I SA/Łd 104/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 10 kwietnia 2017 r., I SA/Łd 104/17 wydanego w przedmiocie wniosku M. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł.) z dnia [...] r. nr [...] UNP: [...] w przedmiocie: określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne kwartały 2013 r. oraz obowiązku zapłaty podatku wynikającego z wystawionych faktur VAT za miesiące od lipca do grudnia 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W związku ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne kwartały 2013 r. oraz obowiązku zapłaty podatku wynikającego z wystawionych faktur VAT za miesiące od lipca do grudnia 2013 r. M. B. wystąpił o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W treści oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i córką, mieszka u teściów, tytułem wynagrodzenia za pracę otrzymuje 1.450 zł brutto, żona natomiast prowadzi działalność gospodarczą. Skarżący wskazał, że ani on ani jego żona nie posiadają żadnego wartościowego majątku. Odnosząc się do ponoszonych wydatków skarżący wskazał: opłaty za media 100 zł, wydatki bieżące 6000 zł, czynsz 550 zł oraz przedszkole dziecka 200 zł. Strona oświadczyła również, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, ani doradcą podatkowym. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący nadesłał zaświadczenie o zatrudnieniu i dochodach, z którego wynika wysokość miesięcznego, wynagrodzenia brutto - 2000 zł oraz kopię umowy majątkowej małżeńskiej. Ponadto oświadczył, że żona rozpoczęła działalność w listopadzie 2016 r. i nie osiągnęła jeszcze dochodów, a ze względu na rozdzielność majątkową odmówiła przekazania wyciągów z rachunków bankowych. Z kolei rachunki bankowe strony zostały zajęte przez komorników. Skarżący podał, że zeznania podatkowe jego i jego żony za 2016 r. nie zostały jeszcze złożone, a wydatki bieżące rodziny wynoszą 600 zł, a nie jak błędnie wskazał we wniosku - 6000 zł. Źródłami ich finansowania były dochody z umowy o pracę. Postanowieniem z 10 kwietnia 2017 r. starszy referendarz sądowy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący został wezwany do złożenia dodatkowych wyjaśnień, w tym nadesłania danych dotyczących sytuacji dochodowej i majątkowej żony, jednak informacji tych ostatecznie nie udzielił zasłaniając się rozdzielnością majątkową. Z uwagi zatem na brak możliwości oceny całokształtu sytuacji majątkowej skarżącego, referendarz nie miał podstaw do przyjęcia, że podatnik znajduje się w sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sprzeciwem z 11 kwietnia 2017 r. skarżący, powołując się na art. 259 § 1 p.p.s.a., zakwestionował postanowienie referendarza sądowego. W uzasadnieniu podkreślił jeszcze raz fakt istnienia rozdzielności majątkowej z żoną. Nie mając jednak pewności co do wpływu sytuacji majątkowej żony na rozpoznawany wniosek, załączył zestawienie wpływów na jej rachunek bankowy za marzec, kwiecień i maj br. a także jej zeznanie podatkowe za 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest wstanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W orzecznictwie słusznie zwraca się uwagę, że brak pokrycia w aktach sprawy dla faktów podanych we wniosku sprawia, że istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04 dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ - dalej: CBOSA oraz postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r., II FZ 470/05, niepubl.). Nie budzi również wątpliwości, że uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (postanowienie NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). W niniejszej sprawie referendarz sądowy słusznie uznał, że dane przedstawione przez skarżącego we wniosku oraz w dodatkowych dokumentach, nie pozwalają przyjąć, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W toku postępowania skarżący udokumentował jedynie swoje dochody z umowy o pracę, nie udokumentował natomiast - mimo wyraźnego wezwania referendarza - deklarowanych przez siebie kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, a także nie przedstawił wyciągów z rachunków bankowych, choć przyznał, że je posiada skoro ujawnił, że zostały zajęte w toku egzekucji. Skarżący nie przedstawił także danych dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej swojej żony, z którą - mimo zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej - prowadzi nadal wspólne gospodarstwo domowe. Referendarz słusznie w tej sytuacji wskazał, że fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej pozostaje bez znaczenia na tle postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Ustrój rozdzielności majątkowej małżonków, nie wyłącza bowiem zastosowania art. 23 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa nie uwalnia od obowiązku udzielania współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 29 czerwca 2009 r., I FZ 230/09, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ - dalej: CBOSA). W przypadku zatem osób pozostających w związku małżeńskim ocena aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Zauważyć należy, że mimo deklarowanej przez podatnika odmowy przekazania wyciągów z rachunków bankowych jego żony, skarżący ostatecznie uzyskał dostęp do tych informacji. Załączone do sprzeciwu zestawienie wpływów na jej rachunek nie jest jednak równoznaczne z przekazaniem wyciągu z tego rachunku. Sąd nie może na tej podstawie zweryfikować czy skarżący przekazał informacje o wszystkich, czy tylko o wybranych wpływach na rachunek, nie może zatem ocenić jakie są rzeczywiste wpływy żony skarżącego. Nie ma również danych odnośnie do ponoszonych przez nią wydatków, które również są istotne dla oceny jej możliwości finansowych. Ponadto skarżący załączył do sprzeciwu zeznanie podatkowe swojej żony. Składając sprzeciw nie przedstawił jednak ani wyciągów z własnych rachunków bankowych, ani też własnego zeznania podatkowego za 2016 r. Na koniec z analizy załączonego do sprzeciwu zestawienia wpływów na rachunek żony skarżącego wynika, że - wbrew twierdzeniom strony - prowadzona przez nią działalność gospodarcza przynosi regularne dochody. W maju wpływy na ten rachunek przekroczyły 3 tys. zł, w kwietniu osiągnęły prawie 9,5 tys. zł, a w marcu przekroczyły 16 tys. zł. Niewyjaśniona pozostała także, istotna w kontekście rozpatrywanego wniosku, kwestia majątku jaki żona skarżącego wykorzystuje w prowadzonej działalności. Reasumując, referendarz sądowy słusznie przyjął, że zdawkowe i wybiórcze informacje przedstawione przez skarżącego nie pozwalają na pełną ocenę możliwości finansowych skarżącego, a zatem nie pozwalają na uznanie, że nie jest on w stanie ponieść kosztów swego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Z uwagi na wskazane powyżej okoliczności Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 10 kwietnia 2017 r. Ake.