III SA/Kr 998/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 kwietnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala. Decyzją z dnia [...] 2021 r. znak: [...] Wójt Gminy odmówił J. R. (dalej jako skarżący) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 2020-12-01 do bezterminowo z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem J. R. ur. [..] 1933 r., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że wniosek skarżącego nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania wnioskowanego świadczenia, ponieważ niepełnosprawność ojca skarżącego nie powstała w okresie wskazanym w tym przepisie. Po rozpoznaniu odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 30.04.2021 r. [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał w pierwszej kolejności, że w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Stanowisko prawne organu l instancji, co do skutków omawianego wyroku Trybunału nie zasługuje zatem na akceptację. Jednak organ odwoławczy wskazał, że pomimo powyższego decyzja organu I instancji z dnia [...] 2021 r. odpowiada prawu. SKO wskazało, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Z przeprowadzonego postępowania wynika, że taki związek w niniejszej sprawie nie zachodzi. Niezdolność do samodzielnej egzystencji J. R. datuje się od 03.03.2020 r. Z ustaleń dokonanych podczas wywiadu środowiskowego wynika, że osoba wymagająca opieki mieszka wraz z żoną, skarżący natomiast ma sześcioro rodzeństwa czynnych zawodowo, na których w równym stopniu spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do ojca – J. R. Wśród osób zobowiązanych do alimentacji po stronie żadnej z nich nie ma przeszkody, która świadczyłaby o niemożności wywiązania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego – mającej charakter obiektywny, niezależny od woli tych osób. Z powyższego wynika, że skarżący jest w stanie (przy pomocy rodzeństwa w sprawować opiekę, chociażby w postaci łożenia środków finansowych na ojca) podjąć aktywność zawodową przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy. Jest to uzasadnione tym bardziej, że sprawowane czynności na które wskazał skarżący nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego. W związku z powyższym w opinii Kolegium, odmowa przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego wynika z niespełnienia przesłanki, polegającej na istnieniu bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez opiekuna a sprawowaniem przez niego opieki, jak też z obiektywnej możliwości (przy pomocy rodzeństwa w sprawowanej opiece) podjęcia przez wnioskodawcę zatrudnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylnie zaskarżonej decyzji. Strona skarżąca zarzuciła ostatecznej decyzji Kolegium: - rażącą obrazę przepisów materialnych tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy ojciec skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, a jego współmałżonka legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu innym niż znacznym; - naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez stronę skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej opieki lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wobec powyższego, skarżący wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30.04.2021 r. [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną i orzeczenie co do istotny sprawy poprzez przyznanie J. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) dalej p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. Kontrolując zatem legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja SKO z dnia 30.04.2021 r. znak: [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia [...] 2021 r. znak: [...] o odmowie przyznania J. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje, jak prawidłowo wskazało Kolegium, art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111,) – dalej u.ś.r., w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Wskazany przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo uznał, że w przedmiotowej sprawie skarżący nie spełnił przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budzi wątpliwości Sądu fakt, że organ prawidłowo ustalił, że z materiału dowodowego sprawy w żaden sposób nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawnym ojcem sprawowana przez skarżącego wykluczała podjęcie przez niego jakiegokolwiek zatrudnienia. Jak wynika z wywiadu środowiskowego ojciec skarżącego mieszka wspólnie z żoną, natomiast skarżący z rodziną zamieszkuje w bliskim sąsiedztwie. Ojciec skarżącego legitymuje się obecnie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od 03.03.2020 r. wydanym na stałe, choruje przewlekle na dnę moczanową, schorzenia kardiologiczne, ma problemy z kręgosłupem i stawami (zwyrodnienia), ma problemy z poruszaniem się (porusza się przy pomocy balkonika i osób trzecich) i wymaga pomocy w zakresie utrzymania higieny osobistej oraz w czynnościach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, zakupów (żywność, leki), towarzyszenia w czasie wizyt u lekarza. Matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Nadto skarżący ma sześcioro rodzeństwa czynnych zawodowo, na których w równym stopniu spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do ojca. Wśród osób zobowiązanych do alimentacji po stronie żadnej z nich nie ma przeszkody, która świadczyłaby o niemożności wywiązania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego – mającej charakter obiektywny, niezależny od woli tych osób. Podkreślić należy, że takie czynności, jak przygotowanie posiłku i ich podawanie, sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Jest to uzasadnione tym bardziej, że ojciec skarżącego mieszka z żoną, która co prawda legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, jednak niewątpliwie również jest w stanie podjąć się szeroko rozumianych czynności mających na celu pomoc mężowi. Natomiast czynności skarżącego związane z opieką nad ojcem polegające na pomocy w kąpieli, skorzystaniu z toalety, ubieraniu, podaniu leków, czy pomocy "w wyjściu za zewnątrz domu" nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia. Z powyższego bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawnym ojcem jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasowym, zwłaszcza przy pomocy rodzeństwa. Jeszcze raz bowiem podkreślić należy, że obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną. Słusznie zatem wskazało Kolegium, że jeżeli pozostałe dzieci J. R. z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki nad ojcem, to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowało jedno z nich np. skarżący, a koszty związane z opieką (jako ekwiwalent za rezygnację przez niego z prowadzenia gospodarstwa rolnego) pokrywane były przez pozostałe dzieci J. R. w ramach ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. W ocenie Sądu, zebrany materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką nad ojcem a rezygnacją przez niego z podjęcia zatrudnienia nie istnieje taki związek. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że ojciec skarżącego posiadająca znaczny stopień niepełnosprawności i jest niesamodzielny w większości sfer życia, ale nie sposób przyjąć, aby skarżący z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się ojcem, rzeczywiście nie mógł podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu. Nie kwestionując złego stanu zdrowia ojca skarżącego i konieczności pomocy przez syna (do czego zresztą jest zobowiązany zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), należy podkreślić za organami, które nie negują faktu należytego sprawowania opieki przez skarżącego, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że biorąc pod uwagę zakres sprawowanej opieki, organy rozpoznające niniejszą sprawę w sposób prawidłowy dokonały wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dlatego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako bezzasadną.