I SA/Łd 1146/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 6 lutego 2018 r., wydanego w przedmiocie wniosku D. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2017 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. D. A. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...]r. ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2017 r. Postanowieniem z 6 lutego 2018 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że strona ujawniła w swoich oświadczeniach, że otrzymuje emeryturę w wysokości ok. 1.266 zł netto, prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi straty oraz posiada nieruchomość o powierzchni 818 m2 z budynkiem w budowie, wykorzystywanym częściowo na potrzeby działalności gospodarczej. Strona przyznała, że całkowite koszty jej utrzymania ponosi jej siostra. Rozpoznając przedmiotowy wniosek i zestawiając deklarowaną przez stronę wysokość świadczenia emerytalnego z wysokością obciążających ją w chwili rozpoznawania wniosku kosztów sądowych w wysokości 185 zł., referendarz przyjął, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania, zwłaszcza, że koszty utrzymania strony w całości ponosi jej siostra. Dodatkowo podkreślono, że za przyznaniem skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych nie może przemawiać okoliczność prowadzenia przez nią od kilku lat nierentownej działalności gospodarczej, gdyż strona posiada inne stałe źródło dochodów. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca podniosła, że wbrew ustaleniom referendarza, nie posiada środków niezbędnych do uregulowania należności sądowych. Zwróciła uwagę, że jako osoba samotna ponosi wysokie koszty utrzymania oraz wysokie koszty utrzymania biura, które jej zdaniem przewyższają uzyskiwane przez nią dochody. W uzasadnieniu własnego stanowiska dodatkowo powołała się na trudną sytuację materialną i życiową oraz zły stan zdrowia. Wydanemu przez referendarza rozstrzygnięciu zarzuciła dowolną ocenę jej sytuacji finansowej opartą na niepełnych informacji o stanie majątkowym, która skutkowała orzeczeniem ograniczającym stronie prawo do sądu. Ustosunkowując się do braku potwierdzenia zadeklarowanej w formularzu PPF straty z działalności gospodarczej, skarżąca wskazała, że w takim wypadku sąd powinien wezwać ją do wskazania innych jeszcze danych obrazujących jej sytuację finansową. W treści sprzeciwu strona zadeklarowała, że jest w stanie udowodnić swoje twierdzenia, wyrażając nadzieję, że sąd umożliwi jej uzupełnienie dokumentów potwierdzających jej ciężką sytuację majątkową do końca marca 2018 r. Zarządzeniem sędziego z 19 marca 2018 r. skarżąca została wezwana do złożenia do końca marca 2018 r. dodatkowych dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową i finansową, na które ogólnie powoływała się w treści sprzeciwu od zaskarżonego postanowienia starszego referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy. Wezwanie doręczono skarżącej 6 kwietnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a."). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Z treści oświadczeń skarżącej wynika, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz posiada działkę o pow. 818 m2 wraz z budynkiem w budowie. Skarżąca posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury w wysokości ok. 1.266 zł netto miesięcznie. W formularzu PPF skarżąca oświadczyła, że "w chwili obecnej cały ciężar utrzymania domu siostry, w którym mieszkam spoczywa na niej". Skarżąca nie ponosi zatem wcale kosztów własnego utrzymania ani wydatków na opłaty eksploatacyjne, które wskazała w formularzu. Zadeklarowana przez stronę w formularzu PPF strata z prowadzonej działalności gospodarczej za 2017 r., pomimo dodatkowego wezwania skarżącej do uzupełnienia dokumentów, nie została potwierdzona. W tym zakresie należy dodatkowo zwrócić uwagę, że samo wykazywanie straty podatkowej nie świadczy jeszcze o możliwościach finansowych podatnika. W orzecznictwie słusznie zauważono, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z 17 października 2011 r., II FZ 542/11, LEX 987763). W obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13). W jedynym załączonym do formularza PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy zeznaniu PIT-36 za 2016 rok skarżąca wykazała przychody w wys. 38.511 zł. Należy zatem przypuszczać, że skarżąca dysponuje fizycznie środkami pieniężnymi, które może przeznaczyć na uiszczenie kosztów postępowania, które na obecnym etapie sprawy wynoszą 185 zł. Sąd rozpoznający sprzeciw zgadza się z uwagami zawartymi w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia, że złożone przez skarżącą dokumenty dotyczące prowadzonej działalności nie dają jasnego obrazu tej działalności. Należy także podkreślić, że dodatkowe wezwanie strony do uzupełnienia dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową i finansową, na które ogólnie powoływała się w treści sprzeciwu od zaskarżonego postanowienia, pozostało bez odpowiedzi. Na koniec, wobec braku jakichkolwiek dowodów, nie mogą mieć znaczenia dla sprawy twierdzenia skarżącej o stanie zdrowia i kosztach, jakie – z uwagi na ten stan – powinna ponosić. Uwzględniając powyższe Sąd za właściwą uznał ocenę wyrażoną przez referendarza w kwestionowanym postanowieniu, że wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Uwzględniając powyższe uwagi oraz treść art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji przyjąć należy, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym sąd – na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.– utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego. Ake.