III SO/Kr 21/14

Kraków, dnia 19 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Bociąga po rozpoznaniu w dniu 19 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. J. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z wniosku J. J. o wymierzenie grzywny Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie postanawia: odmówić zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego W dniu 18 maja 2016 r. J. J. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Wskazał, że nie posiada żadnych nieruchomości, ani też ruchomości, nie dysponuje oszczędnościami i nie uzyskuje żadnego dochodu. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2016 r. referendarz sądowy WSA w Krakowie oddalił wniosek J. J. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazał, że stosownie do art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 1 P.p.s.a., osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym o ile wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oświadczenie %strony zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne", a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący, bo generalnie ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 18 czerwca 2004 r. FZ 165/04). W realiach rozstrzyganego przypadku, zdaniem referendarza, skarżący przeszedł nad tym po raz kolejny do porządku, choć po lekturze powołanych wyżej postanowień, zdawał sobie sprawę, jakie dane oraz jakie dokumenty źródłowe należy przedstawić. Od powyższego postanowienia J. J. wniósł sprzeciw wskazując, że został pozbawiony możności obrony swoich praw w postępowaniu sądowym. Podał ponadto, że nie stać go, aby żyć według podstawowych norm socjalnych, gdyż organy pomocy społecznej w żaden sposób nie chcą mu pomóc. Zarządzeniem z dnia 5 sierpnia 2016 r. sędzia WSA w Krakowie wezwał J. J. między innymi o udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i ewentualnie innych osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym przez nadesłanie kserokopii rachunków i faktu za media za ostatni okres rozliczeniowy, a także wyciągu z rachunku bankowego, przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu skarżącemu statusu osoby bezrobotnej, przedłożenie kserokopii decyzji MOPS o przyznaniu zasiłków dla skarżącego lub członków jego rodziny. Powyższe zarządzenie należało wykonać w terminie 7 dni od daty jego doręczenia pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. We wskazanym terminie J. J. nadesłał pismo z dnia 29 sierpnia 2016 r. (data stempla pocztowego) w którym wskazał, że wzywa Sąd do usunięcia naruszenia prawa i przekazania wniosku o prawo pomocy do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W sprawach prowadzonych przed sądami administracyjnymi podstawy przyznania prawa pomocy określa ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. poz. 718, zwana dalej P.p.s.a.). W dniu 15 sierpnia 2015r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015r. poz. 658), którą zmieniono m.in. treść art. 260 P.p.s.a. Zgodnie z aktualnie obowiązującą treścią tego przepisu, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji i wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie jednak z treścią art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. przepis art. 260 P.p.s.a. w nowym brzmieniu nie stosuje się do postępowań wszczętych przed 15 sierpnia 2015 r. Do tych spraw stosuje się art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym, zgodnie z którym w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte w sierpniu 2014 r., a więc przed wejściem w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r., tj. przed dniem 15 sierpnia 2015 r. W niniejszej sprawie będzie miał więc zastosowanie art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji. Oznacza to, że postanowienie referendarza sądowego utraciło swoją moc, a Sąd rozpoznał wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy na nowo. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny." Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona skarżąca powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zawartego w art. 246 § 1 P.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 września 2013r., sygn. akt l FZ 378/13, LEX nr 1363532). W orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013r., sygn. akt II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013r., sygn. akt II GZ 260/13, LEX nr 1320697). Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że skarżący w złożonym wniosku nie przedstawił w wystarczający sposób sytuacji materialnej swojego gospodarstwa domowego. Skarżący nie udzielił też dodatkowych wyjaśnień, o które był wzywany w trybie art. 255 P.p.s.a. Sądowi zatem nie są znane podstawowe informacje o aktualnej sytuacji materialnej skarżącego, chociażby skąd czerpie środki do życia i jakie ma wydatki. Skarżący nie wykazał również, że jego sytuacja materialna jest tak zła, że nie są zaspokajane jego podstawowe potrzeby bytowe. Swoich twierdzeń w tej kwestii nie poparł żadnymi okolicznościami. W postanowieniu z dnia 21 lutego 2014r., sygn. akt l OZ 118/14 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "osoba chcąca skorzystasz prawa pomocy powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Norma z art. 255 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Innymi słowy, niezłożenie wymienionych w art. 255 P.p.s.a. oświadczeń i dokumentów stanowi niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem, co może stanowić podstawę do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy." Biorąc to pod uwagę oraz uwzględniając powyżej wskazane okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony, albowiem skarżący nie złożył niezbędnych wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej i nie udokumentował podnoszonych we wniosku okoliczności. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 260 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.