I SA/Łd 11/17

Dnia 4 kwietnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Tomasz Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. J. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 3 marca 2017 r. w sprawie ze skargi A. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł.) z dnia [...] roku Nr [...] UNP: [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej za zaległości spółki z o.o. z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2010 roku wraz z odsetkami za zwłokę p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A. J. złożył na urzędowym formularzu (PPF) wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej za zaległości spółki z o.o. z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2010 roku wraz z odsetkami za zwłokę. W złożonym, na urzędowym formularzu (PPF), oświadczeniu o stanie rodzinnym, dochodach i majątku skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną Z., z którą pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Skarżący wskazał przy tym, że nie posiada żadnego majątku i osiąga dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 1.355 zł netto. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że nie posiada żadnych środków, które mógłby przeznaczyć na uiszczenie opłaty sądowej. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 8 lutego 2017 roku zobowiązano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie przez skarżącego dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej, w tym do wykazania miesięcznego dochodu netto i stanu majątkowego żony skarżącego, nadesłania wyciągów z ewentualnie posiadanych przez skarżącego i jego żonę lokat i rachunków bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, wskazania tytułu prawnego do nieruchomości, pod adresem której skarżący zamieszkuje, przedstawienia zaświadczenia o wysokości dochodu netto skarżącego za okres ostatnich 3 miesięcy, wyjaśnienia kwestii ponoszenia stałych wydatków związanych z miesięcznym utrzymaniem skarżącego, w tym podania ich wysokości, bądź wskazania osoby pokrywającej te wydatki za skarżącego, w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącego w drodze pisma z dnia 20 lutego 2017 roku nadesłał dodatkowe dokumenty dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego. Postanowieniem z 3 marca 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący mimo wezwania nie przedstawił oświadczenia o stanie majątkowym swej żony ani wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych, zasłaniając się w tym względzie umową o rozdzielności majątkowej. Tymczasem brak przedstawienia powyższych oświadczeń i dokumentów uniemożliwia ocenę realnych zdolności płatniczych skarżącego w kontekście niezbędności przyznania mu prawa pomocy w niniejszej sprawie z uwagi na możliwy uszczerbek utrzymania koniecznego także i dla żony skarżącego, z którą, jak oświadczył, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W sprzeciwie skarżący na podstawie art. 258 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 167a § 1 p.p.s.a. zarzucając wskazanemu postanowieniu: 1. naruszenie przepisów prawa procesowego, co miało wpływ na treść rozstrzygnięcia tj. naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów skutkujące nieprawidłowym ustaleniem, iż sytuacja finansowa skarżącego pozwala na uiszczenie opłaty od skargi. 2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia poprzez nieprawidłowe ustalenie, iż sytuacja finansowa skarżącego pozwala na uiszczenie kosztów sądowych w sytuacji, gdy nie ma on dostatecznych środków na ich poniesienie. Na podstawie art. 194 § 3 p.p.s.a. wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podkreślił, że bez znaczenia jest stan majątkowy żony skarżącego. A. J. i jego żona pozostają w ustroju rozdzielności majątkowej wobec czego stan jej majątku oraz wysokość dochodów nie powinien być uwzględniany przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie można przyjąć, że żona skarżącego, pomimo istniejącej rozdzielności majątkowej, może zostać zobowiązana do uiszczenia opłaty od skargi wniesionej przez A. J.. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być rozpoznany jedynie na podstawie sytuacji majątkowej skarżącego. Zważając na wysokość wynagrodzenia skarżącego które wynosi 1 355 zł miesięcznie i stanowi obecnie jego jedyne źródło utrzymania, nie można uznać odmowy przyznania prawa pomocy za uzasadnioną. Stałe wydatki skarżącego oraz kwota jaką przeznacza na bieżące utrzymanie, nie pozwalają na zgromadzenie przez niego kwoty 500 zł niezbędnej do uiszczenia opłaty od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W niniejszej sprawie z załączonych przez stronę skarżącą oświadczeń wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną Z., z którą pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Skarżący, jak podaje, nie posiada żadnego majątku, mieszkanie należy do jego żony. Skarżący osiąga dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości ok. 1.355 zł netto. Jednocześnie z dodatkowych oświadczeń skarżącego wynika, że ponosi on wydatki rzędu 923,85 zł miesięcznie. Przy czym, jak wynika z przedłożonych dokumentów, potwierdzają one udział skarżącego (1/2) w całościowych wydatkach rodziny, tj. czynsz, podatek od nieruchomości, opłaty za energię, gaz i abonament rtv. Skarżący nie podał jednak stanu majątkowego żony, w tym jej dochodu, a jedynie pośrednio wskazał na ponoszone przez nią wydatki związane z utrzymaniem rodziny, co tym samym dowodzi, że żona skarżącego posiada źródło dochodu, z którego wydatki te pokrywa. Ponadto z nadesłanych oświadczeń wynika, że prowadzona przez skarżącego w ramach Spółki A. działalność gospodarcza została zawieszona. Skarżący, jak podaje, w ciągu ostatniego roku nie posiadał żadnego rachunku bankowego ani lokat bankowych. W ocenie Sądu referendarz sądowy słusznie uznał, że wnioskodawca uchylił się od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej i finansowej, między innymi przez nieujawnienie majątku żony skarżącego. Przede wszystkim bez znaczenia dla sprawy pozostawało pozostawanie skarżącego i jego żony w ustroju rozdzielności majątkowej. Po pierwsze, w orzecznictwie konsekwentnie zwraca się uwagę, że przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, czy też postanowienie NSA z 25 października 2011 r., sygn. akt II FZ 627/11; CBOSA). Pogląd ten jest trafny i uzasadniony. Zdaniem sądu również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej (czy nawet prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych), małżonkowie nadal są zobowiązani do zaspokajania potrzeb założonej przez nich rodziny, co wpływa na indywidualną sytuację majątkową jej członków. Tym samym brak przedstawienia oświadczeń i dokumentów o stanie majątkowym żony skarżącego, a także wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych istotnie uniemożliwiły referendarzowi ocenę realnych zdolności płatniczych skarżącego w kontekście niezbędności przyznania mu prawa pomocy w niniejszej sprawie z uwagi na możliwy uszczerbek utrzymania koniecznego także i dla żony skarżącego, z którą, jak oświadczył, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. AKE.