I SA/Łd 1003/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kowalski po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a: przyznać skarżącemu A. N. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata, zaś w pozostałym zakresie oddalić wniosek. Wyrokiem z dnia 8 stycznia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę A. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. w sprawie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego Ł.-B. z dnia [...] r. w sprawie częściowego umorzenia zaległości podatkowej i odsetek za zwłokę. W dniu 16 stycznia 2009 r. do sądu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wniosek ów jest drugim wnioskiem, jaki skarżący złożył w rozpoznawanej sprawie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wyjaśnił, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, przy czym oboje otrzymują świadczenia emerytalne w łącznej wysokości ok. 5,5 tys. zł brutto miesięcznie. Po odliczeniu niezbędnych wydatków – do których zaliczył m.in. raty kredytów zaciągniętych na budowę domu – na utrzymanie pozostaje im ok. 1 tys. zł. Skarżący wskazał, że jest właścicielem domu o powierzchni około 100 m2, samochodu osobowego marki [...] z 1996 r. oraz nieużytków rolnych (łąki) o pow. około 1 ha. Skarżący podkreślił, że jest osobą bardzo schorowaną. Oświadczył, że ze względu na swój stan materialny nie jest w stanie ponieść kosztów procesowych oraz kosztów adwokackich. Postanowieniem z dnia 4 lutego 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie przyjmując, że w swoim wniosku powołał te same okoliczności, które zostały już raz ocenione przy wydaniu postanowienia z dnia 21 sierpnia 2008 r. Zdaniem referendarza skoro skarżący nie wykazał, aby nastąpiła zmiana jego sytuacji materialnej, brak było podstaw do przyznania mu prawa pomocy. Po rozpoznaniu sprzeciwu od postanowienia referendarza Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2009 r., Odnosząc się do okoliczności wskazanych we wniosku sąd stwierdził, że w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący nie wskazał żadnych nowych argumentów przemawiających za przyznaniem mu tego prawa. Skoro zaś stan rodzinny i majątkowy skarżącego nie uległ zmianie w stosunku do tego, który był już raz przedmiotem oceny, to nie może być odmiennie oceniany w toku rozpoznania kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zmiana prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy może bowiem nastąpić jedynie ze względu na okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. Skarżący zaś takiej zmiany swojej sytuacji finansowej nie wykazał. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego zmianę (i przyznanie prawa pomocy) lub uchylenie, podtrzymując argumentację dotyczącą swojej trudnej sytuacji zdrowotnej (skarżący jest schorowanym emerytem, inwalidą pierwszej grupy, który nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, bez opieki). Strona podkreśliła ponownie, że wspólny dochód małżonków pokrywają koszty utrzymania (raty kredytów, media, a także wydatki związane z leczeniem - rehabilitacją). Po odliczeniu niezbędnych wydatków pozostaje skarżącemu i jego małżonce około 1000 zł miesięcznie na utrzymanie. Na potwierdzenie swoich twierdzeń skarżący przedstawił kserokopie zaświadczeń lekarskich oraz rachunków za rehabilitację. Postanowieniem z dnia 4 czerwca 2009 r. sygn. akt II FZ 196/09 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił powyższe postanowienie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił ocenę tutejszego Sądu, iż ponowny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy może być rozpatrywany wyłącznie w kontekście normy prawnej ujętej w art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej w skrócie: "P.p.s.a". Poprzednio wydane w tym przedmiocie orzeczenie referendarza sądowego z dnia 21 sierpnia 2008 r., jako prawomocne, wiąże - co do zasady - Sąd wojewódzki, jak również Naczelny Sąd Administracyjny, ponieważ zgodnie z art. 153 w zw. z art. 170 P.p.s.a., ocena prawna wyrażona w prawomocnym orzeczeniu wiąże sąd, który je wydał, a także strony i inne sądy oraz organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Możliwość odstąpienia od oceny prawnej, zawartej we wskazanym postanowieniu referendarza, daje art. 165 P.p.s.a., ale tylko przy spełnieniu warunku w nim ustanowionego, tj. zmiany okoliczności sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny ocenił, że doszło do częściowej zmiany okoliczności sprawy. Stwierdził, że powoływane przez skarżącego fakty (dotyczące w szczególności jego stanu zdrowia oraz wysokości dochodów i kosztów utrzymania) były już oceniane i wobec tego nie mogą stanowić o zmianie okoliczności sprawy w ujęciu art. 165 P.p.s.a. W związku z tym ocena prawna, zawarta w prawomocnym postanowieniu referendarza z dnia 21 sierpnia 2008 r. pozostaje aktualna w odniesieniu do kwestii (bieżących) kosztów sądowych w sprawie, które w postępowaniu kasacyjnym nie ulegną zmianie i będą kształtować się na minimalnym poziomie 100 zł (opłata sądowa od skargi kasacyjnej). W tym zakresie nie ma podstaw do zmiany ostatnio wymienionego orzeczenia (referendarza) na podstawie art. 165 P.p.s.a., a zawarte w nim ustalenia - wobec braku zmiany okoliczności (faktycznych) sprawy (w zakresie oświadczeń co do status quo majątkowego strony) - należy uznać za wiążące. Sąd drugiej instancji uznał natomiast, że doszło do zmiany okoliczności sprawy w rozumieniu art. 165 P.p.s.a., w zakresie żądania ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika (adwokata). Sąd kasacyjny podkreślił, że ponowny wniosek dotyczący prawa pomocy skarżący złożył po wydaniu przez Sąd pierwszej instancji wyroku w sprawie (oddalającego skargę), wyrażając jednocześnie zamiar zaskarżenia tego orzeczenia. Wniesienie zaś skargi kasacyjnej od tego wyroku obarczone jest tzw. przymusem adwokackim (art. 175 P.p.s.a.). W sprawie zasadniczo zmieniła się zatem sytuacja procesowa strony, w stosunku do tej, którą oceniał w prawomocnym postanowieniu referendarz sądowy. O ile bowiem wówczas skarżący nie musiał być reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, aby jego sprawa została rozstrzygnięta (art. 134 § 1 P.p.s.a.), to wszczęcie postępowania kasacyjnego bez udziału profesjonalisty (np. adwokata) nie jest możliwe. Naczelny Sąd administracyjny uznał za celowe, by przy ponownym rozpoznawaniu wniosku skarżącego Sąd pierwszej instancji ocenił jego sytuację finansową w zakresie możliwości samodzielnego ustanowienia zawodowego pełnomocnika w sprawie, uwzględniając fakt, że w gospodarstwie domowym skarżącego, po odliczeniu niezbędnych wydatków, pozostaje około 1000 zł miesięcznie na utrzymanie dwóch osób, a z tej kwoty strona będzie musiała jeszcze opłacić ewentualne koszty sądowe w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Będąc związany oceną prawną wyrażoną w przedstawionym powyżej postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz uwzględniając wskazania Sądu kasacyjnego, tutejszy sąd uznał, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy jest zasadny w zakresie żądania ustanowienia adwokata. Uwzględnienie wniosku w zakresie całkowitym nie jest możliwe z uwagi na ocenę prawną dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z którą fakty dotyczące w szczególności jego stanu zdrowia oraz wysokości dochodów i kosztów utrzymania były już oceniane i wobec tego nie mogą stanowić o zmianie okoliczności sprawy w ujęciu art. 165 P.p.s.a. W związku z tym ocena prawna, zawarta w prawomocnym postanowieniu referendarza z dnia 21 sierpnia 2008 r. pozostaje aktualna w odniesieniu do kwestii (bieżących) kosztów sądowych w sprawie, które w postępowaniu kasacyjnym nie ulegną zmianie i będą kształtować się na minimalnym poziomie 100 zł (opłata sądowa od skargi kasacyjnej). Stosownie do treści art. 246 § 1P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu wysokość przedstawionych we wniosku dochodów wskazuje, że skarżący nie jest w stanie równocześnie ponieść wydatków na ustanowienie adwokata i uiścić kosztów sądowych (w tym wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej), bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonując powyższej oceny Sąd oparł się na treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, z którego wynika, że po odliczeniu niezbędnych wydatków, skarżącemu i jego małżonce pozostaje około 1.000 zł miesięcznie na utrzymanie. Mając zatem na uwadze, iż ewentualne kontynuowanie przez skarżącego postępowania wiąże się z koniecznością sporządzenia skargi kasacyjnej przez zawodowego pełnomocnika (tzw. przymus adwokacko – radcowski), zaś ustanowienie takiego pełnomocnika samodzielnie przez skarżącego przekracza jego możliwości finansowe, Sąd uznał za uzasadnione ustanowienie adwokata dla skarżącego na zasadzie prawa pomocy. Sąd wziął przy tym pod uwagę, iż prawo pomocy stanowi zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP). Ma bowiem umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej osobom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania (w tym także zastępstwa procesowego). Będąc związany oceną zawartą w prawomocnym postanowieniu referendarza sądowego z dnia 21 sierpnia 2008 r. oraz postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 czerwca 2009 r. sygn. akt II FZ 196/09, Sąd oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uwzględniając powyższe na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 P.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. t.n.