I SA/Łd 136/10

Dnia 18 marca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Cezary Koziński (spr.) Sędziowie sędzia NSA Teresa Porczyńska sędzia WSA Paweł Kowalski Protokolant asystent sędziego Adrian Król po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2010 roku sprawy ze skargi K. W.-G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę. I SA/Łd 136/10 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 14 kwietnia 2009 r., K.W.-G. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek przez zmarłego ojca, J.M., wynikających z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. Wskazała, że z uwagi na okoliczność, iż przyjęła po ojcu spadek z dobrodziejstwem inwentarza, jej odpowiedzialność za ewentualne długi spadkowe ograniczać winna się jedynie do czystej masy spadkowej, która wynosi 60.00,00 zł. Podniosła, iż spłaciła dotąd zobowiązania ojca na łączna kwotę 97.224,10 zł, zatem nie powinna być już obciążana koniecznością uiszczenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Ponadto we wniosku wskazała, iż osiąga dochody z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę w wysokości ok. 1.430,00 zł netto, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką W.M. (osiągającą dochody z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 1.811,09 zł miesięcznie), babcią W.G. (osiągającą dochody z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 1.276,81 zł) oraz synem w wieku 7 lat, na którego utrzymanie otrzymuje miesięczne alimenty w kwocie 200,00 zł. Łączna kwota dochodów na gospodarstwo domowe wynosi zatem 4717,90 zł. Wnioskodawczyni podała, iż tytułem comiesięcznych wydatków, związanych z utrzymaniem mieszkania ponosi koszty w wysokości ok. 808,00 zł., na które składają się opłaty za: czynsz, energię, gaz, Internet, TV kablową i telefon. Nadto ponosi wydatki związane z leczeniem członków rodziny, posiadaniem na utrzymaniu dziecka w wieku szkolnym, a także koniecznością spłaty zobowiązań wobec innych wierzycieli. Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (13.505,52 zł), zdrowotne (2.582,74 zł) oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (488,41 zł). W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji podał, iż decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeniósł na K.W.-G., odpowiedzialność za zobowiązania zmarłego w dniu 10 lutego 2004 r. ojca, J.M. Następnie pismem z dnia 4 sierpnia 2008 r. K.W.-G. wniosła od w/w decyzji odwołanie do Sądu Okręgowego w Łodzi, który prawomocnym wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2009 r. oddalił odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. Wniosek o umorzenie należności składkowych wraz z odsetkami Sąd Okręgowy w Łodzi przekazał do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. W ocenie organu pierwszej instancji brak było podstaw do umorzenia zaległości, albowiem sytuacja majątkowa skarżącej pozwala na regulowanie wymienionych zobowiązań. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że sytuacja finansowa rodziny skarżącej, spowodowana koniecznością spłaty zobowiązań wobec innych wierzycieli, a także samotnym wychowywaniem dziecka - nie jest łatwa, jednak uznał, że nie może stanowić przesłanki przemawiającej za umorzeniem należności ponieważ wyliczony dochód netto, przypadający na jednego członka rodziny wynosił ok. 1.030,00 zł. Z kolei opłat za telewizję kablową, internet i telefon nie można było uznać za wydatki niezbędne i konieczne. Organu pierwszej instancji stwierdził, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż opłacenie należności wobec Zakładu w dłuższym okresie czasu mogłoby pozbawić ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, tym samym należało uznać, że brak było podstaw do umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zakład wskazał w decyzji również na brak podstaw do umorzenia zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.), motywując to tym, że w przypadku skarżącej nie zachodziła całkowita nieściągalność zdefiniowana w art. 28 ust. 3 tejże ustawy. Odnosząc się do podniesionej przez K.W.-G. okoliczności, że spadek po zmarłym ojcu J. M. nabyła w całości z dobrodziejstwem inwentarza, organ zauważył, iż zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek przez zmarłego J.M. wynosi 22.002,48 zł, a zatem jest to kwota niższa od stanu czynnego spadku (60.000 zł). Pismem z dnia 21 września 2009 r. K.W.-G. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku obszernie wskazała na swoją trudną sytuację życiową i finansową oraz podkreśliła, iż spadek po ojcu przyjęła z dobrodziejstwem inwentarza, zaś długi spadkowe zostały już spłacone, a nawet przekroczyły wartość nabytego spadku. Decyzją z dnia [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...], podzielając ustalenia i argumentację organu pierwszej instancji. W wyniku oceny zgromadzonego materiału dowodowego - zdaniem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - obecna sytuacja finansowa skarżącej nie uzasadnia umorzenia zaległości. Organ podkreślił, iż wyliczony dochód netto, przypadający na jednego członka rodziny skarżącej, znacznie przekracza minimum socjalne. Z kolei posiadanie przez skarżącą zobowiązań wobec innych wierzycieli (ich regulowanie czy umorzenie), pozostaje bez wpływu na stanowisko Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiotowej sprawie, ponieważ każdy wierzyciel ma prawo, a co więcej obowiązek egzekwowania swoich wierzytelności - taki też obowiązek został nałożony na Zakład. Na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła K.W.-G. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, poprzez błędne uznanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi w odniesieniu do skarżącej przesłanka umożliwiająca umorzenie ciążących na niej należności z tytułu składek na ubezpieczenia z uwagi na fakt, iż obowiązek zapłaty w/w należności nie pociąga za sobą zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanej i jej rodziny, podczas gdy całokształt okoliczności przedstawionych i przytoczonych między innymi przez skarżącą w toku postępowania prowadzonego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w Ł. prowadzi do wniosków odmiennych, a wprost nakazujących - przy uwzględnieniu wskazań wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego - przyjęcie tezy, iż uiszczenie przedmiotowych należności spowoduje powstanie dla skarżącej i jej rodziny zbyt ciężkich skutków. W skardze strona wskazała również, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie odniósł się w treści uzasadnienia swojej decyzji do podstawy zagadnienia, a mianowicie do źródła powstania po stronie skarżącej zobowiązania na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł.. Podkreśliła, iż zobowiązanie z w/w tytułu przyjęła jako spadkobierca zobowiązanego - tj. swojego ojca, J.M. Z uwagi na okoliczność, iż przyjęła po ojcu spadek z dobrodziejstwem inwentarza, jej odpowiedzialność za ewentualne długi spadkowe ograniczać winna się jedynie do czystej masy spadkowej. Jej wysokość określona została na kwotę 60.00,00 zł. Wskazała, iż na jej ojcu ciążyły inne jeszcze zobowiązania, a których niezwłoczną spłatą zajęła się tuż po objęciu spadku. W/w spłaty dawno już przekroczyły 60.000,00 zł. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. W pierwszej kolejności wypada podkreślić, że przedmiotem sporu sądowoadministracyjnego jest decyzja podjęta w trybie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, oparta na tzw. uznaniu administracyjnym. Zgodnie z ust. 1 wymienionego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego artykułu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Natomiast w myśl ust. 3a art. 28 cyt. ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przywołane przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. tak przepis ust. 2, jak i ust. 3a art. 28 omawianej ustawy, posługują się sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s. 36). Podkreślić, więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, tj. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., cytowana dalej jako k.p.a. ), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Podnieść trzeba również, iż ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym - stosownie do treści art. 107 k.p.a. - jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Zauważyć także należy, że nawet jeżeli występuje któraś z wymienionych w art. 28 ust. 3 sytuacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma obowiązku umorzenia należności, jeżeli uzna, że istnieją szansę na ich wyegzekwowanie. Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, że decyzja ta nie narusza przywołanych przepisów prawa co powoduje, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że dochód netto na osobę w gospodarstwie skarżącej wynosi około 1030 zł. Jak słusznie zauważył organ jest to kwota znacznie przekraczająca minimum socjalne. Ponadto na uwadze należy mieć również to, iż skarżąca reguluje inne ciążące na niej zobowiązania, co świadczy niewątpliwie o tym, iż jest ona w stanie ponosić dodatkowe koszty. Już tylko te okoliczności – pomijając podniesioną wcześniej kwestię, że decyzja organu ma charakter uznaniowy - w ocenie składu orzekającego przesądzają o tym, iż nie można mówić o całkowitej nieściągalności zaległych składek. Sąd nie neguje przy tym, iż sytuacja skarżącej jest trudna, albowiem ponosi ona szereg, wskazanych szczegółowo w zaskarżonej decyzji niezbędnych dla utrzymania wydatków. Niemniej jednak te okoliczności nie mogły prowadzić do umorzenia zadłużenia. Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd miał bowiem na względzie okoliczność, iż umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia lub inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie, jest realnie niemożliwe wywiązanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (por. wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 395/07, Lex nr 334125). Wobec powyższego Sąd nie mógł uwzględnić zarzutów skargi, iż wadliwie oceniona została przez organy sytuacja wnioskodawcy. Tym samym ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono, nie naruszają prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 7, 11, 77 § 1, 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Odnosząc się z kolei do zarzutu skarżącej, że jej zaległości powinny być umorzone, z uwagi na fakt, iż przyjęła spadek po ojcu z dobrodziejstwem inwentarza, wskazać należy iż jest on niezasadny, przynajmniej na kontrolowanym przez Sąd etapie sprawy. Zauważyć bowiem należy, iż decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeniósł na K.W.-G. odpowiedzialność za zobowiązania zmarłego w dniu 10 lutego 2004 r. jej ojca – J.M. Decyzja ta stała się ostateczna i funkcjonuje w obrocie prawnym. W trakcie tego właśnie postępowania skarżąca mogła ewentualnie podnosić kwestię przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza, co być może miałoby wpływ na wysokość przenoszonych na nią zobowiązań po zmarłym ojcu. Prowadząc postępowanie w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych organ administracji nie mógł uwzględnić faktu, iż skarżąca przyjęła spadek z dobrodziejstwem inwentarza, albowiem analizował on przesłanki do umorzenia zaległości jedynie w kontekście stanu majątkowego oraz sytuacji rodzinnej skarżącej. Żadne inne okoliczności nie mogły być brane przez organ pod uwagę w prowadzonym postępowaniu, albowiem obowiązujące w tym zakresie przepisy, tak ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, nie dawały mu takiej możliwości. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. A.K.