I SA/Łd 1165/09

1 2 POSTANOWIENIE Dnia 11 czerwca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Teresa Porczyńska po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2010 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1996 rok postanawia: odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. I SA/Łd 1165/09 UZASADNIENIE A. K. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie określenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1996 rok. W dniu 22 grudnia 2009 roku skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi. Powyższe wezwanie zostało odebrane 12 stycznia 2010 roku. W odpowiedzi skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym osobiście 13 stycznia 2010 roku formularzu PPF A. K. oświadczył, że wspólnie z żoną i córką prowadzi gospodarstwo domowe i obecnie jedynym jego przychodem jest wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł brutto, a sytuacja materialna nie pozwala na opłacenie wpisu w kwocie 1906 zł. Stwierdził, że nie posiada żadnego majątku ruchomego, czy też środków pieniężnych oraz nieruchomości, które mogłyby zostać przeznaczone na opłacenie wpisu. Wobec takiej sytuacji finansowej nie jest również w stanie zaciągnąć kredytu na ten cel, ponieważ nie ma jakiejkolwiek zdolności kredytowej. Oświadczył także, iż pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej, która to umowa została zawarta przed zawarciem związku małżeńskiego. Żona skarżącego otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę zawartej z A. spółki w kwocie [...] zł brutto. Dodał, że na złą sytuację finansową żony wpłynął wydany w dniu 12 kwietnia 2004 roku wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi, sygn. akt [...] zasądzający na rzecz powoda kwotę 6.180.923,86 zł, której J. F. K. nie jest w stanie zapłacić. Zarządzeniem z dnia 18 stycznia 2010 roku skarżący został wezwany do nadesłania – w terminie 7 dni - zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości swoich, a także żony dochodów za okres dwóch ostatnich lat kalendarzowych, bądź też nadesłania odpisów zeznań podatkowych, a także zaświadczenia o dochodach skarżącego oraz jego żony za ostatnie 3 miesiące, wskazania tytułu prawnego do nieruchomości stanowiącej jego adres zamieszkania oraz udokumentowania wysokości miesięcznych wydatków eksploatacyjnych. W wykonaniu zarządzenia podatnik nadesłał kopie deklaracji podatkowych PIT-36 za 2006 rok, z których wynika, iż jego dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł [...] zł, dochód podatnika z tytułu wynagrodzenia za pracę, pozarolniczej działalności gospodarczej oraz innych źródeł za 2007 r. zamknął się kwotą [...] zł, zaś w roku 2008 skarżący uzyskał dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł, podczas, gdy działalność gospodarcza przyniosła stratę w wysokości [...] zł. Skarżący przedstawił także zaświadczenie, z którego wynika, iż jest zatrudniony na czas nieokreślony na stanowisku Prezesa Zarządu w spółce B. z siedzibą w Ł. przy [...] z wynagrodzeniem z ostatnich trzech miesięcy 2009 roku w wysokości 1.276 zł brutto, tj., 954 zł netto, a także zaświadczenie potwierdzające, ż jego żona jest zatrudniona w spółce A. z siedzibą w Ł. przy [...] na stanowisku Prezesa Zarządu z wynagrodzeniem z ostatnich trzech miesięcy 2009 roku w wysokości 1.000 zł brutto tj. 763,24 zł netto. Dodatkowo oświadczył, że jego żona nie posiada żadnych innych źródeł dochodów poza wynagrodzeniem za pracę, które jest tak niskie, że nie pozwala na zaspokojenie ciążącego na niej długu wobec Banku [...] w wysokości 6.180.923,86 zł, na dowód powyższego załączając postanowienie komornika sądowego z [...] roku o umorzeniu egzekucji. Ponadto oświadczył, iż zamieszkuje w mieszkaniu należącym do jego brata, który ponosi wszelkie niezbędne wydatki związane z utrzymaniem lokalu, a sam skarżący partycypuje jedynie w cząstkowych kosztach jego utrzymania w wysokości 400 zł miesięcznie. A. K. w odpowiedzi na wezwanie oświadczył nadto, że nie posiada stosownych zaświadczeń z urzędu skarbowego za ostatnie dwa lata kalendarzowe o wysokości dochodów (wraz ze wskazaniem źródeł osiągnięcia przychodu) własnych oraz swojej małżonki, a zatem nie jest w stanie ich przedłożyć. Na wezwanie referendarza sądowego skarżący został zobowiązany dodatkowo do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: udokumentowanie wysokości wynagrodzenia uzyskiwanego od spółki C (na podstawie danych znajdujących się w KRS ustalono, iż sprawuje w niej funkcję Prezesa Zarządu), a także wysokości wynagrodzenia swojej żony J. F. K. w należącej do jego brata spółki D. ( z danych KRS wynika, iż sprawuje w niej funkcję Prezesa Zarządu). W odpowiedzi nadesłał zaświadczenie, że nie jest zatrudniony w Spółce C., nadto stwierdził, że spółka ta nie zatrudnia żadnego pracownika od momentu jej utworzenia. Wnioskodawca jest jedynie powołany do Zarządu Spółki C.. oraz pełni funkcję prezesa zarządu w w/w Spółce bez zawartej jakiejkolwiek umowy o pracę czy umowy zlecenia oraz jakiegokolwiek wynagrodzenia z tym związanego. Odpowiadając na wezwanie referendarza oświadczył natomiast, że jego żona J. F. K. zatrudniona jest jedynie na stanowisku prezesa zarządu w Spółce A. i nie jest pracownikiem Spółki D. Stwierdził, że spółka ta nie zatrudnia żadnego pracownika od momentu jej utworzenia. Jego żona jedynie została powołana do Zarządu Spółki D. oraz pełni w niej funkcję prezesa zarządu bez zawartej jakiejkolwiek umowy o pracę czy umowy zlecenia oraz nie pobiera żadnego wynagrodzenia wynikającego z pełnieniem tej funkcji. Z danych zawartych w KRS wynika nadto, że żona skarżącego J. F. K. zatrudniona na stanowisku prezesa zarządu w Spółce A. była od 2003 roku jej większościowym udziałowcem, której udziały w 2004 roku objęła spółka D. początkowo, jako spółka w organizacji, w której z kolei żona skarżącego do 23 stycznia 2007 roku była jedynym udziałowcem. W czerwcu 2008 roku Spółka A. podniosła kapitał zakładowy i przystąpiła do niej spółka C.. W dniu 3 listopada 2009 roku kapitał zakładowy spółki został ponownie zwiększony i wynosi 111.959.000 zł., a z danych finansowych wynika, że jej przychody za 2008 rok wyniosły 16.290.764 zł zaś zysk netto 6.898.718 zł. Z kolei w spółce C., w której A. K. pozostaje na stanowisku Prezesa zarządu (nie pobierając z tego tytułu wynagrodzenia) początkowo udziałowcem była należąca do jego matki spółki B. , zaś aktualnymi udziałowcami są spółka D. oraz spółka A.. Po przystąpieniu tej ostatniej kapitał zakładowy spółki podniesiony został do kwoty 50.802.000 zł. Przychody Spółki za 2008 roku zamknęły się kwotą 1.705.561 zł zaś zysk netto wyniósł 38.243 zł. Odnośnie Spółki B. która stanowi miejsce zatrudnienia wnioskodawcy wskazać należy, iż jej aktualnym większościowym udziałowcem jest aktualnie spółka C., spółka ta w roku 2008 zanotowała stratę netto w wysokości 937.564 zł. Właścicielem spółki D. od stycznia 2007 roku pozostaje natomiast brat skarżącego M. K., który posiada w niej całość udziałów o wartości 50.000 zł. Spółka ta osiągnęła w 2008 roku zysk w wysokości 31.024 zł. Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2010 roku referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia został złożony sprzeciw, w którym skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu środka odwoławczego stwierdził, że postanowienie referendarza sądowego jest "całkowicie błędne", ponieważ zostało oparte na wadliwie dokonanej ocenie materiału dowodowego. Podniósł, że ocena tego, czy zachodzą przesłanki określone treścią art. 246 § 1 p.p.s.a. warunkujące przyznanie prawa pomocy winna uwzględniać obecną sytuację majątkową wnioskującego oraz jego żony, a nie tę sprzed kilku lat. Dodał, że wbrew twierdzeniom referendarza sądowego w pełni przedstawił sytuację majątkową swoją oraz małżonki. W szczególności dołączając postanowienie Komornika Sądowego z dnia [...]roku o umorzeniu egzekucji prowadzonej przez Bank [...] w stosunku do J. F. K., które to postanowienie zdaniem skarżącego ewidentnie dowodzi, że jego żona nie tylko nie posiada obecnie żadnych aktywów, które mogłyby zaspokoić istniejący dług, a gdyby nawet takie środki miała zostałyby one zajęte przez Komornika, który to w chwili obecnej nie prowadzi już egzekucji wobec żony skarżącego, ponieważ stała się ona bezskuteczna, a to, w ocenie skarżącego, dowodzi wprost, że małżonka skarżącego nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów, także tych związanych z postępowaniem przed sądem administracyjnym. Złej sytuacji żony nie zmienia też w ocenie skarżącego fakt, iż do 2007 roku była ona jednym z właścicieli spółki D., a potwierdzone umową datio in solutum z dnia [...] roku wyzbycie się udziałów w tej spółce nie przysporzyło J. F. K. jakichkolwiek środków pieniężnych, ale spowodowało jedynie zwolnienie z długu w zamian za te udziały. Uzasadniając swój wniosek skarżący stwierdził także, że całkowicie błędne pozostaje ustalenie referendarza sądowego, ze skarżący oraz jego żona pełniąc funkcje prezesów zarządu w różnych spółkach mają dostęp do ulokowanych w nich środkach finansowych. Uznał, ze nawet, jeśli spółki A., D., B. oraz C. , a także brat skarżącego posiadają własne środki finansowe, to nie są to środki pozostające do dyspozycji skarżącego oraz jego małżonki. Końcowo stwierdził, ze całokształt zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego, obrazującego sytuację majątkową jego oraz jego żony dowodzi wprost, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest w pełni zasadny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucję zwolnienia od kosztów sądowych reguluje rozdział 3 dział V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 u.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast zgodnie z pkt 2 powołanego przepisu, prawo pomocy następuje w zakresie częściowym – o jakie wnosi skarżący – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Zatem chodzi o taką sytuację finansową strony, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Należy zauważyć, że powołana regulacja prawna stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem strona występująca na drogę sądową winna mieć świadomość obowiązku uczestniczenia w kosztach tego postępowania. Wnosząc natomiast o zwolnienie z tego obowiązku, strona musi wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że istnieją w stosunku do niej okoliczności dające podstawę do przeniesienia na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia zaistniałych w tym postępowaniu kosztów sądowych. Przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy trzeba również pamiętać o tym, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje bowiem powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (zob. w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Zakamycze 2005, s. 585). Dla rozpoznania przedmiotowego wniosku niezwykle istotne jest, że ciężar wykazania przesłanek uzasadniających zwolnienie spoczywa wyłącznie na wnioskodawcy. To strona winna przekonać sąd, iż jest w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Wnioskodawca zobowiązany jest nadto należycie uzasadnić oraz wykazać wszelkie okoliczności, na które się powołuje. Jeżeli fakty, na które wskazuje we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 9 września 2009 roku., FZ 360/04). Od Sądu zależy uznanie, czy złożone oświadczenia jest wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale polega także na ustaleniu, jaki jest posiadany przez niego majątek oraz rozumiana w sposób obiektywny zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych i jego możliwości płatnicze. Przechodząc zatem do analizy złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który w ocenie Sądu na uwzględnienie nie zasługuje, należy zauważyć, że nie zostały przedłożone wszystkie zażądane w trybie art. 255 p.p.s.a. dokumenty, które pozwoliłyby Sądowi na dokonanie wyczerpującej i nie budzącej wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy oraz jego rodziny. W ocenie Sądu zebrane w niniejszej sprawie informacje nie są wystarczające dla prawidłowej oceny, czy wystąpiły przesłanki uzasadniające przyznanie pomocy ze strony Skarbu Państwa. Jeżeli zatem oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). W tym kontekście warto jednoznacznie podnieść, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt II FZ 182/09, dostępne w Internecie na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie sądu skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie oraz rodziny. W szczególności, pomimo wezwania, nie przedstawił dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej swojej oraz dochodów swojej małżonki za lata 2007 i 2008, nie sposób zatem było ustalić, jaka była wartość transakcji zbycia udziałów w spółce D. Bezspornym pozostaje także fakt, że choć formalnie skarżący wraz z żoną nie mają kontroli nad majątkiem posiadanym przez powiązane wszak ze sobą spółki A., D., B. oraz C., to zdaniem sądu nie ma żadnych wątpliwości, iż małżonkowie K. faktycznie ją sprawują pełniąc funkcje Prezesów Zarządów i mając dostęp do środków finansowych w nich ulokowanych. Na tę sytuację nie ma też żadnego wpływu w ocenie sądu fakt, ze formalnie właścicielem wszystkich tych podmiotów pozostaje brat skarżącego – M. K.. Niespełnienie, zatem przez wnioskodawcę obowiązków wynikających z art. 255 rodzi zastrzeżenia, co do jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Z kolei wątpliwości, co posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę zasobów majątkowych wykluczają skuteczne ubieganie się przez wnioskodawcę o przyznanie prawa pomocy. Konkludując, Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. Skoro, zatem instytucja prawa pomocy służy wyłącznie osobom znajdującym się w trudnej sytuacji finansowej, a skarżący nie wykazał, ze zalicza się do takich osób, jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.