I SA/Łd 1068/08

Dnia 10 października 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział I w składzie następującym: Referendarz sądowy Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 10 października 2008 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku K. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi K. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 rok od dochodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. I SA/Łd 1068/08 Uzasadnienie K.O. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego, w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 rok od dochodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną A.O. We wniosku podał, że jedyną osobą osiągającą dochód w rodzinie jest jego żona, która otrzymuje rentę w wysokości 489,44 zł. On jest bezrobotny, przebył dwa zawały i nie może obecnie znaleźć pracy. Jedynym wykazanym majątkiem skarżącego jest 150-metrowy dom oraz nieruchomość rolna o powierzchni 0,55 ha. Dodał, że osiągane dochody nie pozwalają mu na pokrycie kosztów sądowych, a charakter sprawy wymaga pomocy zawodowego doradcy. Z uwagi na fakt, iż oświadczenie skarżącego okazało się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 21 sierpnia 2008 r., wezwano skarżącego do: - złożenia zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o jego statusie osoby bezrobotnej, z prawem bądź bez prawa do zasiłku, - złożenia zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu osiągniętego w 2007 r. przez A.O.; - nadesłania wyciągów z posiadanych przez skarżącego oraz A.O. rachunków i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące (w tym rachunku związanego z obsługą kredytu w A Banku SA na zakup domu przy ul. A w Ł., wraz z zaświadczeniem o saldzie kredytu i historii jego spłaty w ciągu ostatnich 6 miesięcy), - wykazania źródła ponoszenia wydatków na 150-metrowy dom, a także wskazania kwot przeznaczanych na bieżące utrzymanie, w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Wezwanie odebrane zostało przez skarżącego w dniu 1 września 2008 r. W wyznaczonym terminie skarżący złożył zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy Nr 1 w Łodzi, że od dnia 17 września 2007 r. zarejestrowany jest jako bezrobotny, a w okresie od 25 września 2007 r. do 24 marca 2008 r. pobierał zasiłek dla bezrobotnych w wymiarze 100%. Nadesłał także formularz PIT-40 (roczne obliczenie podatku przez organ rentowy), z którego wynika, że A.O. osiągnęła w 2007 r. przychód w wysokości 5514,84 zł (podstawa obliczenia podatku wynosiła po zaokrągleniu 5515 zł). Wyjaśnił również, że złożył wraz z żoną wnioski do banków w sprawie sporządzenia wyciągów z kont, jednakże czas oczekiwania na nie wynosi do 4 tygodni, dostarczone więc zostaną do Sądu natychmiast po ich otrzymaniu. To samo odnosi się do wykazania źródeł ponoszenia wydatków na dom, a także wykazania kwot przeznaczonych na bieżące utrzymanie. Stwierdził, że wszystkie płatności reguluje przez Internet i ich wykaz znajdował się będzie na wyciągach bankowych. Do dnia dzisiejszego skarżący nie złożył przedmiotowych wyciągów bankowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym zaś, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Odnosząc się do wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a tym samym wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, iż stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez nią, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącego leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04). Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie NSA z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04). Nie wystarczy jedynie ogólnikowe powołanie się na istniejące trudności czy prawidłowe wypełnienie formularza (por. pogląd wyrażony w postanowieniu NSA z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04). Sąd ma prawo, oceniając złożone oświadczenie za niewystarczające, żądać od strony dodatkowych wyjaśnień bądź złożenia dokumentów (art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zauważyć bowiem należy, iż oceniając zasadność wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi (na konieczność zachowania proporcji między interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez Sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie Brualla Gómez de la Torre przeciwko Hiszpanii). Z tych też względów musi dołożyć wszelkiej staranności, aby uzyskać dowody weryfikujące treść oświadczeń strony, dotyczących jej stanu majątkowego (tak Europejski Trybunał Spraw Człowieka w sprawie Jedamski i Jedamska przeciwko Polsce, skarga nr 73547/01). Stosownie do powołanego art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dlatego też Sąd zdecydował się, nie mając wystarczających danych w złożonym wniosku, do jego uzupełnienia o dalsze wyjaśnienia i dokumenty, między innymi do przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne (w tym rachunku związanego z obsługą kredytu w kwocie 166 805,67 zł, zaciągniętego w 2001 r. w A Banku SA na zakup domu przy ul. A w Ł., wraz z zaświadczeniem o saldzie kredytu i historii jego spłaty w ciągu ostatnich 6 miesięcy), a także do wykazania źródła ponoszenia wydatków na 150-metrowy dom oraz wskazania kwot przeznaczanych na bieżące utrzymanie. Jednakże mimo upływu deklarowanego przez skarżącego do terminu złożenia wyciągów bankowych, strona ich nie dostarczyła, a zatem nie wywiązała się z obowiązku nałożonego na nią przez Sąd. Podkreślić przy tym należy, że przepis art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. Regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por postanowienie NSA z dnia 9 października 2008 r., II FZ 384/08). Wskazanych wątpliwości co do stanu majątkowego i dochodów skarżący nie wyjaśnił. Złożył wprawdzie zaświadczenie o statusie osoby bezrobotnej, a także formularz rozliczenia rocznego dochodu osiąganego przez żonę z tytułu renty, jednakże nie były to jedyne obowiązki nałożone na skarżącego zarządzeniem z dnia 21 sierpnia 2008 r. Skarżący wyjaśniał wprawdzie, iż czas oczekiwania na wyciągi bankowe wynosił do 4 tygodni, jednak po pierwsze deklarowany przez skarżącego okres upłynął, a po drugie – nic nie stało na przeszkodzie, by skarżący we własnym zakresie sporządził te dokumenty, skoro jak sam twierdzi dokonuje płatności przez internet, co oznacza, iż posiada konto internetowe a więc i możliwość samodzielnego wydrukowania historii dokonywanych operacji. Poza tym część żądanych przez Sąd informacji miało być udzielonych w formie oświadczenia (co do wykazania źródła ponoszenia wydatków na 150-metrowy dom, a także wskazania kwot przeznaczanych na bieżące utrzymanie), nie było więc przeszkód, by złożyć je w wyznaczonym przez Sąd terminie. Nieprzedstawiając zatem niezwykle istotnych dokumentów i informacji, skarżący pozbawił tym samym Sąd możliwości pełnej oceny jego zdolności płatniczych, co wiąże się z brakiem wykazania podstaw do przyznania prawa pomocy. Brak realizacji części obowiązków nałożonych zarządzeniem Sądu uniemożliwia faktyczną ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego i ustalenia, czy nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek, czy choćby pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dodać należy, że dane zawarte we wniosku należy uznać za daleko niewystarczające. Z wykazanych dochodów w żaden sposób bowiem nie można utrzymać 150-metrowego domu, spłacając przy tym znaczną pożyczkę, zaciągniętą na jego zakup. Fakt zaciągnięcia owej pożyczki również stanowi okoliczność negatywną dla skarżącego. Zaciąganie zobowiązań, w tym wobec instytucji finansowych, wskazuje bowiem, iż skarżący czuje się osobą zdolną do spłaty zaciągniętych zobowiązań, a w ocenie banku i innych pożyczkodawców posiada zdolność kredytową. Wysokość podanych przez skarżącego dochodów, które nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, może sugerować, iż skarżący posiada inne źródła dochodów, nieujawnione w jego oświadczeniu. Wskazuje na to dodatkowo fakt uchylania się skarżącego od podania wydatków na bieżące utrzymanie oraz utrzymanie dużego domu (por. postanowienia NSA z dnia 27 czerwca 2005 r., I OZ 619/05, oraz z dnia 4 marca 2005 r., I OZ 6/05). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w postanowieniu. LF