III SAB/Kr 40/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Tadeusz Wołek po rozpoznaniu w dniu 4 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. Ś. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. Ś. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy Z. Ś. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego zarzucając naruszenie art. 35 § 3 i art. 36 § 1 i § 2 K.p.a., przez rażące naruszenie terminów załatwienia sprawy. Postanowieniem z dnia 9 lipca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę. Następnie skarżący wniósł przesyłką pocztową z dnia 18 lipca 2013 r. na urzędowym formularzu "PPF" wniosek o przyznanie prawa pomocy, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz trzema córkami. Określając majątek swój i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wskazał, że w jego skład wchodzi mieszkanie o powierzchni 41 m2. Nie posiadają zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Miesięczne dochody gospodarstwa domowego skarżący oszacował na kwotę 500 zł przyznanych żonie przez MOPS. Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2013 r. sygn. III SAB/Kr 40/13 referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Odpis postanowienia został doręczony skarżącemu w dniu 20 sierpnia 2013 r. Z. Ś. wniósł przesyłką pocztową z 22 sierpnia 2013 r. pismo zatytułowane "zażalenie powoda" wskazując, że zaskarża powyższe postanowienie. W uzasadnieniu podniósł, że rzeczą sądu jest oceniać aktualną sytuację majątkową wnioskującego, a nie sytuację potencjalną. Wskazał, że od dłuższego czasu utrzymuje się dzięki wsparciu rodziny i nie stać go na uiszczenie opłaty sądowej bez konieczności zaciągania na ten cel pożyczki. Przywołał również uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2008 r. sygn. akt III CZP 50/08. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z powyższym, uznając pismo skarżącego nadane przesyłką pocztową z 22 sierpnia 2013 r. zatytułowane "zażalenie powoda" jako skutecznie wniesiony sprzeciw od postanowienia z dnia 9 sierpnia 2013 r. sygn. III SAB/Kr 40/1, postanowienie to utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do treści art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Z kolei przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Przepisy statuujące prawo pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi, zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja majątkowa jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie i przyznanie pomocy z budżetu państwa. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Z analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że dochód skarżącego oraz 4 osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wynosi 500 zł. Skarżący nie podał przy tym wysokości kosztów utrzymania, ani żadnych innych danych mogących zobrazować rzeczywistą wysokość środków finansowych, którymi dysponuje w miesiącu. To zaś oznacza, że skarżący nie wykazał należycie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dalece niewystarczające, bowiem jest wskazanie jedynie wysokości zasiłku przyznanego żonie, z którego skarżący miałby się utrzymywać, bez udokumentowania swoich miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem swoim i członków rodziny, ewentualnie przedłożenia zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu skarżącemu statusu osoby bezrobotnej czy decyzji MOPS o przyznaniu zasiłków dla skarżącego lub członków jego rodziny, a także złożenia oświadczenia o braku uzyskiwania dochodów z prac dorywczych. Wiedzę o potrzebie uprawdopodobnienia zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący posiadał już z racji wielu postępowań sądowych w innych sprawach prowadzonych z inicjatywy skarżącego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie (np. sygn. III SA/Kr 305/13, III SA/Kr 517/13, III SA/Kr 525/13, III SA/Kr 532/13, III SA/Kr 773/13) oraz Naczelnym Sądem Administracyjnym (sygn. l OZ 848/12). Z treści rozstrzygnięć w wyżej wymienionych sprawach wynikało, jakie dane oraz jakie dokumenty skarżący winien przedstawić, aby wniosek o przyznanie prawa pomocy mógł być uznany za uzasadniony. Tym bardziej, zatem niezrozumiałym jest fakt pomijania przez skarżącego tej okoliczności w postępowaniu wszczętym analizowanym wnioskiem. Brak powyższych danych i dokumentów złożonym w przedmiotowej sprawie skutkować musi odmową uwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z tych względów Sąd nie znalazł też podstaw do zastosowania art. 255 P.p.s.a. poprzez wezwanie skarżącego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, bowiem wobec zaniechań skarżącego w tym zakresie, wezwanie prowadziłoby do zbędnego przedłużania postępowania. Należy podkreślić, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 18 czerwca 2004 r., sygn. FZ 165/04). To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., sygn. l FZ 63/05). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęty jest pogląd, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i powinno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Prawo pomocy powinno być, więc udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu oraz bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione środków do życia, bądź też ich środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Z regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Zwolnienie od kosztów sądowych oznacza, bowiem prowadzenie postępowania sądowego na koszt Skarbu Państwa, a zatem powinno dotyczyć tylko wyjątkowych sytuacji. Wobec powyższego Sąd uznał, że skarżący nie wykazał skutecznie, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani też, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 orzekł jak w sentencji.