III SA/Kr 996/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Dąbek Sędziowie WSA Janusz Bociąga (spr.) WSA Barbara Pasternak Protokolant Sylwia Piwowarska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2014 r. sprawy ze skargi P. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie dofinansowania ze środków PFRON likwidacji barier architektonicznych w miejscu zamieszkania I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata Ł. K. Kancelaria Adwokacka w K ul. [...] kwotę 360,00 (słownie: trzysta sześćdziesiąt ) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Zaskarżoną decyzją z dnia 2 sierpnia 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 35 a ust. 1 pkt 7 litera d ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2008 r., Nr 14, poz. 92 ze zm., zwanej dalej ustawą o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych), § 2, § 6 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 96, poz. 861 ze zm., zwanego dalej rozporządzeniem w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków PFRON) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie - k.p.a.) – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ I instancji – Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie, działający z upoważnienia Starosta - decyzją z dnia [...] 2010 r., znak: [...], odmówił przyznania P. D. dofinansowania do likwidacji barier architektonicznych w miejscu zamieszkania osoby niepełnosprawnej. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano art. 35a ust. 1 pkt 7 d ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych w zw. z § 6 pkt 1 rozporządzenia w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków PFRON oraz art. 104 k.p.a. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji wskazał, że P. D. złożył wniosek o dofinansowanie ze środków PFRON na likwidację barier architektonicznych w miejscu zamieszkania osoby niepełnosprawnej. Wnioskował o remont dachu lub wykonanie kanalizacji. Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy w Rodzinie odmówił przyznania wnioskowanej pomocy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2010 r. nr [...] uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Rozpatrując sprawę ponownie, organ I instancji wyjaśnił, że po uzupełnieniu dokumentacji, przeprowadzeniu oględzin lokalu w miejscu zamieszkania wnioskodawcy oraz powtórnej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego - komisja powołana Zarządzeniem Starosty z dnia 12 maja 2010 r. w sprawie powołania komisji rozpatrującej wnioski na likwidację barier architektonicznych w 2010 r. stwierdziła, że ujawnione okoliczności faktyczne i dowody potwierdzone dodatkową dokumentacją uzasadniają odmowę przyznania pomocy w niniejszej sprawie. W rozumieniu § 6 pkt 1 rozporządzenia w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków PFRON tego typu praca znajdowałaby uzasadnienie jedynie w przypadku konieczności wykonania przyłącza ściekowego na rzecz osoby niepełnosprawnej ruchowo. Schorzenie zdiagnozowane u P. D., tj. choroba psychiczna, nie prowadzi do żadnych schorzeń ruchowych, tym samym nie predysponuje go do skorzystania z takiej formy pomocy. Odwołanie od powyższej decyzji złożył P. D., nie zgadzając się z treścią wydanej decyzji. Działające jako organ odwoławczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazało, że podstawą prawną przyznania świadczeń pieniężnych i rzeczowych dla osób niepełnosprawnych w celu likwidacji barier architektonicznych jest ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków PFRON. W niniejszej sprawie organ I instancji zebrał materiał dowodowy pozwalający ustalić stan faktyczny w sprawie. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności orzekł, iż orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter trwały i orzeczenie wydaje się na stałe. W uzasadnieniu wskazano, że na podstawie przedłożonych dokumentów uznaje się P. D. za osobę ze znacznym stopniem naruszenia sprawności organizmu uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia albo zdolną do wykonywania zatrudnienia w szczególności w zakładzie pracy chronionej, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki osoby innej w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, co uzasadnia zaliczenie do stopnia znacznego niepełnosprawności. W aktach sprawy znajduje się również ocena stanu psychofizycznego osoby ubiegającej się o dofinansowanie do likwidacji barier architektonicznych w miejscu zamieszkania, z której wynika, że P. D. porusza się samodzielnie. Z powyższego, wynika, zatem, że stan zdrowia P. D. nie powoduje ograniczeń w poruszaniu się. Organ odwoławczy zaznaczył, że z brzmienia § 6 rozporządzenia w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków PFRON wynika, że o dofinansowanie ze środków PFRON w celu likwidacji barier architektonicznych może ubiegać się każda osoba niepełnosprawna i to niezależnie od stopnia niepełnosprawności. Ten krąg uprawnionych jest zawężony jednak określeniem:, "które mają trudności w poruszaniu się". W niniejszej sprawie ustalono, że P. D. porusza się samodzielnie, zdiagnozowane schorzenie nie prowadzi do żadnych schorzeń ruchowych. Ponadto w ramach likwidacji barier architektonicznych nie wykonuje się prac remontowych, lecz prace, które polegają na likwidacji barier architektonicznych, tj. na likwidacji wszelkich utrudnień występujących w budynku i w jego najbliższej okolicy, które ze względu na rozwiązania techniczne, konstrukcyjne lub warunki użytkowania uniemożliwiają lub zmniejszają swobodę ruchu osobom niepełnosprawnym. Skargę na tę decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego P. D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie podnosząc, że jest niepełnosprawny i potrzebuje pomocy. Zaskarżoną decyzję uważa za krzywdzącą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 22 czerwca 2011r., sygn. akt III SA/Kr 1166/10 oddalił skargę P. D. Sąd oddalając skargę potwierdził prawidłowość ustaleń Samorządowego Kolegium Odwoławczego, Stwierdził, że środki przeznaczone na dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych, o które mogą ubiegać się osoby niepełnosprawne niezależnie od posiadanego stopnia niepełnosprawności, nie mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów remontu lokalu, czy budynku mieszkalnego wraz z instalacjami i urządzeniami technicznymi, jak wnosił P. D. Analiza akt administracyjnych, zdaniem Sądu, wskazała, że o tym stanowisku, opartym na § 2, § 6 pkt 1, § 10 rozporządzenia z 25 czerwca 2002 r. wnioskodawca był przez organy informowany w pismach procesowych, wcześniej do niego kierowanych. P. D. od tego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżył wyrok w całości, wnosząc na podstawie art. 176 p.p.s.a w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący wskazał, że wyrok został wydany w warunkach nieważności postępowania, z uwagi na pominięcie w sprawie ustanowionego pełnomocnika co pozbawiało stronę możliwości obrony swoich praw (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.). Ewentualnie zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono, na podstawie art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 34, art. 35 § 1, art. 67 § 5 p.p.s.a. poprzez pominięcie w sprawie ustanowionego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 17 grudnia 2013 r. sygn. akt II GSK 1447/12 po rozpoznaniu skargi kasacyjnej uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 czerwca 2011 r. sygn. akt III SA/Kr 1166/10 i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że najdalej idącym zarzutem jest zarzut nieważności postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie z przyczyny wskazanej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., to jest z powodu pozbawienia strony możliwości obrony swych praw. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał iż P. D. został prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 22 czerwca 2011 r. Zawiadomienie o rozprawie wystosowane przez WSA w dniu 10 maja 2011 r., odebrała matka strony w dniu 16 maja 2011 r. Skarżący na rozprawie w dniu 22 czerwca 2011 r. nie był obecny. Z protokołu rozprawy przed Sądem pierwszej instancji z dnia 22 czerwca 2011 r. nie wynika, aby przewodniczący składu orzekającego stwierdził uchybienie w postaci niepoinformowania pełnomocnika skarżącego o terminie rozprawy. Po zamknięciu rozprawy, w tym samym dniu został wydany i ogłoszony wyrok. Pominięcie zatem w postępowaniu sądowym pełnomocnika skarżącego pozbawił P. D. możności obrony swoich praw i skutkuje nieważnością postępowania w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 września 1996 r., III ARN 33/96, OSNP 1997, nr 6, poz. 69). Możliwość ustanowienia przez stronę pełnomocnika, który ma reprezentować jego interesy ma charakter gwarancyjny, gdyż zmierza do realizacji prawa do Sądu. Analiza akt sądowych wskazuje, iż po zarejestrowaniu sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, P. D. złożył osobiście w dniu 27 października 2010 r. pismo, w którym wskazał, że "gdyby była sprawa w Sądzie to chciałbym by w moim imieniu wypowiedziała się moja mama. Ona będzie umiała lepiej wszystko wytłumaczyć, gdyż ja za bardzo nie będę umiał". Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do omawianego pisma strony. W myśl zaś art. 35 § 1 p.p.s.a. matka strony może być jej pełnomocnikiem. Pominięcie w sprawie ustanowionego pełnomocnika pozbawiło stronę możliwości obrony swoich praw. Skarżący ustanowił matkę pełnomocnikiem, wyraźnie wskazując, że chce by go reprezentowała przed Sądem. Brak zawiadomienia matki o terminie rozprawy (art. 91 w zw. z art. 67 § 5 p.p.s.a.), a przez to i brak udziału w rozprawie tego pełnomocnika, oznaczało, że strona została pozbawiona możności obrony swoich praw, a więc, że postępowanie sądowe dotknięte jest wadą nieważności z przyczyny określonej w art. 183 § 2 pkt. 5 p.p.s.a. Wobec uchylenia zaskarżonego wyroku z powodu nieważności postępowania, poza rozważaniami Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostały inne zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie ponownie rozpoznając sprawę zważył, co następuje. Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2012r. poz. 270 ze zm. – zwanej w dalszym ciągu ppsa) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane zgodnie z prawem. Podstawą prawną przyznawania świadczeń pieniężnych i rzeczowych dla osób niepełnosprawnych w celu likwidacji barier architektonicznych jest ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r.; Dz. U. z 2008 r., Nr 14, poz. 92 ze zm.) oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 r.; Dz. U. Nr 96, poz. 861 ze zm.). Z powołanych przepisów wynika, że do zadań powiatu należy między innymi dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych, w komunikowaniu się i technicznych, w związku z indywidualnymi potrzebami osób niepełnosprawnych. Wspomniane rozporządzenie oprócz rodzaju zadań powiatu określa także tryb postępowania i zasady dofinansowania zadań ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Przepis § 2 pkt 4 rozporządzenia z dnia 25 czerwca 2002r. stanowi, że ze środków PFRON może być finansowana likwidacja barier architektonicznych, w komunikowaniu się i technicznych, w związku z indywidualnymi potrzebami osób niepełnosprawnych. Dofinansowanie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych następuje na pisemny wniosek złożony odpowiednio do powiatowego centrum pomocy rodzinie lub powiatowego urzędu pracy, właściwego dla miejsca zamieszkania osoby niepełnosprawnej (§ 10 rozporządzenia). O dofinansowanie ze środków PFRON na likwidację barier architektonicznych mogą się ubiegać osoby niepełnosprawne, które mają trudności w poruszaniu się, jeżeli są właścicielami lub użytkownikami wieczystymi nieruchomości albo posiadają zgodę właściciela lokalu lub budynku mieszkalnego, w którym stale zamieszkują, jeżeli wnioskowana pomoc umożliwi lub w znacznym stopniu ułatwi im (osobom niepełnosprawnym) wykonywanie podstawowych codziennych czynności lub kontaktów z otoczeniem. W ocenie Sądu za trafną i poprawną należy uznać, wykładnię powyższych przepisów dokonaną przez organy orzekające na poczet niniejszej sprawy, odnośnie stwierdzenia, że o dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych mogą się ubiegać jedynie te osoby niepełnosprawne, które mają trudności w poruszaniu się. Niespornym jest, że skarżący jest osobą ze znacznym stopniem naruszenia sprawności organizmu uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia albo zdolną do wykonywania zatrudnienia w szczególności w zakładzie pracy chronionej, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki osoby innej w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, co uzasadniało zaliczenie do stopnia znacznego niepełnosprawności. Niemniej jednak skarżący porusza się samodzielnie, zdiagnozowane schorzenie nie prowadziło do żadnych schorzeń ruchowych. Organy obu instancji, zdaniem Sądu, w oparciu o prawidłową ocenę zgromadzonych dowodów prawidłowo ustaliły, że skarżący, a zarazem ubiegający się o dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych, jak wskazano wyżej porusza się samodzielnie, a zdiagnozowane u niego schorzenie nie prowadzi do żadnych schorzeń ruchowych. W tych okolicznościach faktycznych nie można skutecznie zarzucić organom ani naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ani naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy, gdyż je prawidłowo zastosowały. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zasadnie wskazuje, że środki przeznaczone na dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, o które mogą ubiegać się osoby niepełnosprawne niezależnie od posiadanego stopnia niepełnosprawności nie mogą być przeznaczone na pokrycie innych zadań, nawet koniecznych z punktu widzenia wnioskodawcy, tak jak w przedmiotowej sprawie kosztów remontu lokalu. W ramach likwidacji barier architektonicznych nie wykonuje się prac remontowych, lecz prace, które polegają na likwidacji wszelkich utrudnień w budynku i w jego najbliższej okolicy, które ze względu na rozwiązania techniczne, konstrukcyjne lub warunki użytkowania uniemożliwiają lub zmniejszają swobodę ruchu osobom niepełnosprawnym. Wnioskodawca był o tym informowany przez organy w pismach procesowych, uprzednio kierowanych do niego, po złożeniu wniosku. Wydane, zatem w rozpatrywanej sprawie decyzje administracyjne są, zgodne z prawem. Należy zauważyć, że skarżący na wskazane cele we wniosku może uzyskać pomoc ze środków pomocy społecznej w innym postępowaniu administracyjnym. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ppsa, orzekł, jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 tej ustawy oraz § 19 i § 18 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.