I SA/Łd 1468/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Kowalski Sędziowie: Sędzia NSA Paweł Janicki (spr.) Sędzia WSA Ewa Cisowska – Sakrajda Protokolant: ref. – staż. Ewa Jodełka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2009 roku sprawy ze skargi M. W. na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] numer sprawy [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i FGŚP oraz kosztów upomnień oddala skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] objął M.W. obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi (emerytalnym, rentowy i wypadkowym) w okresie od 22 marca do 31 lipca 1999 r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Jednocześnie stwierdził obowiązkowe podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu oraz obowiązek zapłaty składki na Fundusz Pracy w powyższym okresie. Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. wyrokiem z dnia [...] oddalił odwołanie ubezpieczonego od tej decyzji. Sąd Apelacyjny w Ł. wyrokiem z dnia [...] oddalił apelację wnioskodawcy od ww. wyroku. Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] wymierzył M.W. składki na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne i na Fundusz Pracy za okresy szczegółowo w niej wskazane. W dniu 12 marca 2008 r. M.W. złożył wniosek o umorzenie odsetek za zwłokę naliczonych od nieopłaconych przez niego składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. We wniosku wskazał, że powstanie tych odsetek było wynikiem wprowadzenia go w błąd przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który pismem z dnia 17 lutego 1999 r. udzielił mu informacji o braku zaległości w zobowiązaniach oraz o wyłączeniu z ubezpieczenia społecznego w związku z odbywaniem służby wojskowej. W uzupełniającym piśmie z dnia 22 kwietnia 2008 r. wniósł ponadto o umorzenie kosztów upomnienia, które – w jego ocenie – również powstały w następstwie błędnych informacji udzielonych mu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Uzasadniając swoje żądanie wskazał, że jego zasadność została potwierdzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 11 marca 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 2834/07. Opisując natomiast swój stan majątkowy wskazał, że jest zatrudniony i osiąga z tego tytułu dochód w kwocie 1.500,- zł brutto, jest kawalerem, nie ma na swoim utrzymaniu innych osób, mieszka z matką w jej mieszkaniu, na swoje utrzymanie przekazuje matce miesięcznie kwotę 700,- zł, nie ma zaległych zobowiązań, nie jest właścicielem mieszkania, domu, ani działki oraz że posiada samochód marki BMW (rocznik 1990) o wartości szacunkowej około 2.500,00 zł, którym dojeżdża do pracy. Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił M.W. umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i FGSP, a także kosztów upomnień. W uzasadnieniu wskazał, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy przemawiała przeciwko uwzględnieniu jego wniosku, ponieważ opłacenie należności z tytułu składek nie mogło pozbawić go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3 oraz art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 ze zmianami), a także z przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365), należności z tytułu składek (w tym odsetki za zwłokę i koszty upomnień) mogły być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a ponadto w wyjątkowych przypadkach, gdy osoba zobowiązana wykazała, że nie ma żadnej możliwości wywiązania się ze zobowiązań wobec ZUS. Zakład podkreślił, że nawet w wypadku zaistnienia podstaw do umorzenia zaległości, miał możliwość, a nie obowiązek umorzenia zaległości. Ponieważ wnioskodawca w 2007 r. osiągnął łączny dochód w kwocie 22.526,39 zł, w 2008 r. nadal pracował osiągając z tego tytułu miesięczny dochód w wysokości 1.500,- zł, Zakład uznał, że dysponował środkami, z których mógł spłacać zaległości wraz z odsetkami za zwłokę. Organ administracji wskazał ponadto, że M.W. zwracał się wcześniej z prośbą o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Wyrokiem z dnia 1 marca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił ze względów formalnych wydaną w tym przedmiocie decyzję Zakładu z 16 listopada 2006 r. Skargę na wydaną w ponownym postępowaniu decyzję z dnia 18 września 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie utrzymał jednak w mocy (wyrok z dnia 11 marca 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 2834/07). W uzasadnieniu tego ostatniego wyroku sąd uznał jedynie, że nie zachodzą okoliczności świadczące o możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia 5 czerwca 2008 r., wskazując w uzasadnieniu na analogiczne argumenty przemawiające przeciwko uwzględnieniu wniosku strony. W skardze złożonej na decyzję z dnia 11 sierpnia 2008 r. M.W. wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu wskazał, że powstanie obowiązku uiszczenia odsetek było wynikiem udzielenia mu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych błędnej informacji co do tego, że w czasie odbywania zasadniczej służby wojskowej był wyłączony z ubezpieczenia społecznego. Powołał się również na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 marca 2007 r., w którym sąd stwierdził fakt naruszenia prawa przez Zakład. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W pierwszym rzędzie wypada podnieść, że sąd rozpoznający niniejsza sprawę nie jest związany rozstrzygnięciem zapadłym przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 11 marca 2008 r. w sprawie V SA/Wa 2834/07 dotyczącym odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Jak wskazano cytowana wyżej sprawa dotyczy należności głównej zaś rozpoznawana obecnie ma za przedmiot odsetki od tej należności. Są to więc względem siebie sprawy odmienne, do których nie ma zastosowania art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami). Jeśliby zatem traktować jako impuls do złożenia wniosku o umorzenie odsetek zapis uzasadnienia cytowanego wyżej wyroku zgodnie z którym: "Zakład ma możliwość umorzenia na podstawie art. 28 ust.1 u.s.u.s. samych należności ubocznych w całości lub w części. Wymaga to jednak złożenia odpowiedniego wniosku wyraźnie określającego, iż wnioskodawca żąda umorzenia jedynie odsetek" (s. 7 uzasadnienia wyroku w sprawie V SA/Wa 2834/07, patrz – k. 192 akt administracyjnych) o tyle z całą pewnością nie może być on traktowany jako wyrażenie przez sąd administracyjny poglądu prawnego o konieczności uwzględnienia takiego wniosku. Konstatacja ta jest oczywista po pierwsze dlatego, że jak wyżej wskazano sąd rozpoznający sprawę o umorzenie odsetek nie jest związany oceną prawną sądu orzekającego w sprawie o umorzenie należności głównej. O ile bowiem umorzenie należności głównej powoduje umorzenie odsetek w tym zakresie, o tyle odmowa umorzenia należności głównej pozostawia otwartą kwestię umorzenia odsetek od nieumorzonej należności głównej. Po wtóre zaś cytowanego wyżej fragmentu uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego nie można traktować jako oceny prawnej, o której mowa w art. 153 Ppsa. Ocena prawna to wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz pod redakcją Tadeusza Wosia, Wydawnictwo Lexis Nexis, Warszawa 2005r. s. 472) Cytowany wyżej fragment uzasadnienia to swego rodzaju pouczenie strony o przysługujących jej akcjach prawnych związanych z postępowaniem administracyjnym w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych. Powyższe uwagi wydają się istotne w tym miejscu z tego powodu, że we wniosku z dnia 18 kwietnia 2008 r. skarżący powoływał się na cytowany wyżej wyrok wywodząc, że zasadność wniosku o umorzenie odsetek potwierdził WSA w wyroku z 11 marca 2008 r. Sąd nie mógł w wyroku przesądzić zasadności wniosku o umorzenie odsetek, gdyż ocena zasadności wniosku pozostaje wyłączną domeną organów administracji. Sąd administracyjny jest uprawniony jedynie do badania legalności (zgodności z prawem) decyzji w tym zakresie. Zaskarżona decyzja ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet w sytuacji ziszczenia się przesłanek umorzenia o kierunku rozstrzygnięcia decyduje każdorazowo organ administracji. Innymi słowy, gdy spełnione są przesłanki umorzenia należności z tytułu składek decyzję w tej mierze podejmuje organ, zaś w braku spełnionych warunków umorzenie należności w ogóle nie jest możliwe. Rola sądu administracyjnego w sprawie, w której decyzja zaskarżona do sądu ma charakter uznania administracyjnego jest ograniczona. Sąd bowiem bada jedynie, czy prawidłowo przeprowadzono postępowanie administracyjne, czy zebrano i ujawniono wszystkie istotne w sprawie dowody i czy na ich podstawie ustalono prawidłowy stan faktyczny. Jeśli fakty w sprawie nie budzą wątpliwości, sąd ocenia legalność kierunku rozstrzygnięcia przyjętego przez organ administracji. Sąd nie może natomiast umorzyć zaległości, ani uczynić tego za organ administracji. Jeśli uzna, że w toku postępowania nie popełniono błędów, a rozstrzygniecie nie wykracza poza granice uznania administracyjnego i nie staje się dowolne nie ma żadnych podstaw prawnych, by eliminować zaskarżoną decyzję z obrotu prawnego. Taka jest właśnie sytuacja w rozpoznawanej sprawie. Organ nie dopuścił się naruszenia prawa. Ustalił najważniejsze fakty w sprawie. Stwierdził, że skarżący osiągnął za rok 2007 dochód w kwocie ponad 22.500 zł, że w chwili wydawania decyzji nadal pracował osiągając dochody rzędu 1.500 zł miesięcznie, że mieszka wspólnie z matką, której oddaje ok. 700 zł miesięcznie na utrzymanie oraz, że nie ma nikogo na swym utrzymaniu. Biorąc pod uwagę powyższe fakty nie budzi zastrzeżeń wniosek organu, iż nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz.U. nr 11 z 2007r., poz. 74 ze zmianami). Nie budzi także zastrzeżeń stwierdzenie organu, że nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365 ze zmianami). W szczególności trafny jest pogląd organu, że zobowiązany nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W tej sytuacji organ był uprawniony do odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek ubezpieczeniowych. Odnosząc się do treści skargi podnieść należy, że odpowiedzialność za zobowiązanie publicznoprawne, jakim bez wątpienia pozostaje zobowiązanie do regulowania należności z tytułu składek ubezpieczeniowych, ma charakter obiektywny. Oznacza to, że odpowiedzialność ta jest niezależna od woli i świadomości osoby zobowiązanej, czyli jej nastawienia psychicznego. W tej sytuacji, zgodnie z zasadą równości wobec prawa wszystkie osoby ubezpieczone mają obowiązek opłacać składki ubezpieczeniowe, zaś obowiązek ten trwa aż do przedawnienia tychże należności. Argument, że do zaległości doszło z winy organu, który w zaświadczeniu z dnia 17 lutego 1999 r. stwierdził, że skarżący nie ma zaległości jest o tyle nietrafny, że w dacie wystawiania zaświadczenia skarżący nie miał zaległych składek. Owa zaległość wystąpiła później, bo dopiero w okresie od kwietnia do lipca 1999 r. Warto też nadmienić, że decydujące znaczenie dla ustalenia istnienia obowiązku z tytułu składek ubezpieczeniowych miał wyrok Sądu Apelacyjnego w Ł., z dnia [...], sygn. akt III AUa 1481/04 oddalający apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...] przesądzającego istnienie obowiązku z tytułu składek ubezpieczeniowych. Jednocześnie zaś nie sposób tracić z pola widzenia i tej istotnej okoliczności, że w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności, a w zasadzie odsetek od tych należności, nie ma prawnej możliwości weryfikowania wskazywanych przez zobowiązanego przyczyn, w związku z którymi doszło do powstania zaległości i odsetek. Również dlatego nie może być uznany za miarodajny zarzut zawarty w skardze, a dotyczący błędnego poinformowania skarżącego przez organ co do braku obowiązku regulowania należności z tytułu składek Nie może mieć także zasadniczego znaczenia okoliczność, że kwota upomnienia, której również dotyczy wniosek o umorzenie została uiszczona przez zobowiązanego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych koszty upomnienia są zaliczane do należności z tytułu składek podlegających reżimowi określonemu w art. 28 ust.3 i ust.3a cytowanej ustawy. Tak wiec również do kosztów upomnienia odnoszą się powyższe rozważania dotyczące braku naruszenia przez organy przepisów powstępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oraz uznaniowego charakteru decyzji wydanej w tym zakresie. Zatem rację ma organ stwierdzając w zaskarżonej decyzji, iż nie ma podstaw do uznania, że w związku z zapłatą kosztów upomnienia ziściły się przesłanki umorzenia należności, o których mowa w art. 28 ust. 3 i ust. 3a cytowanej ustawy z dnia 13 października 1998 r. Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 151 cytowanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami) należało orzec jak w sentencji. P.Pij.