I CZ 9/66

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stefana K. przeciwko Skarbowi Państwa (Jednostka Wojskowa) o 30 000 zł na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 28 grudnia 1965 r. uchylił zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 1 marca 1965 r. oddalił wniosek Stefana K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie przeciwko Skarbowi Państwa (Jednostce Wojskowej) wskazując, jako podstawę swego rozstrzygnięcia art. 116q 2 k.p.c. z uwagi na oczywistą bezzasadność powództwa o zadośćuczynienie za cierpienia fizyczne i krzywdę moralną, wytoczonego po upływie prekluzji przewidzianej w art. 6 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. (Dz. U. z 1956 r. Nr 54, poz. 243).Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 21 maja 1965 r. oddalił zażalenie powoda na powyższe postanowienie.Po oddaleniu powództwa przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku wyrokiem z dnia 26 listopada 1965 r., powód w rewizji od tego wyroku zgłosił wniosek o zwolnienie go od uiszczenia kosztów rewizji.Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 28 grudnia 1965 r. wniosek powoda odrzucił na podstawie art. 199 k.p.c. z powodu prawomocnego oddalenia poprzednio złożonego wniosku i niewskazania nowych okoliczności, nieznanych przy rozpoznawaniu poprzedniego wniosku.Zażalenie pełnomocnika powoda - choć z innych przyczyn niż przytoczone w jego treści - zasługuje na uwzględnienie.Z powagi rzeczy osądzonej korzystają jedynie prawomocne orzeczenia rozstrzygające o istocie sprawy. Taki charakter mają wyroki (art. 366 k.p.c.), jak również z reguły postanowienia kończące sprawę w postępowaniu nieprocesowym (art. 523 k.p.c.).Nie są natomiast wyposażone w ten atrybut postanowienia, które nie kończą postępowania w sprawie, i to także wówczas, gdy są one prawomocne, tj. gdy nie przysługuje co do nich środek odwoławczy ani inny środek zaskarżenia (art. 363 § 1 k.p.c.).Nie oznacza to, rzecz prosta, by takie postanowienia mogły być dowolnie zmieniane. Wiążą one bowiem Sąd od chwili ich podpisania, jeżeli zostały wydane na posiedzeniu niejawnym (art. 358 k.p.c.), względnie od chwili ogłoszenia, gdy zapadły na posiedzeniu jawnym (art. 361 w związku z art. 332 § 1 k.p.c.).Niemniej jednak w razie zmiany okoliczności mogą one być uchylone lub zmienione, przy czym, jak to stwierdza art. 359 k.p.c., nie stoi temu na przeszkodzie ani postępowanie toczące się wskutek zaskarżenia takiego postanowienia, ani nawet jego prawomocności.Jeżeli więc po zapadnięciu postanowienia, którym postępowanie w sprawie nie zostało zakończone, zgłoszono ponownie wniosek dotyczący tej samej kwestii, wniosek taki podlega rozpoznaniu, a w razie niestwierdzenia zmiany Okoliczności - powinien być oddalony, brak natomiast podstaw do odrzucenia wniosku ze względu na zawisłość sporu lub powagę rzeczy osądzonej stosownie do art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. Nadmienić należy, że sama zmiana okoliczności nie przesądza jeszcze o odmiennym niż poprzednio rozstrzygnięciu wniosku, jeżeli mimo takiej zmiany wniosek o uchylenie lub zmianę postanowienia nie jest usprawiedliwiony.W tym stanie rzeczy, gdy wskutek odmiennego błędnego stanowiska prawnego wniosek powoda nie został w ogóle rozpoznany, Sąd Najwyższy na mocy art. 397 § 2 w związku z art. 388 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.