I SA/Łd 1802/06

Dnia 15 stycznia 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 stycznia 2008 roku wniosku K. B. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w całości w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 rok postanawia 1. umorzyć postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi z wniosku K. B. o zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi; 2. odmówić K. B. przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, w osobie referendarza sądowego, postanowieniem z dnia 21 lutego 2007 roku, przyznał skarżącej K. B. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Sąd ustalił, iż skarżąca jest osobą samotną, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z własnych dochodów w wysokości około 1.110 złotych miesięcznie, z czego stały dochód stanowią: emerytura w kwocie 650,95 złotych netto i dieta z tytułu pełnionej funkcji w radzie osiedla w kwocie 127 złotych; osiąga ponadto dochód (rekompensatę) z tytułu pełnionej funkcji ławnika w średniej miesięcznej wysokości około 343,68 złotych netto. Skarżąca jest współwłaścicielką niezabudowanej działki o powierzchni 88 arów oraz spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego o powierzchni 67 m2. Mieszkanie jest w złym stanie technicznym, wymaga remontu i bieżących napraw, co wiąże się z koniecznością ponoszenia doraźnych wydatków, tymczasem będący współwłaścicielem były mąż nie partycypuje w tych kosztach. Działka znajduje się 300 km od miejsca zamieszkania skarżącej, jest niezagospodarowana, a tym samym niemożliwe jest czerpanie z niej pożytków. Skarżąca podała, że czynsz za mieszkanie wynosi 299,85 złotych, opłaty za prąd, RTV i telefon wynoszą około 100 złotych, na leki wydaje miesięcznie średnio 250 złotych, co łącznie daję kwotę 650 złotych. Na wyżywienie, przejazdy MPK, odzież i inne bieżące potrzeby pozostaje jej kwota 450 złotych. Wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę K. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...]roku w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 roku. W dniu 24 kwietnia 2007 roku K. B. wystąpiła do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, w osobie referendarza sądowego, postanowieniem z dnia [...] roku, umorzył postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem K. B. w części dotyczącej zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego, przyznał K. B. prawo pomocy w zakresie częściowym, dotyczącym zastępstwa prawnego przez ustanowienie adwokata oraz odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W ocenie Sądu, składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca nie wykazała w żaden sposób, by zmieniły się okoliczności leżące u podstaw poprzedniego rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, a w szczególności, że jej sytuacja bytowa uległa pogorszeniu W dniu 8 października 2007 roku K. B. po raz kolejny wystąpiła o przyznanie jej prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach: K. B. pozostaje w jednoosobowym gospodarstwie domowym, jest współwłaścicielką niezabudowanej działki o powierzchni 88 arów oraz mieszkania o powierzchni 67 m2, osiąga dochód w wysokości około 1.210 złotych miesięcznie, w tym: z tytułu emerytury w wysokości 771 złotych, diety z tytułu pełnionej funkcji w radzie osiedla w wysokości 129 złotych i rekompensaty z tytułu pełnionej funkcji ławnika w wysokości 310 złotych. Skarżąca ponosi wydatki z tytułu czynszu za mieszkanie w wysokości 300,42 złotych, opłat za prąd, RTV, telefon i przejazdy MPK w wysokości około 120 złotych; we wrześniu 2007 roku wydała na leki około 200 złotych. Na wyżywienie i inne bieżące potrzeby zostawało jej dotychczas około 420 złotych miesięcznie, która to kwota nie pozwalała na gromadzenie środków finansowych na cele inne niż służące koniecznemu utrzymaniu. Skarżąca oświadczyła, iż z uwagi na odwiedziny dzieci w sierpniu i wrześniu 2007 roku poniosła wydatki związane z ich utrzymaniem. Nadto podniosła, iż nie zgromadziła jeszcze środków na turnus rehabilitacyjny (pełny koszt turnusu to około 1.000 złotych), na który otrzymała skierowanie od lekarza – w 2007 roku nie zostało jej przyznane dofinansowanie z PFRON, ponieważ korzystała z dofinansowania w latach ubiegłych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, w osobie referendarza sądowego, postanowieniem z dnia [...] roku, umorzył postępowanie sądowe wywołane wnioskiem K. B. w części dotyczącej zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. K. B., reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu środka odwoławczego podniesiono, iż skarżąca wykazała w sposób dostateczny, że nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania, zwłaszcza, że poniosła już koszty związane z wniesieniem skargi (wydaje się, że strona miała na myśli uiszczony wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 złotych). Powołany przez Sąd argument w postaci uzyskiwania przez skarżącą dochodów z trzech równoległych źródeł jest chybiony, albowiem z wyjątkiem emerytury są to bardzo niskie dochody związane z działalnością społeczną i mają bardziej charakter rekompensaty, niż rzeczywistych dochodów. Istotną kwestią jest również przyszła, realna możliwość utraty diety z tytułu pełnionej funkcji ławnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej zwanej "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W myśl art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stwierdzić należy, iż wniosek K. B. z dnia 8 października 2007 roku nie był pierwszym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zajmował się już kwestią przyznania skarżącej prawa pomocy na skutek rozpoznawania dwóch poprzednich wniosków o przyznanie prawa pomocy. Prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy nie ma powagi rzeczy osądzonej. Dlatego też strona ma prawo złożyć ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy, nawet jeśli jej poprzedni wniosek został załatwiony negatywnie. Przyznanie prawa pomocy na podstawie ponownie złożonego wniosku jest zaś możliwe, jeżeli zmieniła się sytuacja majątkowa lub rodzinna strony i w nowym stanie faktycznym spełnione będą przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 i § 2 p.p.s.a. (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Zakamycze 2005, str. 604). Tak więc wniosek o przyznanie prawa pomocy zgłoszony w tej samej sprawie ponownie – po uprawomocnieniu się postanowienia odmawiającego przyznania takiego prawa – podlega merytorycznemu rozpoznaniu, przy czym w razie niestwierdzenia zmiany okoliczności winien być oddalony (por. orzeczenie SN z dnia 31 października 1935 roku, C.I. 1775/35, opubl. RPEiS 1936 nr 2 str. 370, orzeczenie SN z dnia 25 listopada 1937 roku, C.I. 1908/37, opubl. Zb. Urz. 1938, poz. 410 oraz postanowienie SN z dnia 12 marca 1966 roku, I CZ 9/66, opubl. OSPiKA 1967/9/221 z glosą W. Berutowicza). W przedmiotowej sprawie stan majątkowy i rodzinny skarżącej - w porównaniu do przedstawionego w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy - nie uległ zmianie. Zarówno wysokość podanych przez skarżącą dochodów, jak i ponoszonych wydatków nie zmieniły się w stopniu uzasadniającym rozszerzenie zakresu przyznanego prawa pomocy. Porównanie wysokości miesięcznego dochodu skarżącej oraz posiadanego przez nią majątku z wysokością potencjalnych kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nadmienić należy, iż zwolnienie od kosztów sądowych dotyczyłoby uiszczonego wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 złotych, opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem w kwocie 100 złotych oraz ewentualnych kilkuzłotowych opłat kancelaryjnych. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca nie uprawdopodobniła, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, iż skarżąca domagając się całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, przy już przyznanym prawie pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata oraz zwolnienie od kosztów wpisu od skargi w rzeczywistości wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie adwokata jest prawem pomocy w zakresie całkowitym, wobec czego wnioskodawczyni winna wykazać, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Zdaniem Sądu, wobec zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi i ustanowienia adwokata, miesięczny dochód w wysokości 1.210 złotych jest wystarczający do pokrycia pozostałych kosztów sądowych w sprawie. Oceny tej nie może zmienić stan zdrowia skarżącej oraz koszty utrzymania przybyłych z wizytą dzieci. Skarżąca nie uprawdopodobniła, iż pobyt na turnusie rehabilitacyjnym w zakresie, w jakim nie jest refundowany z ubezpieczenia zdrowotnego, ani dofinansowany z PFRON, jest niezbędny dla poprawy stanu jej zdrowia lub utrzymania go na dotychczasowym poziomie oraz że cel turnusu nie może być zrealizowany w drodze usług świadczonych przez zakłady opieki zdrowotnej znajdujące się miejscu zamieszkania K. B. Skarżąca nie wykazała także w żaden sposób, iż w stosunku do dzieci w dalszym ciągu spoczywa na niej obowiązek alimentacyjny. W tym stanie rzeczy koszty utrzymania dzieci podczas odwiedzin ponad kwotę zwyczajowych wydatków związanych z krótkotrwałymi, okolicznościowymi wizytami najbliższych krewnych nie mogą być uznane za wydatek konieczny dla utrzymania skarżącej i jej rodziny. Uwzględniając, iż skarżącej przyznane już zostało prawo pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, w tej części postępowanie wszczęte na skutek wniosku K. B. należało umorzyć na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, nie znajdując przesłanek do przyznania skarżącej zwolnienia od kosztów postępowania sądowego ponad kwotę wpisu od skargi, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia. M.Ko.