy wykazanego zasiłku chorobowego to uległ on częściowemu zajęciu w toku egzekucji, tak że tylko w sierpniu br. otrzymał jednorazową wypłatę w wykazanej wysokości. Później ZUS wstrzymał wypłatę tego zasiłku od czego skarżący się odwołał. Opisując zobowiązania i stałe wydatki skarżący podniósł, że jego stałe, miesięczne wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych Cedzenie, ubrania, środki czystości, inne koszty związane z utrzymaniem mieszkania) wynoszą ok. [...] zł; nie gromadzi i nie posiada stosownej dokumentacji. Równocześnie zaakcentował, że ponosi koszty związane z prowadzoną przez siebie działalnością takie jak koszty obsługi księgowej, koszty związane z eksploatacją urządzeń telekomunikacyjnych, koszty związane z pokryciem kosztów ubezpieczeń pracowników oraz ich wynagrodzeń. Nadto w ramach prowadzonej działalności posiada zobowiązania kredytowe w wysokości [...] zł, przy czym stan jego zadłużenia na dzień składania wniosku wynosił ogółem [...] zł. Jego rachunki bankowe i firmowe i prywatne zostały zajęte. Do wniosku dołączył następujące dokumenty źródłowe: Umowę najmu z treści której wynika, że skarżący jest najemcą części mieszkania na [...] w J., którą wynajął na okres 10 lat za kwotę [...] tyś. zł; Umowę majątkową małżeńską na mocy której małżonkowie wyłączyli z dniem 6.1.2004 r. łączącą ich wspólność majątkową; Zaświadczenie oraz decyzję ZUS które potwierdzają wypłacenie zasiłku chorobowego skarżącemu w deklarowanej wysokości w sierpniu br. jak również orzeczoną później odmowę prawa do zasiłku chorobowego za okres od 28.8.2017 do 27.09.2017 r.; Zeznanie PIT-36L wraz z Informacją PIT-B z których wynika, że w 2016 r. skarżący na prowadzonej działalności osiągnął przychód rzędu [...] zł (słownie: [...]) z uwagi jednak na wyliczone koszty odnotował na koniec roku stratę [...] zł; Deklaracje VAT-7 za miesiące 7-9 2017 r.; Zestawienie rachunków firmowych i prywatnego z podsumowaniem środków oraz zaświadczenia z banku [...] w których podano, że skarżący jest klientem tego banku przy czym jego rachunki obciążone były tytułami egzekucyjnymi na rzecz Urzędu Skarbowego na łączną kwotę [...] zł. Posiada także w tym banku kartę kredytową z limitem [...] tyś. zł z której zadłużenie na dzień 8.11.2017 r. wynosiło [...] zł; Historię dwóch rachunków bankowych; Tytuł wykonawczy oraz zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności tj. kwot [...] zł, [...] zł, [...] zł; Listę płac pracowników w firmie skarżącego z sierpnia 2017 r. wraz z potwierdzeniami przelewu należności z tytułu składek do ZUS; Fakturę wystawianą na firmę skarżącego za obsługę księgową; Rachunek za telefon wystawiony na firmę skarżącego; Zaświadczenia Starostwa Powiatowego, że ani skarżący ani jego firma na figurują w ewidencji pojazdów jako właściciel/współwłaściciel pojazdów. Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2017 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek R. A. o zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw zarzucając, że orzeczenie to narusza przepisy art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez dokonanie oceny przeprowadzonych dowodów z zasadami logicznego rozumowania, niezachowanie obiektywizmu przy ocenie znaczenia przedstawionych dowodów poprzez ustalenie w sposób całkowicie dowolny, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a co za tym idzie, iż nie przysługuje mu prawo pomocy w rozumieniu art. 245 § 3 P.p.s.a. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podniósł, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia brak jest wykazania, dlaczego dokumentom i oświadczeniom skarżącego odmówiono mocy dowodowej, a w szczególności, że przywołano jedynie formularz PPF, PIT-36L, VAT-7, potwierdzenie przelewu należności z tytułu składek do ZUS oraz faktury wystawione na firmę skarżącego, a nie powołano pozostałych dokumentów, m.in. decyzji ZUS o odmowie prawa do zasiłku chorobowego za okres od 28 sierpnia 2017 r. do 27 września 2017 r. oraz dokumentów przedstawiających zestawienie rachunków bankowych skarżącego i wynikającego z nich stanu zadłużenia, a także uzasadnienia dla którego referendarz odmówił im mocy dowodowej, co wykazuje istnienie wewnętrznej sprzeczności w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i co może stanowić o niedokładnym zbadaniu sprawy przez referendarza przy orzekaniu. Zdaniem skarżącego, błędne jest przyjęcie w zaskarżonym postanowieniu stanowiska, jakoby skarżący winien gromadzić środki na opłacenie ewentualnych kosztów sądowych z uwagi na fakt, iż prowadzi działalność gospodarczą, gdyż przepisy prawa w żaden sposób nie nakładają na osoby fizyczne prowadzące taka działalność obowiązku gromadzenia środków pieniężnych na poczet ewentualnych kosztów związanych z postępowaniami administracyjnymi lub sądowymi. Ponadto okoliczność, iż skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, składa deklaracje VAT-7 oraz zatrudnia pracowników w żaden sposób nie uzasadnia twierdzenia, iż skarżący posiada wystarczające środki na ponoszenie kosztów sądowych. Nadto, zdaniem skarżącego, w związku z okolicznością, że koszty sądowe postępowania wynikają z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, nienależącej do majątku wspólnego małżonków, to nie można oczekiwać, że w sytuacji pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, żona skarżącego jest zobowiązana do pokrycia kosztów tego postępowania albowiem takie uiszczenie kosztów sądowych nie służy zaspokajaniu potrzeb rodziny. Skarżący podkreślił, że na chwilę obecną jest stroną ponad stu postępowań sądowych, w których regularnie opłacał wszystkie koszty sądowe, pomimo braku takiego obowiązku wynikającego z przepisów prawa, gromadził środki pieniężne przeznaczone na ponoszenie kosztów sądowych w tych postępowaniach, jednak na bieżąco je wpłacał na poczet dokonania opłat związanych z kosztami sądowymi. Ze względu na ilość spraw, suma którą skarżący poniósł w związku z opłaceniem kosztów sądowych w tych postępowaniach przekracza 300000,00 zł. Ponadto odmowa przyznania prawa pomocy skarżącemu narusza prawo do sądu. Z uwagi na wielość postępowań sądowych, multiplikującą wysokość związanych z nimi kosztów, skarżący nie jest w stanie w sposób prawidłowy skorzystać ze swoje prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04). Zdaniem Sądu referendarz sądowy prawidłowo uznał, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Trafnie referendarz zwrócił uwagę, że skarżący nie wyjaśnił jednoznacznie czy jego żona będzie w stanie okazać skarżącemu pomoc w ponoszeniu kosztów sądowych. Sąd w pełni podzielił stanowisko i rozważania referendarza co do konieczności udzielenia przez skarżącego, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, także informacji o sytuacji finansowej małżonka, nawet gdy w związku obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Przyjmuje się bowiem, że również w takim przypadku wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka, a wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 13 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia bowiem z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi, dotyczy tylko majątków małżonków, a nie ich wzajemnych obowiązków, (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2015 r. sygn. akt l OZ 1349/15). Sąd nie podzielił także stanowiska skarżącego, że liczba ponad stu postępowań sądowych, w których skarżący był zobowiązany uiścić koszty sądowe, a także brak obowiązku gromadzenia środków na pokrycie ewentualnych kosztów, wynikającego z przepisów prawa, uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Słusznie referendarz sądowy wskazał, że okoliczność, iż skarżący skarży obecnie szereg niekorzystnych dla siebie decyzji, nie jest argumentem, który powinien decydować o zwolnieniu strony skarżącej od kosztów sądowych i przerzuceniu tego ciężaru na Skarb Państwa. Skarżący prowadząc określoną działalność gospodarczą mógł bowiem i powinien był liczyć się z możliwością interwencji organów administracji, a także niekorzystnymi dla siebie decyzjami. W tym celu powinien był gromadzić środki na opłacenie ewentualnych kosztów sądowych. Tak by uczynił bowiem racjonalny przedsiębiorca, mimo braku takiego obowiązku, wynikającego z przepisów prawa, zwłaszcza przy takiej skali działalności gospodarczej, jaką prowadzi skarżący i na rozmiary jakie wskazuje wykazany w 2016 r. przychód. Sąd podzielił także w całości stanowisko referendarza sądowego, co do oceny majątkowej skarżącego w odniesieniu do osiąganych przychodów, straty, wydatków i kosztów utrzymania, oceny zadłużenia i w tym kontekście pozytywnej oceny tzw. zdolności kredytowej skarżącego, wszystkie wywody w tym zakresie przyjmując za własne. W skarżonym postanowieniu wymienione zostały wszystkie dokumenty przedłożone z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, które były przedmiotem analizy i oceny i nie wynika z uzasadnienia tego postanowienia by decyzji ZUS o odmowie prawa do zasiłku czy zestawieniu rachunków bankowych i wynikającego z nich zadłużenia referendarz odmówił mocy dowodowej. Reasumując Sąd stwierdził, że przedstawione przez skarżącego informacje nie pozwoliły na pełne zobrazowanie jego sytuacji materialnej, a w konsekwencji dokonanie oceny zasadności wniosku o udzielenie prawa pomocy. Dlatego też Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych we własnym zakresie, a zatem wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych został słusznie oddalony na podstawie art. 260 § 1 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.