I SA/Łd 1285/10

1 2 POSTANOWIENIE Dnia 22 września 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Teresa Porczyńska po rozpoznaniu w dniu 22 września 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego postanawia: odmówić przyznania skarżącemu – J. K. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. I SA/Łd 1285/10 UZASADNIENIE Pismem z dnia [...] r. J. K. wystąpił z zażaleniem na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia [...] r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. oddalającego jego skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...]r. w przedmiocie określenia kwoty podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego. Do powyższego pisma skarżący załączył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego lub adwokata bądź doradcy podatkowego. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i córkami: 29-letnią A.i 24-letnią S.. Skarżący podał przy tym, że uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 1.304,02 zł, a jego żona pobiera świadczenie przedemerytalne w wysokości 867,25 zł. Córki są bezrobotne i nie osiągają żadnego dochodu. Dodał, ze prowadzi działalność gospodarczą, jego obroty w 2010 r. wyniosły 13.417,50 zł (według zaświadczenia do ZUS). Jednocześnie skarżący podał, że jego majątek stanowi mieszkanie komunalne o pow. 59, 90 m2 oraz 3 samochody (Fiat Ducato – 1987 rok, Ford Sierra – 1988 rok, Rover – 2000 r.). Wskazał przy tym, że posiada pewne zasoby pieniężne. Pozostali członkowie rodziny nie posiadają żadnego majątku. Ponadto skarżący oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym i rzecznikiem patentowym. W związku z brakiem jednoznacznego wskazania osoby pełnomocnika oraz z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z dnia [...]r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do jednoznaczne sprecyzowania wniosku poprzez wskazanie, czy ubiega się o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika w osobie adwokata, czy też w osobie radcy prawnego, względnie doradcy podatkowego – pod rygorem uznania, że ubiega się o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. Jednocześnie na podstawie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zobowiązał skarżącego do złożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej, w tym: wskazania kwoty posiadanych zasobów pieniężnych, nadesłania wyciągów z ewentualnie posiadanych przez niego i pozostałe osoby pozostające wraz z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków i lokat bankowych - z okresu ostatnich 3 miesięcy, określenia miesięcznej kwoty wydatków przeznaczanych na utrzymanie rodziny i podstawowe opłaty, nadesłania deklaracji podatkowych wskazujących jego miesięczne obroty i dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej z okresu ostatnich 3 miesięcy, złożenia odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego skarżącego i jego żony za 2010 rok w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący pismem z dnia [...]r. wyjaśnił, że wniosek o prawo pomocy dotyczy radcy prawnego i został złożony tylko z tego powodu, iż "Sąd zastosował przymus adwokacki" i nie pozwala mu się samemu dalej reprezentować. Oświadczył przy tym, że osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie mają lokat bankowych. Córka nie posiada konta, a żona dostaje przelew obejmujący kwotę 850 zł miesięcznie z tytułu świadczenia przedemerytalnego, którą wydaje na pierwsze opłaty. Podkreślił, że jego skromne zasoby, które posiada, nie mają nic wspólnego z tą sprawą. Jego zdaniem: "jeżeli Wysoki Sąd uważa, że powinien znać zasoby mojego konta, to z mocy prawa swego urzędu niech je sprawdzi – ja uważam, że jest to w tym momencie moja osobista sprawa, bo jeżeli ktoś coś ma, to nie znaczy, że musi się tego pozbyć, żeby opłacić przymus adwokacki". W ocenie skarżącego przedstawienie skromnych dobrodziejstw materialnych jest przy tej sprawie "nie na miejscu i za daleko wykraczające w prywatność, mimo że Wysoki Sąd przytaczał art. 255 ustawy". W dalszej części pisma skarżący obszernie odniósł się do wymogu sporządzenia skargi kasacyjnej z zachowaniem przymusu adwokacko-radcowskiego oraz wezwania referendarza sądowego z dnia 28 czerwca 2011 r., negując istotę tego wymogu oraz konieczność złożenia dodatkowych informacji i wyjaśnień dotyczących jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Do pisma skarżący załączył kserokopie zeznań podatkowych za 2010 rok, kserokopię wydatków miesięcznych związanych z utrzymaniem domu (rachunki opłat miesięcznych za czerwiec 2011 r. - łącznie na kwotę 2.072,80 zł). Z pism tych wynika, że w 2010 roku skarżący osiągnął dochód w wysokości 15.066,02 zł, zaś jego żona w tym okresie uzyskała dochód w kwocie 22.037,14 zł. Dodał przy tym, że wydatków miesięcznych na życie nie przedstawia, bo ich nie prowadzi i nie posiada. Żyje jak przeciętny człowiek, przedstawia to do oceny Sądu i prosi, aby Wysoki Sąd wziął pod uwagę przeciętną miesięczną kwotę utrzymania. Postanowieniem z dnia [...] roku referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. Od powyższego postanowienia został złożony sprzeciw, w którym skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu środka odwoławczego stwierdził, że "złożył i dostarczył już wszystkie stosowne dokumenty, rachunki za życie i utrzymanie miesięczne. Więcej dokumentów w tej materii nie dostarczy, bo ich nie posiada." Pismem z dnia 25 sierpnia 2011 r. skarżący uzupełnił argumentację zawartą w uzasadnieniu sprzeciwu wskazując m.in. na konieczność poniesienia kosztów w wysokości ok. 8.000 zł z powodu wymiany okien w mieszkaniu komunalnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Instytucję zwolnienia od kosztów sądowych reguluje rozdział 3 dział V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a.. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 243 § 1, art. 245 § 1-3 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca wniósł o ustanowienie pełnomocnika procesowego, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, stanowiącą odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Może być więc przyznane jedynie wtedy, gdy strona nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty kosztów sądowych bądź też zapłata przez nią kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogłaby przyczynić się do uszczerbku w koniecznym utrzymaniu wnioskodawcy i jego rodziny. Inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To strona winna przekonać sąd, że jest w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Wnioskodawca zobowiązany jest nadto należycie uzasadnić oraz wykazać wszelkie okoliczności, na które się powołuje. Jeżeli fakty, na które wskazuje we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 9 września 2009 roku., FZ 360/04). Od Sądu zależy uznanie, czy złożone oświadczenie jest wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale polega także na ustaleniu, jaki jest posiadany przez niego majątek oraz rozumiana w sposób obiektywny zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych i jego możliwości płatnicze. W niniejszej sprawie mając na względzie dane przedstawione w formularzu oraz znajdujące się w aktach sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. uznał, że wnioskodawca nie kwalifikuje się do przyznania prawa w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, bowiem nie udowodnił, że spełnia ustawowe warunki przyznania mu prawa pomocy. W szczególności wskazać należy, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych dokumentów wynika, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i dwiema pełnoletnimi córkami. Łączny dochód rodziny, na który składają się emerytura skarżącego i świadczenie jego żony, zamyka się kwotą 2.171,25 zł. Skarżący nie podał co prawda kwoty aktualnie osiąganego dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, jednak w 2010 roku obroty z tego tytułu, wedle oświadczenia skarżącego, wyniosły 13.417,50 zł. Ponadto mimo wezwania skarżący z pełną świadomością konsekwencji niepodania wysokości posiadanych zasobów pieniężnych odmówił ujawnienia ich kwoty, stwierdzając, iż jego skromne zasoby, które posiada, nie mają nic wspólnego z tą sprawą. Podobnie skarżący nie wykazał także kwoty wydatków przeznaczanych na utrzymanie rodziny, wskazując, iż ich nie prowadzi i nie posiada. Ciężarem wykazania tych okoliczności obarczył Wojewódzki Sąd Administracyjny. W tym miejscu podkreślić należy, że to na stronie, która ubiega się o prawo pomocy ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej takiego prawa, a uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie, strona powinna liczyć się z tym, że orzekający nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2009 r., sygn. akt II FZ 267/09, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Ponadto Sąd nie jest zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy pełna ocena sytuacji materialnej oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawcy, nie jest możliwa. Niepodjęcie współpracy z Sądem w tym zakresie nie może pozostać bez konsekwencji - z art. 255 p.p.s.a. wynika bowiem, że tryb ten uruchamiany jest wtedy, gdy dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy są niewystarczające lub budzą wątpliwości, a zatem nieuczynienie zadość wezwaniu powoduje, że materiał, którym dysponuje orzekający, pozostaje niekompletny, a wątpliwości co do oświadczeń strony nie zostają wyjaśnione, zatem strona nie może na tej podstawie wywodzić korzystnych dla siebie wniosków. Oceniając zatem sytuację majątkową strony skarżącej należy uznać, że nie wykazała ona, iż jej położenie majątkowe uzasadniało przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, przedstawione w formularzu o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, uzupełnione poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów pozwalają na stwierdzenie, że skarżący jest w stanie ponieść koszty profesjonalnego zastępstwa procesowego. Za zasadnością wniosku skarżącego nie przemawia zwłaszcza fakt posiadania majątku w postaci 3 samochodów marki: Fiat Ducato – 1987 rok, Ford Sierra – 1988 rok, Rover – 2000 r. Co więcej, fakt ten oraz okoliczność, iż mimo niskiej kwoty wykazanego dochodu skarżący zdołał zgromadzić zasoby pieniężne, dowodzą, że sytuacja finansowa skarżącego pozwala na poniesienie kosztów postępowania, w tym kosztów związanych z ustanowieniem radcy prawnego w niniejszej sprawie. Za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy nie przemawia także argumentacja wskazująca na konieczność poniesienia znacznych kosztów związanych z wymianą okien w mieszkaniu komunalnym. Zauważyć bowiem wypada, że nie można pozwolić na preferencyjne traktowanie innych zobowiązań, przyznając im pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 83/06, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Wobec powyższego, wskazane okoliczności dotyczące konieczności poniesienia kosztów wymiany okien, jak również subiektywne przeświadczenie skarżącego o niemożności zdobycia środków finansowych, nie mogą wpłynąć na uwzględnienie jego wniosku w całości. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. P.Z-C.