III SAB/Kr 89/16

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. B. na bezczynność Prokuratora Okręgowego p o s t a n a w i a wniosek oddalić Z. B. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego we wniosku wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie deklaruje on posiadania jakichkolwiek dochodów. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom o powierzchni 90 m² (w tym mieszkanie o powierzchni 12 m²) oraz nieruchomość rolna o areale 0,58 ha. Skarżący nie dysponuje zasobami pieniężnymi, ani przedmiotami wartościowymi. W rubryce 7.2.3 formularza, w której należało wykazać wierzytelności wnioskodawca wpisał "bardzo duże, są postępowaniach w pseudo sądów cywilnych". W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Z. B. podniósł, iż nie stać go na pokrycie kosztów postępowania. Skarżący nie pracuje zawodowo, nie wypełnia PIT-u, gdyż nie ma żadnych dochodów. Od 2004 roku nie jest on ubezpieczony, dlatego kupuje tylko lekarstwa sprzedawane bez recepty. Wydatki ma "jak każdy jeden na średnim poziomie". Nigdy nie otrzymywał żadnych zapomóg. Na skutek powodzi w 2010 roku grunt i dom skarżącego zostały zalane wodą. Zadłużenie wnioskodawcy jest ogromne, gdyż pożycza pieniądze od osób prywatnych, a pożyczone od jednego oddaje drugiemu. Prowadzone w stosunku do niego postępowania egzekucyjne okazały się bezskuteczne z powodu braku środków finansowych. Rachunki za energię elektryczną wnioskodawca opłaca z opóźnieniem. Wodę pobiera z własnej studni, ma swoje szambo i opał. W związku z koniecznością zaktualizowania i uszczegółowienia danych zawartych w formularzu "PPF" zarządzeniem z dnia 13 stycznia 2017 roku wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez przedłożenie odpowiednich oświadczeń i dokumentów na okoliczność wykazania jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, a to: - wykazanie z jakiego źródła i w jakiej wysokości uzyskuje środki na bieżące utrzymanie, - przedłożenie spisu miesięcznych wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie oraz udokumentowanie aktualnymi rachunkami wydatków ponoszonych z tego tytułu, - przedłożenie odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii, bądź też numerów ksiąg wieczystych) obejmujących nieruchomości będące własnością lub współwłasnością skarżącego, - przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych strony obrazujących historię transakcji z trzech ostatnich miesięcy wraz z aktualnym saldem, - oświadczenia popartego stosownymi dokumentami o aktualnym zadłużeniu skarżącego. Odnosząc się do wezwania Z. B. podał, że źródłem jego utrzymania są pożyczki od osób prywatnych "pod zastaw jakiegoś odszkodowania". Wnioskodawca nie zbiera paragonów za zakupy, dlatego ich nie dołączy (poza wezwaniem do zapłaty kwoty 26,56 zł za energię elektryczną, która to zaległość została już uregulowana). Nie ma założonych ksiąg wieczystych, nie posiada kont bankowych. Nie jest w stanie udokumentować zadłużenia osób prywatnych. Ponadto skarżący podał, że cyt. "zadłużenie w Bankach tak wygląda, że nie wiadomo czy ja jestem w Bankach zadłużony, czy Banki są we mnie zadłużone, bowiem Prokuratura Rejonowa chyba w 2008 roku wyliczyła postanowieniem kwoty jakie mnie są winne Banki". Na dowód prowadzenia innych postępowań i ponoszenia związanych z nimi kosztów skarżący przedłożył kopię postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 listopada 2016 roku sygn. akt IV SAB/Wa 365/16. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016, poz. 718 ze zm. roku, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użyte w powołanym przepisie sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zaś słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11). Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym winien był przekonać orzekającego, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania we własnym zakresie. Aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie Z. B. nie przekonał orzekającego o niemożliwości pokrycia przez niego kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika. Dane zawarte w urzędowym formularzu "PPF" nie miały cech "dokładności", a wezwanie do ich uzupełnienia nie zostało przez skarżącego zrealizowane w pełni. Orzekający nie dysponuje przede wszystkim żadnymi informacjami o wysokości środków finansowych, którymi dysponuje w miesiącu skarżący. We wniosku w rubryce "dochody" wnioskodawca wpisał "nie dotyczy", a na wezwanie referendarza sądowego o wykazanie z jakiego źródła i w jakiej wysokości czerpie on środki na pokrycie kosztów bieżącego utrzymania wskazał na pożyczki zaciągane od osób prywatnych "pod zastaw jakiegoś odszkodowania". Skarżący nie wyjaśnił przy tym w żaden sposób jakiego odszkodowania oczekuje, ani jaka jest wysokość zaciągniętych zobowiązań. Podał, że jest zadłużony, jednak uchylił się od wykazania wysokości tego zadłużenia zarówno u osób prywatnych, jak i instytucji bankowych. Nie jest przy tym do końca jasne czy skarżący posiada jakiekolwiek zadłużenie w bankach wobec jego stwierdzenia, że to "banki są zadłużone u niego". Pomimo wyraźnego wezwania skarżący, poza wezwaniem do zapłaty płatności za energię elektryczną, nie wykazał jakie ponosi wydatki związane z koniecznym utrzymaniem. Nie podał nawet orientacyjnych danych w tym przedmiocie. W takiej sytuacji orzekający nie może dokonać sumarycznego zestawienia uzyskiwanych w miesiącu dochodów i ponoszonych przez wnioskodawcę kosztów, aby ustalić czy pozostają mu jakiekolwiek wolne środki finansowe, którymi mógłby pokryć koszty sądowe i wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru we własnym zakresie. Podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty i oświadczenia, których przedłożenia oczekiwał orzekający, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałyby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową, z czym związany jest ścisły rygoryzm. Jeżeli strona mimo nie budzącej wątpliwości treści wezwania nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji - do czego ma oczywiście prawo - musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Skoro to do strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tej instytucji, a skarżący z tego zadania się nie wywiązał w sposób rzetelny, należało orzec jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.