I SA/Łd 1228/08

Dnia 11 grudnia 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Porczyńska (spr.) Asesor WSA Joanna Grzegorczyk – Drozda Protokolant Asystent sędziego Piotr Pietrasik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2008 roku przy udziale sprawy ze skargi S. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2000 oddala skargę. W dniu 31 marca 2008 r. S. G. wniosła o stwierdzenie nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000 r. w kwocie 9 029,80 zł. Podatniczka podała, iż w zeznaniu podatkowym za wskazany rok wykazała dochód osiągnięty ze sprzedaży papierów wartościowych (akcji Banku A) w wysokości 47 887,50 zł. W ocenie wnioskodawczyni dochód z tego tytułu podlegał zwolnieniu na podstawie art. 52 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (w brzmieniu obowiązującym w 2000 r.). W tej sytuacji podatniczka uznała za zasadne wystąpienie o stwierdzenie nadpłaty i jej zwrot. Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego Ł. – B., działając na podstawie art. 165a, art. 79 § 2 i art. 80 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty i zwrotu jej kwoty, z powodu wygaśnięcia prawa podatniczki do złożenia wniosku w tym przedmiocie. Na postanowienie to S. G. złożyła zażalenie. Podniosła w nim, iż dopiero w marcu 2008 r. dowiedziała się o tym, że w 2000 r. zapłaciła nienależnie podatek w związku ze sprzedażą akcji. Zdaniem strony działanie organu podatkowego nosiło znamiona nadużycia prawa i było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Samo pobranie nienależnego podatku, w ocenie podatniczki, stało w sprzeczności z prawem i z tej przyczyny było nieważne (art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego). Strona wyraziła też pogląd, iż roszczenie o zwrot nadpłaty mogło być dochodzone na zasadach ogólnych i ulegało przedawnieniu z upływem 10 lat, który to okres jeszcze nie minął. Po zapoznaniu się ze stanowiskiem strony Dyrektor Izby Skarbowej w Ł., postanowieniem z dnia [...], utrzymał w mocy akt wydany w pierwszej instancji. Organ ustalił, iż S. G. złożyła w dniu 28 marca 2001 r. deklarację PIT-13, w której wykazała przychód ze sprzedaży akcji Banku A, natomiast o stwierdzenie nadpłaty wniosła dopiero 31 marca 2008 r. Cytując treść art. 79 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej O.p.) Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty wygasa, między innymi w przypadku, gdy zobowiązanie podatkowe powstaje z mocy prawa (jak w niniejszej sprawie), po upływie 5 lat od dnia złożenia zeznania (deklaracji). Art. 80 § 1 O.p. stanowi z kolei, że prawo do zwrotu nadpłaty wygasa po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin jej zwrotu. Organ zaznaczył, z powołaniem się na wypowiedzi przedstawicieli doktryny, iż termin określony w art. 79 § 2 pkt 2 jest terminem prawa materialnego co oznacza, że nie może być on ani odraczany, ani przedłużany. Złożenie wniosku o stwierdzenie nadpłaty po jego upływie skutkuje odmową wszczęcia postępowania. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż sytuacje opisane w podanych wyżej przepisach wystąpiły w przedmiotowej sprawie. Prawo podatniczki do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty wygasło z dniem 28 marca 2006 r., natomiast prawo do zwrotu nadpłaty z końcem 2006 r. Zatem, jak wywodził organ odwoławczy, wniosek złożony w dniu 31 marca 2008 r. był spóźniony i w związku z tym nie mógł wywołać skutku w postaci wszczęcia postępowania. Organ podatkowy wyjaśnił jednocześnie, iż kwestia istnienia nadpłaty mogła być rozważana jedynie wówczas, gdyby żądanie w tym przedmiocie zostało wniesione z zachowaniem terminu, o którym była wyżej mowa. Organ nie podzielił argumentacji strony o naruszeniu art. 58 Kodeksu cywilnego. Wskazał, iż pobór podatku regulują przepisy prawa podatkowego. W niniejszej sprawie zostały spełnione określone nimi warunki, gdyż podstawą do poboru podatku było zeznanie podatkowe za 2000 r., w którym strona wykazała dochód osiągnięty z tytułu sprzedaży papierów wartościowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi S. G. zarzuciła: niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych oraz dopuszczenie się uchybień procesowych, co miało znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a nadto naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie postanowień wydanych przez organy obu instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. W skardze strona przedstawiła przebieg postępowania. Podała między innymi, iż w dniu 31 marca 2008 r. wystąpiła do [...] Urzędu Skarbowego Ł.-B. z wnioskiem o wznowienie postępowania i zwrot bezprawnie pobranego podatku dochodowego związanego ze sprzedażą akcji banku. Podniosła również, iż zapłata podatku nastąpiła na skutek wprowadzenia skarżącej w błąd. Zarzuciła, iż organ nie odniósł się do możliwości zastosowania przepisów Kodeksu cywilnego o przedawnieniu roszczeń. Wskazała też, iż organ naruszył zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (art. 121 w związku z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) oraz przepisy: art. 7 i art. 9 k.p.a. w ten sposób, że nie zbadał, czy w niniejszej sprawie istniały podstawy do wznowienia postępowania. Zdaniem skarżącej, w świetle przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych, nie była ona nigdy podatnikiem, a zatem zwrot nienależnego podatku nie powinien być rozpatrywany w kategoriach nadpłaty z zastosowaniem art. 75 i 79 § 2 pkt 2 O.p. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie z argumentacją taką, jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Odpowiadając na zarzuty strony dotyczące odmowy zastosowania przepisów Kodeksu cywilnego organ wskazał dodatkowo, iż stosunek podatkowoprawny nie jest zależny od woli stron, jak w przypadku stosunków prawnych na gruncie prawa cywilnego, lecz od treści norm zawartych w przepisach Ordynacji podatkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu, bowiem zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej jest zgodne z prawem. W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż w dniu 31 marca 2008 r. S. G. złożyła w [...] Urzędzie Skarbowym Ł. – B. wniosek o stwierdzenie i zwrot nadpłaty podatku dochodowego, co wynika jednoznacznie z nazwy pisma, jak i jego treści. Tym samym niezrozumiałe jest zawarte w skardze stwierdzenie, iż strona wnosiła o wznowienie postępowanie, wobec czego organy podatkowe powinny ustalić, czy zachodziły przesłanki do wszczęcia takiego postępowania, a nie czyniąc tego naruszyły wskazane w skardze przepisy. Godzi się zauważyć, iż strona kierując podanie do organu sama określa jego treść. Jeżeli osnowa żądania budzi wątpliwości, co do rzeczywistej woli składającego podanie, organ ma obowiązek wezwać stronę do sprecyzowania pisma. W przedmiotowej sprawie taka konieczność nie zachodziła, bowiem jak już wspomniano, użyte we wniosku sformułowania oraz przedstawiona argumentacja nie budziły zastrzeżeń interpretacyjnych. Intencja strony była jasna – stwierdzenie i zwrot przez organ podatkowy nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. w kwocie 9 029,80 zł, wynikającej z nienależnie zapłaconego podatku od dochodów uzyskanych ze sprzedaży akcji banku. Zgodnie z art. 165 § 3 O.p. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu, z zastrzeżeniem art. 165a. Zatem, mając na względzie powyższy zapis, organ prawidłowo badał, przed przystąpieniem do merytorycznej oceny żądania, czy istnieją przeszkody uniemożliwiające prowadzenie postępowania w przedmiocie nadpłaty. Raz jeszcze podkreślić należy, iż formalna kontrola wniosku stanowi czynność uprzednią względem oceny materialnoprawnej zawartego w nim żądania. Jak zaznaczono, art. 165 § 3 O.p. odsyła do art. 165a. Zgodnie z § 1 tego przepisu organ wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, jeżeli żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. W przypadku postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty, jedną z przyczyn uzasadniających odmowę wszczęcia postępowania, jak trafnie wskazuje się w literaturze przedmiotu, jest złożenie wniosku o stwierdzenie nadpłaty po wygaśnięciu prawa do złożenia takiego żądania (B. Gruszczyński, M. Niezgódka-Medek, R. Hauser, A. Kabat, S. Babiarz, B. Dauter "Ordynacja podatkowa. Komentarz" Warszawa 2007, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis (wydanie IV) s. 929, tak też C. Kosikowski, L. Etel, R. Dowgier, P. Pietrasz, S. Presnarowicz, "Ordynacja podatkowa. Komentarz" LEX 2007, wyd. II.). Przeszkoda tego rodzaju wystąpiła w niniejszej sprawie. W myśl art. 79 § 2 pkt 2 O.p. prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty wygasa w przypadkach, o których mowa w art. 75 § 2 pkt 1 lit. a (ten przypadek wystąpił w rozpatrywanej sprawie) i b oraz w pkt 2 lit. a i b - po upływie 5 lat od dnia złożenia zeznania (deklaracji). Innymi słowy, podatnik ma prawo skutecznie domagać się zwrotu nadpłaty, jedynie w ciągu 5 lat począwszy od dnia złożenia zeznania (deklaracji). Jeżeli w tym okresie nie wystąpi z odpowiednim żądaniem bezpowrotnie traci to prawo. Termin początkowy biegu okresu 5-letniego wyznacza data złożenia deklaracji (zeznania). W uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia organ podał, iż skarżąca złożyła deklarację PIT-13 w dniu 28 marca 2001 r. W aktach administracyjnych brak jest tego dokumentu. Na wezwanie Sądu pełnomocnik organu przedłożył do akt sądowych przedmiotową deklarację (k. 33). Wynika z niej, iż została złożona 8 października 2001 r. W związku z powyższym termin 5 lat, o którym mowa w art. 79 § 2 pkt 2 O.p., należało liczyć od tej daty, nie zaś od 28 marca 2001 r. Nie zmienia to jednak faktu, iż również w tej sytuacji wniosek strony o stwierdzenie i zwrot nadpłaty okazał się spóźniony, bowiem termin do jego złożenia upłynął 8 października 2006 r. Treść art. 79 § 2 pkt 2 O.p. nie pozostawia żadnych wątpliwości, iż upływ wskazanego w nim okresu powoduje wygaśnięcie prawa do wniesienia żądania o stwierdzenie nadpłaty. Określony w tym przepisie termin 5-letni jest terminem prawa materialnego zatem, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, nie podlega on restytucji. Po jego upływie podatniczka definitywnie utraciła prawo domagania się stwierdzenia nadpłaty. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, iż organy obu instancji prawidłowo i ze wskazaniem właściwej podstawy prawnej, odmówiły wszczęcia postępowania w sprawie. Ponieważ wniosek skarżącej dotyczył nie tylko stwierdzenia nadpłaty, ale również jej zwrotu organ podatkowy powołał art. 80 O.p. i wskazał, że z końcem 2006 r. wygasło także prawo do zwrotu nadpłaty. Na marginesie dodać można, iż stwierdzenie to w istocie było zbędne, a to z tej przyczyny, iż rozpatrywanie kwestii zwrotu nadpłaty ma sens wówczas, gdy aktualny jest problem stwierdzenia nadpłaty, gdyż jego rozstrzygnięcie wyprzedza, a zarazem warunkuje późniejszy zwrot nadpłaconego podatku. Ponieważ stwierdzenie nadpłaty w niniejszej sprawie nie było możliwe, z podanych wyżej przyczyn, zatem niepotrzebne było analizowanie zasadności zwrotu nadpłaty, co nie miało jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia. Skarżąca twierdzi, iż nie występowała w sprawie jako podatnik. Pogląd ten wywodzi z przekonania, iż nie była zobowiązana do zapłaty podatku od dochodów z tytułu sprzedaży akcji. W sytuacji, gdy przedmiotem oceny Sądu jest legalność odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty, nie może być analizowana kwestia zasadności poboru podatku. Wskazać natomiast należy, iż faktem jest, że strona zapłaciła podatek – należność publicznoprawną, wynikającą ze stosunku o takim właśnie charakterze, której zasady zwrotu normują przepisy Ordynacji podatkowej, nie zaś Kodeks cywilny. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę. JZ