I SA/Łd 1060/05

Dnia 3 lutego 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Bogusław Klimowicz, Sędziowie Sędzia NSA: Wiktor Jarzębowski, Asesor WSA: Cezary Koziński (spr.), Protokolant asystent sędziego Katarzyna Orzechowska, Po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2006 roku na rozprawie sprawy ze skargi K.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz strony skarżącej kwotę 255 (dwieście pięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Prezydent Miasta Ł. decyzją dnia [...] nr [...] odmówił Panu K.K. umorzenia zaległości łącznego zobowiązania pieniężnego (podatku rolnego, podatku od nieruchomości) za rok 2004 i 2005 wraz z odsetkami za zwłokę. Organ podatkowy sprawdził sytuację majątkową wnioskodawcy, a także przeanalizował miesięczne wydatki ponoszone przez podatnika i porównał je z uzyskiwanymi dochodami, z uwzględnieniem dochodów z gospodarstwa rolnego. Sprawdzono także, czy wnioskodawca wraz z żoną znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania świadczeń pomocy społecznej i stwierdzono, że miesięczny dochód Państwa K. przypadający na jedną osobę wynosi 892,51 zł. Organ podatkowy uznał, iż nie zachodzą przesłanki z art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, uzasadniające udzielenie wnioskowanej ulgi podatkowej. Wskazano, że łączny miesięczny dochód małżonków K. wynosi 1.785,02 zł, natomiast kwota łącznego zobowiązania podatkowego za rok 2004 w rozliczeniu miesięcznym wynosi 59,25 zł, natomiast za rok 2005 – 64,45 zł i w ocenie organu podatkowego nie są to kwoty, których zapłacenie zagroziłoby egzystencji podatnika i konieczności sięgnięcia przez niego do środków pomocy Państwa. Od decyzji organu podatkowego pierwszej instancji podatnik złożył w dniu 8 czerwca 2005 r. odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., w którym ponownie przedstawił swoją trudną sytuację materialną oraz zdrowotną. Nie zgodził się także z ustaleniami Prezydenta Miasta Ł. co do wielkości posiadanego majątku. Jego zdaniem fakt posiadania mieszkania i gospodarstwa rolnego nie oznacza, że należy je sprzedać i następnie opłacić podatki. Ponadto wskazał na brak możliwości wydzierżawienia, czy też sprzedania gospodarstwa rolnego, ze względu na zły dojazd do niego. Pan K. K. zarzucił także organowi podatkowemu sposób wyliczenia dochodu z jednego hektara gospodarstwa rolnego, a w zasadzie brak wskazania podstaw takiego wyliczenia, gdyż jak stwierdził sam nie uprawia gruntów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. postanowieniem z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 228 § 1 pkt 3 i § 3 w związku z art. 222 oraz art. 235 Ordynacji podatkowej i art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych, pozostawiło odwołanie Pana K.K. bez rozpatrzenia. Swoje stanowisko uzasadniło tym, iż odwołanie strony nie zawierało warunków określonych w art. 222 Ordynacji podatkowej, a wnioskodawca opisał wszystkie nurtujące go sprawy i wniósł o zmianę decyzji i umorzenie podatku. Organ odwoławczy uznał, iż weryfikacja decyzji podatkowej w trybie zwykłym polega bowiem na ponownym merytorycznym zajęciu się sprawą przez inny organ niż ten, który rozpatrywał i rozstrzygał sprawę w pierwszej instancji. Samo złożenie prośby nie uruchamia z mocy prawa postępowania weryfikacyjnego. Aby organ odwoławczy mógł merytorycznie rozstrzygnąć sprawę koniecznym jest zawarcie w odwołaniu zarzutów przeciw decyzji, określenia istoty i zakresu żądania będącego przedmiotem odwołania oraz wskazania dowodów uzasadniających to żądanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podkreśliło, iż odwołanie Pana K.K. nie zawiera zarzutów przeciw decyzji oraz nie wskazuje dowodów uzasadniających żądanie zmiany decyzji i umorzenia zaległości podatkowych wraz z odsetkami. Skuteczność prawna pewnych czynności procesowych w niektórych przypadkach została uzależniona prze ustawodawcę od spełnienia określonych warunków, w tym przypadku od zawarcia w odwołaniu zarzutów przeciw decyzji, określenia istoty i zakresu żądania będącego przedmiotem odwołania oraz wskazania dowodów uzasadniających to żądanie. Ich niedotrzymanie powoduje ujemne skutki procesowe w postaci wydania postanowienia o pozostawieniu odwołania bez rozpatrzenia. Na powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. Pan K.K. złożył w dniu 19 sierpnia 2005 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, zarzucając organowi odwoławczemu naruszenie przepisów art. 78 Konstytucji RP i art. 222 Ordynacji podatkowej. W uzasadnieniu skargi stwierdził, że z treści wniesionego odwołania wynika zarzut sprzeczności poczynionych ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy. Prawo nie wymaga wskazania naruszonych decyzją przepisów, zwłaszcza, gdy skarżący występuje bez profesjonalnego pełnomocnika. Strona przedstawiła również dowody na brak możliwości zapłaty zaległości podatkowych, opisuje zarówno swoją sytuację materialną, jak i trudności ze zbyciem przedmiotowego gospodarstwa rolnego. Zdaniem skarżącego postanowienie organu II instancji narusza również art. 78 Konstytucji, zgodnie z którym każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczenia i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Ściśle sformalizowana interpretacja art. 222 Ordynacji podatkowej dokonana przez organ II instancji narusza konstytucyjne prawo strony do wniesienia odwołania. W sytuacji, gdy skarżący występuje osobiście, bez wsparcia profesjonalnego pełnomocnika, kryteria formalne konieczne dla skutecznego wniesienia odwołania winny być odczytywane w sposób złagodzony, zwłaszcza gdy w treści wniesionego odwołania odnaleźć można elementy wskazane w art. 222 Ordynacji. Ponadto podniesiono, iż w pouczeniu znajdującym się w decyzji organu I instancji brak jest wskazania o pozostawieniu odwołania bez rozpoznania w przypadku wniesienia odwołania bez wymogów określonych w art. 222 Ordynacji podatkowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, prosząc o uznanie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia jako integralnej części odpowiedzi na skargę. Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zakres dopuszczalności odwołania od decyzji podatkowej wyznacza zasada ogólna dwuinstancyjności wyrażona w art. 127 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z póź. zm.). Zgodnie z tą zasadą każda sprawa indywidualna rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją organu pierwszej instancji podlega w wyniku wniesienia odwołania ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ drugiej instancji. Od każdej zatem decyzji nieostatecznej służy odwołanie. Z kolei postępowanie odwoławcze jest oparte w pełni na zasadzie skargowości i może ono być uruchomione tylko w wyniku podjęcia przez uprawniony podmiot czynności procesowej – wniesienia odwołania, nigdy nie może być wszczęte z urzędu. Dopiero wniesienie odwołania przez stronę powoduje, że organ wyższego stopnia może korzystać z uprawnień, jakie są przewidziane dla organu odwoławczego. Wymogi formalne stawiane środkom zaskarżenia w postępowaniu podatkowym (art. 222 Ordynacji podatkowej) oraz skardze w postępowaniu sądowo-administracyjnym (art. 57 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z póź. zm./) muszą być oceniane w sposób nie kolidujący z zasadami dwuinstancyjności postępowania administracyjnego oraz sądowej kontroli decyzji administracyjnych. Jeśli zatem z odwołania lub ze skargi można wyczytać zarzuty stawiane decyzji oraz żądanie wnoszącego odwołanie (skargę), środkowi zaskarżenia nie można przypisać braków formalnych i uznać go za niedopuszczalny. Powyższy pogląd wynika po pierwsze z tego, że zasada dwuinstancyjności postępowania, zawsze stanowiąca gwarancję wolności i praw obywatelskich, została podniesiona do rangi zasady konstytucyjnej (art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej / Dz.U. z 1997 r., nr 78, poz. 483/). Po drugie zaś, brak przymusu adwokackiego w administracyjnym postępowaniu podatkowym i w postępowaniu sądowo-administracyjnym oraz powszechnie znany stopień świadomości prawnej obywateli, wykluczają nadmierny formalizm przy badaniu, czy środek zaskarżenia spełnia warunki postawione przez odpowiednie przepisy prawa (zob. wyrok NSA z dnia 16.12.1998 r., sygn. akt I SA/Gd 152/97 niepublikowany). W złożonym odwołaniu podatnik przedstawił swoją sytuację materialną oraz nie zgodził się z wyliczeniem dochodu dokonanym przez Prezydenta Miasta Ł., co oznaczało, że nie zgadzał się z oceną dokonaną przez organ pierwszej instancji w zakresie możliwości zapłaty zaległego podatku, a tym samym nieistnienia ważnego interesu podatnika, uzasadniającego umorzenie tej zaległości podatkowej. Z kolei przedstawiona przez niego argumentacja, iż nie powinien zostać obciążony podatkiem rolnym oraz podatkiem od nieruchomości ze względu na zaprzestanie prowadzenia, czy też niemożność prowadzenia działalności rolniczej (brak dojazdu do gospodarstwa rolnego) jest ewidentnym zarzutem nieuwzglednienia jego prośby ze względu na interes publiczny. W związku z tym należało uznać, iż w odwołaniu podatnik, choć w sposób opisowy, ponad wszelką wątpliwość stawia decyzji Prezydenta Miasta Ł. zarzut naruszenia art. 67 § 1 oraz art. 187 § 1 i 191 Ordynacji podatkowej, co do uznania, iż na podstawie przedstawionego materiału dowodowego brak jest podstaw do umorzenia przedmiotowej zaległości podatkowej. Ponadto należy podkreślić, iż organ odwoławczy, decydując się na zamknięcie drogi do instancyjnej kontroli merytorycznej decyzji podatkowej, zobowiązany jest wykazać, jakie przesłanki faktyczne legły u podstaw stwierdzenia, że odwołanie nie spełnia podstawowego warunku, czyli nie zawiera żadnych zarzutów przeciw zaskarżonej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2000 r., sygn. akt III SA 8293/98). W niniejszej sprawie bardzo ogólnie potraktowano braki formalne złożonego odwołania, bez analizy jego treści. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało uchylić zaskarżone postanowienie, a na podstawie art. 200 tej ustawy zasądzić na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.