I SA/Łd 1165/09

1 2 POSTANOWIENIE Dnia 28 stycznia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Teresa Porczyńska po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1996 rok postanawia: 1. przyznać skarżącemu A. K. prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 500 zł (pięćset złotych); 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. I SA/Łd 1165/09 UZASADNIENIE A. K. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku nr [....] w przedmiocie określenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1996 rok. W dniu [...] roku skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi. Powyższe wezwanie zostało odebrane [...] roku. W odpowiedzi skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym osobiście [...] roku formularzu PPF A. K. oświadczył, że wspólnie z żoną i córką prowadzi gospodarstwo domowe i obecnie jedynym jego przychodem jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.317 zł brutto, a sytuacja materialna nie pozwala na opłacenie wpisu w kwocie 1906 zł. Stwierdził, że nie posiada żadnego majątku ruchomego, czy też środków pieniężnych oraz nieruchomości, które mogłyby zostać przeznaczone na opłacenie wpisu. Wobec takiej sytuacji finansowej nie jest również w stanie zaciągnąć kredytu na ten cel, ponieważ nie ma jakiejkolwiek zdolności kredytowej. Oświadczył także, iż pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej, która to umowa została zawarta przed zawarciem związku małżeńskiego. Żona skarżącego otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę zawartej z A Sp. z o.o. w kwocie 1000 zł brutto. Dodał, że na złą sytuację finansową żony wpłynął wydany w dniu [...] roku wyrok Sądu Apelacyjnego w Ł., sygn. [...] zasądzający na rzecz powoda kwotę 6.180.923,86 zł, której J. F. K. nie jest w stanie zapłacić. Zarządzeniem z dnia [...] roku skarżący został wezwany do nadesłania – w terminie 7 dni - zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości swoich, a także żony dochodów za okres dwóch ostatnich lat kalendarzowych, bądź też nadesłania odpisów zeznań podatkowych, a także zaświadczenia o dochodach skarżącego oraz jego żony za ostatnie 3 miesiące, wskazania tytułu prawnego do nieruchomości stanowiącej jego adres zamieszkania oraz udokumentowania wysokości miesięcznych wydatków eksploatacyjnych. W wykonaniu zarządzenia podatnik nadesłał kopie deklaracji podatkowych PIT-36 za 2006 rok, z których wynika, iż jego dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł 9.021,29 zł, dochód podatnika z tytułu wynagrodzenia za pracę, pozarolniczej działalności gospodarczej oraz innych źródeł za 2007 r. zamknął się kwotą 17.168,08 zł, zaś w roku 2008 skarżący uzyskał dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 10.885, 36 zł, podczas, gdy działalność gospodarcza przyniosła stratę w wysokości 48,50 zł. Skarżący przedstawił także zaświadczenie, z którego wynika, iż jest zatrudniony na czas nieokreślony na stanowisku Prezesa Zarządu w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością B z siedzibą w Ł. przy Pl. A 2 z wynagrodzeniem z ostatnich trzech miesięcy 2009 roku w wysokości 1.276 zł brutto, tj., 954 zł netto, a także zaświadczenie potwierdzające, ż jego żona jest zatrudniona w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością A z siedzibą w Ł. przy Pl. A 2 na stanowisku Prezesa Zarządu z wynagrodzeniem z ostatnich trzech miesięcy 2009 roku w wysokości 1.000 zł brutto tj. 763,24 zł netto. Dodatkowo oświadczył, że jego żona nie posiada żadnych innych źródeł dochodów poza wynagrodzeniem za pracę, które jest tak niskie, że nie pozwala na zaspokojenie ciążącego na niej długu wobec Banku A S.A. w wysokości 6.180.923,86 zł, na dowód powyższego załączając postanowienie komornika sądowego z [...] roku o umorzeniu egzekucji. Ponadto oświadczył, iż zamieszkuje w mieszkaniu należącym do jego brata, który ponosi wszelkie niezbędne wydatki związane z utrzymaniem lokalu, a sam skarżący partycypuje jedynie w cząstkowych kosztach jego utrzymania w wysokości 400 zł miesięcznie. A. K. w odpowiedzi na wezwanie oświadczył nadto, że nie posiada stosownych zaświadczeń z urzędu skarbowego za ostatnie dwa lata kalendarzowe o wysokości dochodów (wraz ze wskazaniem źródeł osiągnięcia przychodu) własnych oraz swojej małżonki, a zatem nie jest w stanie ich przedłożyć. Na wezwanie referendarza sądowego skarżący został zobowiązany dodatkowo do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: udokumentowanie wysokości wynagrodzenia uzyskiwanego od C Sp. z o.o. (na podstawie danych znajdujących się w KRS ustalono, iż sprawuje w niej funkcję Prezesa Zarządu), a także wysokości wynagrodzenia swojej żony J. F. K. w należącej do jego brata D Sp. z.o.o ( z danych KRS wynika, iż sprawuje w niej funkcję Prezesa Zarządu). W odpowiedzi nadesłał zaświadczenie, że nie jest zatrudniony w Spółce C Sp. z o.o., nadto stwierdził, że spółka ta nie zatrudnia żadnego pracownika od momentu jej utworzenia. Wnioskodawca jest jedynie powołany do Zarządu Spółki C Sp. z o.o. oraz pełni funkcję prezesa zarządu w w/w Spółce bez zawartej jakiejkolwiek umowy o pracę czy umowy zlecenia oraz jakiegokolwiek wynagrodzenia z tym związanego. Odpowiadając na wezwanie referendarza oświadczył natomiast, że jego żona J. F. K. zatrudniona jest jedynie na stanowisku prezesa zarządu w Spółce A Sp. z o.o. i nie jest pracownikiem Spółki D Sp. z o.o. Stwierdził, że spółka ta nie zatrudnia żadnego pracownika od momentu jej utworzenia. Jego żona jedynie została powołana do Zarządu Spółki D Sp. z o.o. oraz pełni w niej funkcję prezesa zarządu bez zawartej jakiejkolwiek umowy o pracę czy umowy zlecenia oraz nie pobiera żadnego wynagrodzenia wynikającego z pełnieniem tej funkcji. Z danych zawartych w KRS wynika nadto, że żona skarżącego J. F. K. zatrudniona na stanowisku prezesa zarządu w Spółce A Sp. z o.o była od 2003 roku jej większościowym udziałowcem, której udziały w 2004 roku objęła spółka D Sp. z o.o. początkowo, jako spółka w organizacji, w której z kolei żona skarżącego do 23 stycznia 2007 roku była jedynym udziałowcem. W czerwcu 2008 roku A Sp. z o.o podniosła kapitał zakładowy i przystąpiła do niej C Sp. z o.o . W dniu 3 listopada 2009 roku kapitał zakładowy spółki został ponownie zwiększony i wynosi 111.959.000 zł., a z danych finansowych wynika, że jej przychody za 2008 rok wyniosły 16.290.764 zł zaś zysk netto 6.898.718 zł. Z kolei w C Sp. z o.o, w której A. K. pozostaje na stanowisku Prezesa zarządu (nie pobierając z tego tytułu wynagrodzenia) początkowo udziałowcem była należąca do jego matki B Sp. z o.o , zaś aktualnymi udziałowcami są D Sp z o.o oraz A Sp. z o.o. Po przystąpieniu tej ostatniej kapitał zakładowy spółki podniesiony został do kwoty 50.802.000 zł. Przychody Spółki za 2008 roku zamknęły się kwotą 1.705.561 zł zaś zysk netto wyniósł 38.243 zł. Odnośnie Spółki B Sp. z o.o która stanowi miejsce zatrudnienia wnioskodawcy wskazać należy, iż jej aktualnym większościowym udziałowcem jest aktualnie C Sp. z o.o, spółka ta w roku 2008 zanotowała stratę netto w wysokości 937.564 zł. Właścicielem spółki D Sp z o.o. od stycznia 2007 roku pozostaje natomiast brat skarżącego M. K. , który posiada w niej całość udziałów o wartości 50.000 zł. Spółka ta osiągnęła w 2008 roku zysk w wysokości 31.024 zł. Postanowieniem z dnia [...] roku referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia został złożony sprzeciw, w którym skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu środka odwoławczego stwierdził, że postanowienie referendarza sądowego jest "całkowicie błędne", ponieważ zostało oparte na wadliwie dokonanej ocenie materiału dowodowego. Podniósł, że ocena tego, czy zachodzą przesłanki określone treścią art. 246 § 1 p.p.s.a. warunkujące przyznanie prawa pomocy winna uwzględniać obecną sytuację majątkową wnioskującego oraz jego żony, a nie tę sprzed kilku lat. Dodał, że wbrew twierdzeniom referendarza sądowego w pełni przedstawił sytuację majątkową swoją oraz małżonki. W szczególności dołączając postanowienie Komornika Sądowego z dnia [...] roku o umorzeniu egzekucji prowadzonej przez Bank A S. A. w stosunku do J. F. K., które to postanowienie zdaniem skarżącego ewidentnie dowodzi, że jego żona nie tylko nie posiada obecnie żadnych aktywów, które mogłyby zaspokoić istniejący dług, a gdyby nawet takie środki miała zostałyby one zajęte przez Komornika, który to w chwili obecnej nie prowadzi już egzekucji wobec żony skarżącego, ponieważ stała się ona bezskuteczna, a to, w ocenie skarżącego, dowodzi wprost, że małżonka skarżącego nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów, także tych związanych z postępowaniem przed sądem administracyjnym. Złej sytuacji żony nie zmienia też w ocenie skarżącego fakt, iż do 2007 roku była ona jednym z właścicieli D Sp. z o.o., a potwierdzone umową datio in solutum z dnia [...] roku wyzbycie się udziałów w tej spółce nie przysporzyło J. F. K. jakichkolwiek środków pieniężnych, ale spowodowało jedynie zwolnienie z długu w zamian za te udziały. Uzasadniając swój wniosek skarżący stwierdził także, że całkowicie błędne pozostaje ustalenie referendarza sądowego, że skarżący oraz jego żona pełniąc funkcje prezesów zarządu w różnych spółkach mają dostęp do ulokowanych w nich środkach finansowych. Uznał, że nawet jeśli spółki A , D, B oraz C, a także brat skarżącego posiadają własne środki finansowe, to nie są to środki pozostające do dyspozycji skarżącego oraz jego małżonki. Końcowo stwierdził, że całokształt zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego, obrazującego sytuację majątkową jego oraz jego żony dowodzi wprost, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest w pełni zasadny. Postanowieniem z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. odmówił A. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że skarżący pomimo wezwania, nie przedstawił dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej swojej oraz dochodów swojej małżonki za lata 2007 i 2008. Nie sposób zatem było ustalić, jaka była wartość transakcji zbycia udziałów w spółce D. Bezspornym pozostaje także fakt, że choć formalnie skarżący wraz z żoną nie mają kontroli nad majątkiem posiadanym przez powiązane wszak ze sobą spółki A, D, oraz C, to zdaniem Sądu nie ma żadnych wątpliwości, iż małżonkowie K. faktycznie ją sprawują pełniąc funkcje Prezesów Zarządów i mając dostęp do środków finansowych w nich ulokowanych. Na tę sytuację nie ma też żadnego wpływu w ocenie Sądu fakt, że formalnie właścicielem wszystkich tych podmiotów pozostaje brat skarżącego – M. K. Postanowieniem z dnia [...] r., sygn. akt [...] Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wskazane postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu podniesiono m.in., że Sąd nie uzasadnił powodu, dla którego uznał, iż charakter powiązań pomiędzy poszczególnymi spółkami a osobą skarżącego i jego małżonki jest tego rodzaju, że pozwala przyjąć, iż sprawując funkcję Prezesów Zarządów powiązanych spółek, małżonkowie K. mogli korzystać z środków finansowych tych spółek, dla zaspokojenia własnych potrzeb. Uwzględniając wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarządzeniem z dnia [...] r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie historii posiadanych przez niego oraz jego żonę rachunków bankowych za okres ostatnich 4 miesięcy oraz oświadczenia, że są to wszystkie posiadane przez niego oraz jego żonę rachunki bankowe; złożenie historii rachunków bankowych z kont firmowych spółek w których Skarżący, bądź jego żona pełnią funkcję prezesów zarządu (w szczególności C Sp. z o.o., A Sp. z o.o., D Sp. z o.o., B ), za okres ostatnich 4 miesięcy, w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał następujące dokumenty: - historię operacji dla rachunku bankowego spółki C za okres od 10 września do 30 listopada 2010 r.; - dwa wyciągi bankowe z rachunku spółki C– z dnia 30 września 2010 r. oraz z dnia 30 października 2010 r.; - potwierdzenia sald kont bankowych dla spółek E S.A. oraz F Sp. z o.o. – na dzień 31 grudnia 2009 r.; - cztery wyciągi bankowe z rachunku spółki B zawierające wykazy transakcji dokonywanych w dniach: 10 sierpnia 2010 r., 9 września 2010 r., 7 października 2010 r., 9 listopada 2010 r.; - historię operacji dla rachunku bankowego spółki z o.o. G za okresy: od 1 września 2010 r. do 8 września 2010 r., od 1 października 2010 r. do 30 listopada 2010 r. Ponadto oświadczył, że ani on, ani jego żona J. F.-K. nie posiadają i w okresie czterech miesięcy wstecz nie posiadali żadnych czynnych osobistych rachunków bankowych. Poinformował również, że Spółki E S.A. oraz F Sp. z o.o. nie otrzymują z banku od kilku lat żadnych wyciągów bankowych z uwagi na brak jakichkolwiek dokonywanych operacji na tych rachunkach, dysponując jedynie potwierdzeniami sald rocznych, jakie banki zobowiązane są do wysyłania zgodnie z ustawą o rachunkowości. Wskazał, że nie jest w stanie przedstawić historii rachunków bankowych z kont firmowych spółek, które nie są oraz nie były jego własnością, takich jak A sp. z o.o., D sp. z o.o. Wyjaśnił, że dane te są objęte tajemnicą bankową i sam nie może o nie wystąpić bezpośrednio do banków, które prowadzą rachunki tych spółek, gdyż nie jestem członkiem zarządów tych Spółek. Ponadto Zgromadzenia Wspólników tych spółek odmówiły mu przekazania takich informacji. Wyjaśnił ponadto, że nie uzyskał zgody wspólników C sp. z o.o. na przekazanie dokumentów finansowych Spółki do jego prywatnego celu, tym bardziej że wg. stanowiska wspólników Spółki C sp. z o.o., A. K. jedynie pełnię funkcje Prezesa Zarządu, który jest uprawniony wyłącznie do podejmowania działań w imieniu i na rzecz Spółki, a nie w imieniu własnym i na swoją rzecz, a wobec tego nie ma prawa do dysponowania zarówno dokumentami finansowymi Spółki jak i środkami własnymi Spółki do własnych celów prywatnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tego wynika zatem jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zaś stosownie do art. 245 § 4 cyt. ustawy, częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Funkcją instytucji prawa pomocy jest udzielenie stronie uczestniczącej w postępowaniu przed sądem administracyjnym pomocy finansowej z uwagi na nieposiadanie przez nią wystarczających środków własnych do prowadzenia sprawy. Z uwagi na to, że przyznawane środki są rodzajem dofinansowania z budżetu państwa, zwolnienie powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na uiszczenie kosztów sądowych jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Oceniając wyrażony powyżej warunek zasadności przyznania prawa pomocy w kontekście przedstawionych we wniosku oraz złożonych dodatkowo dokumentach okoliczności faktycznych, stwierdzić należy, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dlatego, w celu zachowania prawa do sądu, zasadnym jest przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 500 zł. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od konieczności uiszczenia wpisu sądowego od skargi w pełnej wysokości uznać należy za niezasadny. Powyższy pogląd jest skutkiem uznania, że uzyskiwane przez skarżącego i jego żonę stałe (comiesięczne) dochody są wystarczające, by mogły w ich ramach zostać zabezpieczone niezbędne kwoty na poczet wymaganych opłat sądowych. Partycypacja w kosztach postępowania jest zasadą. Obowiązkiem strony posiadającej dochody jest więc poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W rozpoznawanej sprawie w tym zakresie przyjęto, że z uwagi na to, iż skargę na decyzję z [...] r. skarżący wniósł w listopadzie 2009 r., do momentu orzekania o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, wnioskodawca miał możliwość w nadwyżce dochodów nad wydatkami szukać źródła częściowego sfinansowania wpisu sądowego od skargi. Wskazać przy tym należy, że ze względu na zasadę wyjątkowego traktowania instytucji prawa pomocy i powszechność obowiązku ponoszenia kosztów sądowych nie można pozwolić na preferencyjne traktowanie innych zobowiązań (np. wynikających z wyroku Sądu Apelacyjnego w Ł.), przyznając im pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 83/06, publ. – baza orzeczeń NSA; orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego, wskazane okoliczności dotyczące długu posiadanego żonę skarżącego wobec Banku A S.A., jak również subiektywne przeświadczenie skarżącego o niemożności zdobycia środków finansowych, nie mogą wpłynąć na uwzględnienie jego wniosku w całości. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 3 i § 4 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. P.Z.-C.