I SA/Łd 1204/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Tarno Sędzia WSA Cezary Koziński Protokolant: Asystent sędziego Paweł Pijewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o zwrot nienależnie opłaconych składek za okres VI-XII 2000 r. postanawia: odrzucić skargę. Pismem z 1 lipca 2010 r. Z.W. (płatnik składek na ubezpieczenie społeczne) wezwał Zakład Ubezpieczeń Społecznych do zwrotu nadpłaconych składek za okres od czerwca do grudnia 2000 r. w kwocie 75.621,18 zł wraz z odsetkami. Decyzją z [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), umorzył postępowanie zapoczątkowane wskazanym wyżej wnioskiem. W uzasadnieniu wskazano, że analiza posiadanych danych nie wykazała by złożony wniosek był zasadny. Należności z tytułu składek za wskazany przez stronę okres wyniosły 79.461,95 zł, natomiast z tytułu odsetek za zwłokę – 5.907,60 zł, podczas gdy płatnik uiścił za ten okres sumę 79.780,59 zł. W ocenie organu nadpłata składek nie miała i istocie miejsca, a skoro tak, to uzasadniony był w ocenie organu wniosek, że prowadzenie dalszego postępowania jest bezprzedmiotowe. W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawca, nie zgadzając się z podjętym rozstrzygnięciem, wskazał że z posiadanych przez niego dowodów wpłat wynika, że za okres od czerwca do grudnia 2000 r. uiścił składki w wysokości przynajmniej dwukrotnie wyższej niż to było konieczne. Oznacza to, że nie tylko należne składki zostały w całości pokryte, ale również, że zaistniała znaczna nadpłata, która dla Zakładu winna być widoczna na pierwszy rzut oka. Decyzją z [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie. Po powtórnej analizie posiadanych materiałów organ rentowy uznał, że nie było podstaw do zmiany zajmowanego stanowiska. Organ podkreślił, że wnioskodawca nie wniósł żadnych nowych, istotnych środków dowodowych, które mogłyby wpłynąć na zmianę decyzji. W pouczeniu o środkach prawnych przysługujących stronie po wydaniu decyzji Prezes ZUS, powołując się na art. 52 i 53 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wskazał, że strona może wnieść skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego. W skardze skierowanej do tutejszego sądu wnioskodawca zażądał uchylenia decyzji Prezesa ZUS, podjęcie postępowania, stwierdzenie nadpłaty i jej zwrot z odsetkami. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że organ nieuważnie przeanalizował materiał sprawy. Z posiadanych przez niego dokumentów wynika bowiem, że w wymienionym na wstępie okresie odprowadził składki w wysokości przynajmniej dwukrotnie większej niż to było konieczne. W tej sytuacji organ administracji nie miał żadnych podstaw by umarzać prowadzone postępowanie. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Obowiązkiem sądu, do którego wpłynęła skarga, jest w pierwszej kolejności zbadanie jej dopuszczalności. Badanie to polega w szczególności na ustaleniu czy sprawa przedstawiona pod rozstrzygnięcie sądu mieści się w zakresie jego właściwości. Katalog spraw rozpatrywanych przez sądy administracyjne zawiera art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sądy administracyjne zajmują się zatem kontrolą działalności administracji publicznej, kontrola ta polega zaś m.in. na orzekaniu w sprawach skarg na decyzje, wskazane postanowienia oraz inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej. Nie wszystkie jednak decyzje wydane w postępowaniu administracyjnym podlegają takiej kontroli. Na właściwość sądów administracyjnych wpływ mają także przepisy innych ustaw. W niniejszej sprawie kluczowe znaczenie przypisać należy unormowaniu zawartemu w art. 83 cytowanej ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W myśl ust. 1 art. 83 ustawy o s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, 2) przebiegu ubezpieczeń, 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, 3a) ustalenia wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji wydanej przez Zakład, a także w przypadku niewydania decyzji w terminie dwóch miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku, przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2-3 ustawy o s.u.s). Wyłom od zasady, że sądem właściwym do kontroli działalności organów rentowych jest sąd powszechny, obejmuje sprawy wymienione w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. Przepis ten dotyczy decyzji o charakterze uznaniowym (umorzenie należności z tytułu składek, przyznanie świadczeń w drodze wyjątku). Należy podkreślić, że tylko te sprawy zostały poddane kontroli sądownictwa administracyjnego. W pozostałych sprawach – mimo że mogą być rozstrzygane w drodze decyzji administracyjnych – kontrola działalności organów rentowych należy wyłącznie do sądów powszechnych. Naczelny Sąd Administracyjny ujął kwestię rozdziału właściwości między poszczególnymi sądami w sposób następujący: "na tle przepisu art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w myśl którego kontroli sądownictwa administracyjnego podlega decyzja ZUS przyznająca świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzja odmawiająca przyznania takiego świadczenia, a także decyzja w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, nie powinno być wątpliwości, co do tego, że od pozostałych decyzji ZUS przysługuje prawo wniesienia odwołania do sądu powszechnego, co szczególnie odnosi się do decyzji w przedmiocie ustalenia wymiaru składek i ich poboru" (wyrok NSA z 14 listopada 2008 r., sygn. akt II GSK 487/08, dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stanowisko to zasługuje w pełni na aprobatę. W niniejszej sprawie żądanie strony skarżącej (zwrot nadpłaconych składek na ubezpieczenie społeczne) nie mieści w grupie spraw wymienionych w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s., które zostały poddane kontroli sądowoadministracyjnej (przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne). Wojewódzki sąd administracyjny nie jest zatem właściwy do rozpatrzenia przedmiotowej skargi na decyzję Prezesa ZUS z 9 września 2010 r. Zauważyć wypada, że analogiczne stanowisko co do niedopuszczalności skargi na decyzję będącą wynikiem postępowania w przedmiocie zwrotu nadpłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zostało już wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. postanowienie WSA z 4 listopada 2010 r., I SA/Kr 1342/10). Na marginesie wskazać wypada, że strona składając skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego działała w zaufaniu do organów administracji (tj. zastosowała się do błędnego pouczenia zawartego w decyzji). Okoliczność ta wymaga krótkiego komentarza. Po pierwsze podkreślić należy, że błędne pouczenie nie może kształtować uprawnień strony postępowania administracyjnego, a w konsekwencji nie może prowadzić do tego, że sąd administracyjny będzie zmuszony do merytorycznego rozpoznania przez skargi wniesionej w sprawie, która nie podlega jego kognicji. Innymi słowy – błąd organu administracji nie może zastępować przepisu prawa. Po drugie jednak przypomnieć należy, że w myśl art. 112 k.p.a. błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Oznacza to, że po uprawomocnieniu się niniejszego postanowienia, strona skarżąca, która wskutek błędnego pouczenia nie zakwestionowała decyzji Prezesa ZUS we właściwym trybie, będzie mogła wystąpić do sądu powszechnego ze stosownym powództwem. Równocześnie z pozwem strona winna złożyć wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Wniosek ten będzie podlegać rozpoznaniu na zasadach przewidzianych w art. 167 i nast. k.p.c., przy czym przy rozstrzyganiu kwestii zawinienia uchybienia terminowi decydujące znaczenie będzie miała zasada wyrażona we wspomnianym już art. 112 k.p.a. W tym stanie sprawy, sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. P.Pij.