III SAB/Kr 41/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. Ś. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego postanawia: 1. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych 2. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, oświadczając że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz trzema córkami. Określając majątek swój i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wskazał, że w jego skład wchodzi mieszkanie o powierzchni 41m2. Nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Swój dochód skarżący określił na kwotę "20 gr/na dzień" przyznanych żonie z MOPS. Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2014 r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie umorzył postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek o ustanowienie adwokata z uwagi na brak wystarczających danych obrazujących sytuację materialną skarżącego. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł skutecznie sprzeciw. Zarządzeniem z dnia 14 lipca 2014 r. skarżący został wezwany do: wskazania jakie są miesięczne dochody i wydatki jego oraz jego małżonki, przedłożenia kserokopii rachunków i faktur za media za ostatni okres rozliczeniowy, oświadczenia lub przedłożenia kserokopii decyzji MOPS w kwestii wysokości zasiłków udzielanych skarżącemu lub członkom jego rodziny, wskazania jaki jest charakter pomocy otrzymywanej od rodziny, a jeżeli pieniężny to w jakiej wysokości, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący nie podał żadnych z żądanych informacji. Z urzędu stwierdza się, że w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 4 lutego 2014 r. umorzył postępowanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i jednocześnie odmówił ustanowienia adwokata. W motywach uzasadnienia podano, że gdy chodzi o koszty sądowe to skarżący korzysta ze zwolnienia przedmiotowego. Co się zaś tyczy wniosku o ustanowienie adwokata, to w ocenie sądu skarżący po pierwsze nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. Za niewiarygodne sąd uznał bowiem oświadczenie skarżącego, że czteroosobowa rodzina utrzymuje się z kwoty 500 zł, które małżonka pobiera z MOPS. A po drugie zwrócono uwagę, że pomimo wezwania skarżący nie przedstawił w jaki sposób kształtują się jego miesięczne wydatki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. W sprawach prowadzonych przed sądami administracyjnymi podstawy przyznania prawa pomocy określa ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a.), a w szczególności: "Art. 245. § 1. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. § 2. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 3. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 4. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej." "Art. 246. § 1. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny." W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa dotyczy bezczynności organu w sprawie z zakresu pomocy społecznej, a zatem zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a. skarżący z mocy ustawy jest zwolniony od kosztów sądowych. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a. umorzył postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych i orzekł jak w pkt 1 postanowienia. Odnośnie natomiast wniosku skarżącego o ustanowienie adwokata należy wyjaśnić, iż instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona skarżąca powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego (art. 255 p.p.s.a.). Niezłożenie przez stronę dodatkowego oświadczenia lub dokumentów należy potraktować jako niewykazanie podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04 (http://orzeczenia.nsa.gov.pl): "Opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia." Sąd podkreśla, że rozpatrywany wniosek jest ponownym wnioskiem skarżącego składanym w sprawie. Uprzedni wniosek został rozstrzygnięty postanowieniem z dnia 4 lutego 2014 r., którym umorzono postępowanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i jednocześnie odmówił ustanowienia adwokata. W ocenie Sądu skarżący także w przypadku badanego wniosku nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a od zaistnienia których zależy przyznanie prawa pomocy. Za niewiarygodne Sąd uznał oświadczenie skarżącego, że jego pięcioosobowa rodzina utrzymuje się z kwoty 20 gr dziennie na osobę, które żona skarżącego otrzymuje z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Ponadto skarżący nie przedstawił w jaki sposób kształtują się jego miesięczne wydatki. Nie uczynił tego również na wezwanie Sądu ograniczając się jedynie do stwierdzenia by o stosowne dokumenty Sąd zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. W związku z powyższym Sąd nie jest w stanie ocenić czy skarżący i jego rodzina pozostają w tak trudnej sytuacji materialnej, iż nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego samego i jego rodziny. Niedopuszczalnym jest również, aby strona, ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w konkretnym postępowaniu, żądała od Sądu aby ten samodzielnie uzyskiwał niezbędne do ustalenia sytuacji finansowej wnioskodawcy dokumenty. To bowiem w interesie strony leży właściwe przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, Lex nr 743829). Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny – w oparciu o treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a i art. 260 p.p.s.a. – orzekł jak w pkt 2 postanowienia.