I SA/Łd 125/10

Dnia 17 marca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Adamczyk Sędziowie: Sędzia NSA Paweł Janicki (spr.) Sędzia WSA Bożena Kasprzak Protokolant: Asystent sędziego Joanna Skrzypczak-Zajger po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2010 roku sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę. Wnioskiem z 17 maja 2008 r. Z.M. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz odsetek od tych zaległości, za które – na mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] – ponosił odpowiedzialność jako spadkobierca S. M. Wnioskodawca wyjaśnił, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, ponieważ nie może, z uwagi na stan zdrowia, podjąć żadnej pracy, a jedynym jego źródłem dochodu jest zasiłek socjalny. Wskazał, że miał dwa krwiaki mózgu, jest chory na epilepsję i wymaga opieki, a ponadto często przebywa w szpitalu. Ponieważ wspomniany wyżej zasiłek nie wystarcza nawet na zakup leków, wnioskodawca korzysta z pomocy materialnej krewnych. Decyzją z [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Z.M. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz FP i FGŚP za okres od listopada 1999 r. do stycznia 2000 r., od marca 2000 r. do czerwca 2001 r. oraz za grudzień 2001 r. w kwotach odpowiednio 68.266,60 zł, 11.945,10 zł oraz 5.791,12 zł. Swoje rozstrzygnięcie oparł m.in. na art. 28 ust. 3-3a, art. 32 oraz art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r., nr 11, poz. 74 ze zmianami, dalej "ustawy o s.u.s.") oraz na przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365, dalej jako "rozporządzenie MGPiPS"). Wydając decyzję organ administracji przyjął, że strona posiada majątek (działki), który może być przeznaczony na pokrycie ciążących na niej zaległości. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] utrzymał w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie. Na tę decyzję wnioskodawca złożył skargę do sądu administracyjnego. Wyrokiem z 15 lipca 2009 r. w sprawie I SA/Łd 324/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał na popełnione przez organ administracji błędy w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy, a także w zakresie analizy przesłanek warunkujących zastosowanie instytucji umorzenia zobowiązań z tytułu składek. Organ orzekający nie wyjaśnił przede wszystkim, czy nieruchomości wnioskodawcy są zabudowane oraz czy zobowiązany ma tam aktualnie miejsce zamieszkania. Tymczasem konsekwencje ewentualnego pozbawienia strony mieszkania powinny stanowić przedmiot oceny organu. Zdaniem sądu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie odniesiono się również w sposób wyczerpujący do indywidualnej sytuacji finansowej skarżącego. Organ rentowy nie wyjaśnił także, czy za odmową udzielenia ulgi przemawiał interes publiczny. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes ZUS decyzją z [...] utrzymał w mocy wymienioną wyżej decyzję z [...]. W uzasadnieniu podniósł m.in., że wnioskodawca jest współwłaścicielem ¼ części dwóch działek położonych w obrębie F. na terenie gminy K. o wartości 40 tys. zł, a także współwłaścicielem działki położnej w obrębie miejscowości R. N., również na terenie gminy K.. Wyegzekwowanie zaległych należności poprzez sprzedaż jednej z tych nieruchomości, w szczególności tej, która nie stanowi jego miejsca zamieszkania, nie będzie – zdaniem organu – sprzeczne z interesem dłużnika i interesem publicznym. Z kolei istnienie tego majątku powoduje, że dla oceny czy zaległości objęte wnioskiem mogą być uiszczone, nie miała znaczenia sytuacja finansowa strony. W skardze na tę decyzję Z.M. podniósł, że Prezes ZUS ponownie w sposób niewłaściwy rozpatrzył jego stan majątkowy oraz sytuacje życiową i finansową, naruszając tym samym art. 28 ust. 2 pkt 3 i ust. 3 lit. a–b ustawy o s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia MGPiPS. W konsekwencji wniósł o uchylenie kwestionowanej decyzji. W uzasadnieniu podniósł, że dług za który ponosi odpowiedzialność stanowił dług spadkowy, powstały na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w B. o stwierdzeniu nabycia spadku po S. M. (sygn. akt [...]). Podkreślił, że przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, a więc powinien ponosić odpowiedzialność tylko do wartości stanu czynnego spadku. ZUS winien nadto, rozważając możliwość umorzenia ciążących na nim należności, skoncentrować się na majątku spadkowym podanym w spisie inwentarza. Tym majątkiem był zaś udział w nieruchomości położonej (zgodnie z treścią załączonego przez stronę odpisu z księgi wieczystej) w miejscowości F. S. Wskazał nadto, że już za życia spadkodawcy toczyła się egzekucja komornicza z wymienionej nieruchomości i postępowanie to zostało umorzone. Do skargi załączył kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w T. z [...] (sygn. akt [...]) o umorzeniu postępowania w przedmiocie nadzoru sądu nad egzekucją z nieruchomości, wydanego w postępowaniu, którego stroną był m.in. S. M.. Z treści uzasadnienia tego postanowienia wynikało m.in., że komornik sądowy umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone z nieruchomości położonej w miejscowości P. Ponadto skarżący wskazał na swoją trudną sytuację życiową i finansową oraz brak realnych perspektyw na podwyższenie dochodów. Podniósł fakt pobierania zasiłku stałego, umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, ciągłego leczenia szpitalnego i ambulatoryjnego, konieczności ponoszenia wydatków na leki oraz faktyczną separację z żoną, posiadającą zresztą bardzo niskie dochody. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W związku z treścią skargi w pierwszym rzędzie podnieść wypada, że decydujące znaczenie dla zakresu odpowiedzialności skarżącego za długi S. M. wobec ZUS ma decyzja z [...], mocą której Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeniósł na skarżącego zobowiązania zmarłego S. M. bez ograniczeń. Wprawdzie z uzasadnienia decyzji wynika, że organ rentowy dostrzegł, iż spadek po S. M. został przyjęty przez spadkobierców z dobrodziejstwem inwentarza oraz, że na stan czynny spadku składa się zabudowana nieruchomość we wsi F., o wartości 166.600 zł, lecz nie spowodowało to ograniczenia odpowiedzialności skarżącego w trybie przewidzianym w art. 100 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz.U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 ze zmianami, powoływana dalej jako "o.p."). Zgodnie z powołanym przepisem mającym zastosowanie na podstawie art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r., nr 11, poz. 74 ze zmianami) organy podatkowe właściwe ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy orzekają w odrębnych decyzjach o zakresie odpowiedzialności poszczególnych spadkobierców. Skoro zaś – jak wynika z sentencji decyzji – przeniesiono na skarżącego długi innej osoby w pełnej wysokości oraz ustalono, że wartość stanu czynnego spadku przewyższa wielkość długu, to znaczy, że egzekwowanie należności od skarżącego ma nastąpić bez ograniczeń. W innym przypadku należałoby zastosować art. 100 § 2a o.p. i określić prawidłową wysokość długu przypadającego na Z.M., uwzględniając ograniczenia wynikające z przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Decyzja ta stała się ostateczna. Brak jest również danych, aby przyjąć, iż została zaskarżona do sądu powszechnego, zgodnie z pouczeniem zawartym w jej treści. Sąd administracyjny w takiej sytuacji nie jest uprawniony do wzruszania wymienionej decyzji. Podstawą taką nie jest w szczególności art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami, powoływana dalej jako "p.p.s.a."). Reasumując tę część rozważań zauważyć należy, że omawiana wyżej decyzja upoważnia ZUS do dochodzenia od skarżącego należności za S. M. w pełnej wysokości, z ograniczeniem jedynie do wartości stanu czynnego spadku, zaś sąd administracyjny nie jest uprawniony do badania wartości tego stanu. Nie jest przy tym tak, jak stwierdzono w skardze, iż z przedmiotowej nieruchomości toczyła się egzekucja komornicza jeszcze za życia zobowiązanego S. M. i postępowanie to zostało umorzone. Z załączonego do skargi postanowienia Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] wynika jedynie to, że toczyło się postępowanie egzekucyjne z innej nieruchomości należącej do zobowiązanego S. M., położonej w miejscowości P., a nie z nieruchomości położonej w miejscowości F. Z kolei w zakresie odmowy umorzenia obciążających skarżącego należności, w świetle art. 153 p.p.s.a. decydujące znaczenie przydać należy, wyrokowi WSA w Łodzi z dnia 15 lipca 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 324/09. W wyroku tym sąd nakazał organom zbadanie, czy nieruchomość, z której ma być egzekwowana dochodzona kwota jest zamieszkana przez skarżącego. Po wtóre sąd zobowiązał organy do wyczerpującego odniesienia się do indywidualnej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego, opisanej w składanych przez niego wnioskach. Po trzecie zaś zobligował organy do wyjaśnienia, czy za odmową udzielenia ulgi przemawiał interes publiczny. Sąd ponownie rozpoznający sprawę stwierdza, że w toku ponowionego postępowania powyższe zalecenia zostały wykonane. Okoliczność, że skarżący zamieszkuje w nieruchomości położonej we wsi F. nie jest sporna. Również sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego została ustalona w toku ponowionego postępowania. Wykazano, że skarżący utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości 255,90 zł oraz, że w utrzymaniu pomaga mu ciotka, której źródłem utrzymania jest emerytura w kwocie 1.460,62 zł. Zauważono też, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim, zaś żona zarabia 319 zł. Nie wykracza poza granice swobodnej oceny dowodów i obowiązującego prawa stwierdzenie, że wobec braku odmiennych dowodów należy przyjąć, że małżonkowie M. pozostają we wspólności ustawowej, z wszelkimi tego konsekwencjami dla sytuacji materialnej skarżącego. Zaakcentowano także złą sytuację zdrowotną skarżącego, u którego stwierdzono, po wypadku, umiarkowany stopień niepełnosprawności, z ograniczeniem ciężkiej pracy fizycznej. W powiązaniu przedstawionymi wyżej danymi oznacza to, że ZUS oceniając sytuację skarżącego wziął pod uwagę wszystkie istotne okoliczności. Wprawdzie błędna i nieuwzględniająca przyjęcia spadku po S. M. z dobrodziejstwem inwentarza jest ocena, że celem uwolnienia się od należności, skarżący może sprzedać jedną z posiadanych nieruchomości, lecz uchybienie to nie ma wpływu na legalność zaskarżonej decyzji. Rozważono też podniesioną przez sąd kwestię istnienia interesu publicznego. Nie sposób nie uznać za racjonalną i logiczną tezę organu, iż nadmierne stosowanie umorzenia składek, wobec powszechności ich płacenia, mogłoby spowodować zagrożenie dla stabilności systemu ubezpieczeń społecznych. Podobnie zresztą należy ocenić stwierdzenie, że ZUS jest odpowiedzialny przy poborze składek do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi, zaś ze środków stanowiących przychód ZUS-u finansowana jest między innymi wypłata bieżących świadczeń osobom uprawnionym stanowiącym bardzo szeroką grupę społeczną. W tej sytuacji uznać należy, że organ wypełnił zalecenia sądu zawarte w wyroku uchylającym poprzednią decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek. W tym miejscu podnieść wypada, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy. Jej istotą jest przyznanie organowi swobody w rozstrzygnięciu także wówczas, gdy spełnione są przesłanki umorzenia. W konsekwencji sąd administracyjny nie jest uprawniony do nakazywania wydawania rozstrzygnięcia sprawy w określonym kierunku, a jedynie do weryfikacji poprawności postępowania (w tym dowodowego) i rozumowania organu w toku rozpatrywania sprawy. Jeśli owa weryfikacja wypadnie po myśli organów sąd administracyjny nie ma podstaw do eliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego. Również z tej przyczyny nie mogą być uznane za decydujące dla rozstrzygnięcia sprawy tezy wyroku NSA z dnia 25 czerwca 2003 r. sygn. akt III SA 3118/01 w przedmiocie braku akceptacji dla sprzeczności interesu publicznego z indywidualnym interesem obywatela. Należy zauważyć w tym miejscu, że w toku ponowionego postępowania organ przeanalizował przesłanki umorzenia należności z tytułu składek zarówno wynikające z cytowanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jak i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zaś wydane rozstrzygnięcie uwzględnia całokształt istotnych okoliczności sprawy, zalecenia sądu zawarte w wyroku z dnia 15 lipca 2009 r. oraz uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności wobec ZUS. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji. P.Pij.