III SAB/Kr 41/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. Ś. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego postanawia: 1. umorzyć postępowanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, 2. odmówić ustanowienia adwokata W złożonym w dniu 22 lipca 2013 r. (data prezentaty Sądu) wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący Z. Ś. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie dla niego adwokata. Skarżący wyjaśnił, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i trzema córkami. Skarżący posiada mieszkanie o pow. 41 m², nie posiada natomiast żadnych oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Skarżący jest osobą bezrobotną, a na miesięczny dochód jego rodziny składa się 500 zł, które żona skarżącego otrzymuje z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2013 r., sygn. akt III SAB/Kr 41/13 referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata z powodu nieprzekonującego przedstawienia przez skarżącego jego sytuacji materialnej. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżący wniósł sprzeciw, w którym wskazał, że od dłuższego czasu utrzymuje się dzięki wsparciu rodziny i nie stać go na uiszczenie opłaty sądowej ani nawet na zaciągnięcie pożyczki by taką opłatę uiścić. Pismem z dnia 28 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny skarżącego przez nadesłanie kserokopii rachunków i faktur za media za ostatni okres rozliczeniowy, przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu skarżącemu statusu osoby bezrobotnej, przedłożenie kserokopii decyzji MOPS o przyznaniu zasiłków dla skarżącego lub członków jego rodziny, podanie czy skarżący lub jego żona uzyskują dochód z prac dorywczych lub zleconych a jeśli tak to w jakiej wysokości, wyjaśnienie, czy otrzymywane prze skarżącego wsparcie ze strony rodziny ma charakter materialny, czy pieniężny, a jeżeli pieniężny to jaka to jest kwota oraz dołączenie dokumentów, o których skarżący pisze w piśmie z dnia 21 sierpnia 2013 r., gdyż wbrew twierdzeniom skarżącego dokumenty te nie zostały dołączone do jego skargi – w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo z dnia 7 listopada 2013 r., w którym stwierdził, iż jest zwolniony od kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Do pisma skarżący dołączył kserokopie decyzji Prezydenta Miasta z dnia [....] 2013 r. Nr [....] o uznaniu go za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku oraz decyzji Prezydenta Miasta z dnia [....] 2013 r. Nr [....] o odmowie przyznania G. Ś. zasiłku okresowego na wrzesień 2013 r. oraz o przyznaniu od dnia 1 października 2013 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. zasiłku okresowego z powodu bezrobocia w kwocie 816,00 zł miesięcznie. Skarżący podniósł również, iż po dokumenty dotyczące czynszu i innych opłat Sąd winien się zgłosić do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W sprawach prowadzonych przed sądami administracyjnymi podstawy przyznania prawa pomocy określa ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.), a w szczególności: "Art. 245. § 1. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. § 2. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 3. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 4. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej." "Art. 246. § 1. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny." W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa dotyczy bezczynności organu w sprawie z zakresu pomocy społecznej, a zatem zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a. skarżący z mocy ustawy jest zwolniony od kosztów sądowych. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a. umorzył postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych i orzekł jak w pkt 1 postanowienia. Odnośnie natomiast wniosku skarżącego o ustanowienie adwokata należy wyjaśnić, iż instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona skarżąca powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego (art. 255 p.p.s.a.). Niezłożenie przez stronę dodatkowego oświadczenia lub dokumentów należy potraktować jako niewykazanie podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04 (http://orzeczenia.nsa.gov.pl): "Opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia." W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a od zaistnienia których zależy przyznanie prawa pomocy. Za niewiarygodne Sąd uznał oświadczenie skarżącego, że jego pięcioosobowa rodzina utrzymuje się z kwoty 500 zł, które żona skarżącego otrzymuje z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Ponadto skarżący nie przedstawił w jaki sposób kształtują się jego miesięczne wydatki. Nie uczynił tego również na wezwanie Sądu ograniczając się jedynie do stwierdzenia by o stosowne dokumenty Sąd zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. W związku z powyższym Sąd nie jest w stanie ocenić czy skarżący i jego rodzina pozostają w tak trudnej sytuacji materialnej, iż nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego samego i jego rodziny. Niedopuszczalnym jest również, aby strona, ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w konkretnym postępowaniu, żądała od Sądu aby ten samodzielnie uzyskiwał niezbędne do ustalenia sytuacji finansowej wnioskodawcy dokumenty. To bowiem w interesie strony leży właściwe przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, Lex nr 743829). Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny – w oparciu o treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a i art. 260 p.p.s.a. – orzekł jak w pkt 2 postanowienia.