III SO/Kr 26/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Forum [...] w K o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego złożonego w sprawie skargi Forum [...] w K na decyzję Wojewody z dnia 23 września 2011r. znak [...] w przedmiocie rozwiązania zgromadzenia publicznego p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego. We wniosku o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego Forum [...] w K podało, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Działa na terenie całej Polski i ostatnio przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie zostało zwolnione z kosztów sądowych. Forum prowadzi działalność w zakresie ochrony obywateli oraz środowiska i opieki społecznej. Jego działalność oparta jest wyłącznie na działaniu społecznym. Wnioskodawca zrezygnował ze zbierania składek, gdyż jego członkowie są w trudnych sytuacjach wyrzucani na ulice przy odebranych kamienicach z działkami na podstawie podrobionych dokumentów, które przedstawiane są w sądzie cywilnym w postępowaniach spadkowych. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, nie dysponuje rachunkiem bankowym. W toku rozpoznania wniosku stowarzyszenie zostało zobowiązane (wezwaniem z dnia 25.11.2011r.) do przedstawienia odpisu z KRS wskazującego na osoby uprawnione do reprezentacji stowarzyszenia, przedstawienie kopii statutu stowarzyszenia, przedstawienie kopii uchwały dotyczącej zaniechania poboru składek członkowskich, wyjaśnienie ilu członków liczy stowarzyszenie, przedstawienie kopii rocznych zeznań podatkowych, bilansów oraz rachunków zysku i strat za rok 2010, o ile dokumenty takie zostały przez stowarzyszenie sporządzone, w przeciwnym razie o sprecyzowanie rodzaju i wysokości stałych wydatków ponoszonych przez stowarzyszenie na przestrzeni ostatniego roku, a także wysokości i źródeł przychodów oraz kosztów ich uzyskania, a także o przedstawienie pisemnej informacji o wysokości wynagrodzeń (diet) wypłacanych członkom władz stowarzyszenia z podaniem składników innych świadczeń otrzymywanych w związku z pełnionymi funkcjami, bądź oświadczenia, że członkowie władz stowarzyszenia pełnią swoje funkcje nieodpłatnie. W odpowiedzi na wezwanie Przewodniczący Forum wyjaśnił, że stowarzyszenie liczy 20 członków (tylu, ilu było w komitecie założycielskim). Członkowie stowarzyszenia nie pobierają wynagrodzeń, ani diet. Pełnią oni swoje funkcje nieodpłatnie. Stowarzyszenie nie pobiera przychodów w formie składek z uwagi na sytuację materialną członków. Członkowie zarządu stowarzyszenia, jak i jego członkowie pełnią swoje funkcje społecznie, a siedziba stowarzyszenia znajduje się w prywatnym mieszkaniu. Stowarzyszenie nie ma stałych wydatków. Do pisma załączone zostały kopie następujących dokumentów: statutu stowarzyszenia oraz postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 18 stycznia 2010 roku o wpisaniu Forum do Krajowego Rejestru Sądowego. Postanowieniem z dnia 12.12.2011r. Referendarz Sądowy oddalił wniosek Forum [...] w K. Postanowienie zostało doręczone stowarzyszeniu Forum w dniu 20.12.2011r. po czym stowarzyszenie złożyło skutecznie sprzeciw od w/w postanowienia Referendarza Sądowego, przedstawiając pogląd, że poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego Sąd przerzucił ciężar fiskalny na organizacje społeczną. Stowarzyszenie wyjaśniło przy tym, że nie posiada w ogóle środków finansowych a jego działalność oparta jest na "samopomocy społecznej". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30.8.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W ocenie Sądu Forum [...] w K nie wykazało, że spełnia przesłanki o których mowa w art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, od których zależy przyznanie podmiotowi prawa pomocy. W orzecznictwie sądowym przeważają poglądy, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Powinno mieć miejsce jedynie w tych sytuacjach, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe, natomiast ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa (postanowienie NSA w Warszawie z 23 maja 2011r. sygn. akt I FZ 136/11 , Lex nr 795260, postanowienie NSA w Warszawie z 22 lutego 2011r. sygn. akt II GZ 59/11, Lex nr 783918). Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 16.03.2010r. sygn. akt II OZ 198/2010 LexPolonica nr 2294004; "jeżeli działalność Stowarzyszenia związana jest z realizacją praw Stowarzyszenia przed sądem, to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki czy to w formie składek członkowskich, czy też podjęcia działalności zarobkowej. Z uwagi na to, że skarżące Stowarzyszenie nie korzysta z żadnej możliwości zdobycia środków finansowych, nie może skutecznie żądać pokrycia kosztów postępowania przez Skarb Państwa. Przyznanie skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy stanowiłoby de facto przeniesienie ciężaru prowadzenia działalności statutowej Stowarzyszenia na Skarb Państwa, podczas gdy Stowarzyszenie powinno było co do zasady zabezpieczyć środki na swoją działalność, w tym na występowanie do sądów administracyjnych z pismami, które podlegają opłacie sądowej". Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy zważyć należy, że Stowarzyszenie swój wniosek o przyznanie prawa pomocy uzasadnia zaniechaniem pobierania składek członkowskich z uwagi na sytuację materialną członków. Jednak oprócz składek członkowskich ma również inne źródła pozyskania środków finansowych na prowadzenie statutowej działalności. Należy też zauważyć, że regularne opłacanie składek jest obowiązkiem członków stowarzyszenia (§ 10 statutu), a składki powinny być wpłacane do końca I kwartału każdego roku. Zatem osoby zakładające stowarzyszenie, mając na uwadze powyższą okoliczność, winny wziąć pod uwagę własną sytuację materialną i podjąć decyzję czy sytuacja ta pozwala im na prowadzenie tego rodzaju działalności. Istotne, że § 6 pkt 18 statutu przewiduje występowanie Stowarzyszenia w sprawach sądowych, stąd z poniesieniem tego typu kosztów Stowarzyszenie powinno się liczyć. Okoliczność, że stowarzyszenie zrezygnowało z pobierania składek członkowskich nie czyni automatycznie podstawy do zwolnienia stowarzyszenia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Rezygnacja ze składek członkowskich jest dobrowolną decyzją Stowarzyszenia, zaś skuteczność w ich egzekwowaniu jest kwestią wewnętrzną organizacji i nie może oznaczać przerzucenia na Skarb Państwa ciężaru finansowania postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.