I SA/Łd 1067/08

Dnia 10 października 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział I w składzie następującym: Referendarz sądowy Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 10 października 2008 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi A. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 rok od dochodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. I SA/Łd 1067/08 Uzasadnienie A.O. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego, w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 rok od dochodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem K.O. We wniosku podała, że jest jedyną osobą osiągającą dochód w rodzinie, otrzymuje rentę w wysokości 489,44 zł. Jedynym wykazanym majątkiem skarżącej jest 150-metrowy dom. Dodała, że osiągane dochody nie pozwalają jej na pokrycie kosztów sądowych. Z uwagi na fakt, iż oświadczenie skarżącej okazało się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 21 sierpnia 2008 r., wezwano skarżącą do: - złożenia zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu osiągniętego w 2007 r. - złożenia zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o statusie osoby bezrobotnej K.O., z prawem bądź bez prawa do zasiłku, - nadesłania wyciągów z posiadanych przez skarżącą oraz K.O. rachunków i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące (w tym rachunku związanego z obsługą kredytu w A Banku SA na zakup domu przy ul. A w Ł., wraz z zaświadczeniem o saldzie kredytu i historii jego spłaty w ciągu ostatnich 6 miesięcy), - wykazania źródła ponoszenia wydatków na 150-metrowy dom, a także wskazania kwot przeznaczanych na bieżące utrzymanie, w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Wezwanie odebrane zostało przez skarżącą w dniu 2 września 2008 r. W wyznaczonym terminie skarżąca złożyła zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy Nr 1 w Ł., że K.O. od dnia 17 września 2007 r. zarejestrowany jest jako bezrobotny, a w okresie od 25 września 2007 r. do 24 marca 2008 r. pobierał zasiłek dla bezrobotnych w wymiarze 100%. Nadesłała także formularz PIT-40 (roczne obliczenie podatku przez organ rentowy), z którego wynika, że w 2007 r. osiągnęła przychód w wysokości 5514,84 zł (podstawa obliczenia podatku wynosiła po zaokrągleniu 5515 zł). Wyjaśniła również, że złożyła wraz z mężem wnioski do banków w sprawie sporządzenia wyciągów z kont, jednakże czas oczekiwania na nie wynosi do 4 tygodni, dostarczone więc zostaną do Sądu natychmiast po ich otrzymaniu. To samo odnosi się do wykazania źródeł ponoszenia wydatków na dom, a także wykazania kwot przeznaczonych na bieżące utrzymanie. Stwierdziła, że wszystkie płatności reguluje przez Internet i ich wykaz znajdował się będzie na wyciągach bankowych. Do dnia dzisiejszego skarżąca nie złożyła przedmiotowych wyciągów bankowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym zaś, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Odnosząc się do wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a tym samym wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, iż stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez nią, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04). Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie NSA z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04). Nie wystarczy jedynie ogólnikowe powołanie się na istniejące trudności czy prawidłowe wypełnienie formularza (por. pogląd wyrażony w postanowieniu NSA z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04). Sąd ma prawo, oceniając złożone oświadczenie za niewystarczające, żądać od strony dodatkowych wyjaśnień bądź złożenia dokumentów (art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zauważyć bowiem należy, iż oceniając zasadność wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi (na konieczność zachowania proporcji między interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez Sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie Brualla Gómez de la Torre przeciwko Hiszpanii). Z tych też względów musi dołożyć wszelkiej staranności, aby uzyskać dowody weryfikujące treść oświadczeń strony, dotyczących jej stanu majątkowego (tak Europejski Trybunał Spraw Człowieka w sprawie Jedamski i Jedamska przeciwko Polsce, skarga nr 73547/01). Stosownie do powołanego art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dlatego też Sąd zdecydował się, nie mając wystarczających danych w złożonym wniosku, do jego uzupełnienia o dalsze wyjaśnienia i dokumenty, między innymi do przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącą i jej męża rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne (w tym rachunku związanego z obsługą kredytu w kwocie 166 805,67 zł, zaciągniętego w 2001 r. w A Banku SA na zakup domu przy ul. A w Ł., wraz z zaświadczeniem o saldzie kredytu i historii jego spłaty w ciągu ostatnich 6 miesięcy), a także do wykazania źródła ponoszenia wydatków na 150-metrowy dom oraz wskazania kwot przeznaczanych na bieżące utrzymanie. Jednakże mimo upływu deklarowanego przez skarżącą terminu złożenia wyciągów bankowych, strona ich nie dostarczyła, a zatem nie wywiązała się z obowiązku nałożonego na nią przez Sąd. Podkreślić przy tym należy, że przepis art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. Regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por postanowienie NSA z dnia 9 października 2008 r., II FZ 384/08). Wskazanych wątpliwości co do stanu majątkowego i dochodów skarżąca nie wyjaśniła. Złożyła wprawdzie zaświadczenie o statusie osoby bezrobotnej jej męża, a także formularz rozliczenia rocznego dochodu osiąganego z tytułu renty, jednakże nie były to jedyne obowiązki nałożone na skarżącą zarządzeniem z dnia 21 sierpnia 2008 r. Skarżąca wyjaśniała wprawdzie, iż czas oczekiwania na wyciągi bankowe wynosił do 4 tygodni, jednak po pierwsze deklarowany przez skarżącą okres upłynął, a po drugie – nic nie stało na przeszkodzie, by skarżąca we własnym zakresie sporządziła te dokumenty, skoro jak sama twierdzi dokonuje płatności przez Internet, co oznacza, iż posiada konto internetowe a więc i możliwość samodzielnego wydrukowania historii dokonywanych operacji. Poza tym część żądanych przez Sąd informacji miało być udzielonych w formie oświadczenia (co do wykazania źródła ponoszenia wydatków na 150-metrowy dom, a także wskazania kwot przeznaczanych na bieżące utrzymanie), nie było więc przeszkód, by złożyć je w wyznaczonym przez Sąd terminie. Nieprzedstawiając zatem niezwykle istotnych dokumentów i informacji, skarżąca pozbawiła tym samym Sąd możliwości pełnej oceny jej zdolności płatniczych, co wiąże się z brakiem wykazania podstaw do przyznania prawa pomocy. Brak realizacji części obowiązków nałożonych zarządzeniem Sądu uniemożliwia faktyczną ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej i ustalenia, czy nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek, czy choćby pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Dodać należy, że dane zawarte we wniosku należy uznać za daleko niewystarczające. Z wykazanych dochodów w żaden sposób bowiem nie można utrzymać 150-metrowego domu, spłacając przy tym znaczną pożyczkę, zaciągniętą na jego zakup. Fakt zaciągnięcia owej pożyczki również stanowi okoliczność negatywną dla skarżącej. Zaciąganie zobowiązań, w tym wobec instytucji finansowych, wskazuje bowiem, iż skarżąca czuje się osobą zdolną do spłaty zaciągniętych zobowiązań, a w ocenie banku i innych pożyczkodawców posiada zdolność kredytową. Wysokość podanych przez skarżącą dochodów, które nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, może sugerować, iż skarżąca posiada inne źródła dochodów, nieujawnione w jej oświadczeniu. Wskazuje na to dodatkowo fakt uchylania się skarżącej od podania wydatków na bieżące utrzymanie oraz utrzymanie dużego domu (por. postanowienia NSA z dnia 27 czerwca 2005 r., I OZ 619/05, oraz z dnia 4 marca 2005 r., I OZ 6/05). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w postanowieniu. LF