1 CR 992/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z Resich. Sędziowie: W. Święcicki, Z. Wiszniewski, H. Dąbrowski, S. Kałamajski, J. Krzyżanowski (sprawozdawca), M. Kenigsberg.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zakładów Gastronomicznych "N." w W. przeciwko Andrzejowi T. i Piotrowi B. o 103.041,60 zł, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Najwyższego w Warszawie z dnia 29 stycznia 1958 r.,postanowił: uchylić zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 24.IX.1957 r.; odrzucić wniosek pełnomocnika pozwanych z dnia 15 lutego 1957 r. w przedmiocie przywrócenia terminu.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy wyrokiem z dnia 24.I.1956 r. zasądził solidarnie od pozwanych Antoniego T. i Piotra B. na rzecz Zakładów Gastronomicznych "N." w Warszawie kwotę 103.041 zł z tytułu niewykonania umowy o wystawienie w lokalu powodowego przedsiębiorstwa programu kabaretu "Iluzjon".W związku z wniesioną od tego wyroku skargą rewizyjną oraz na skutek wniosku pełnomocnika obu pozwanych w przedmiocie zwolnienia ich od opłat w postępowaniu rewizyjnym Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 11.IV.1956 r. przyznał obu pozwanym częściowe zwolnienie od kosztów i zobowiązał ich do wpłacenia tytułem opłaty rewizyjnej kwoty 2.000 zł.W związku z zażaleniem obu pozwanych Sąd Najwyższy w dniu 20.X.1956 r. zażalenie pozwanego B. oddalił, natomiast w częściowym uwzględnieniu zażalenia T. zwolnił go od kosztów sądowych w postępowaniu rewizyjnym, o ile przekraczają one 500 zł.W dniu 8.I.1957 r. doręczono pełnomocnikowi obu pozwanych adwokatowi R. wezwanie do uiszczenia opłaty od rewizji, przy czym, jak można wnioskować ze zwrotnego poświadczenia odbioru, wezwanie nie wyszczególniało kwot, jakie przypadały tytułem opłaty rewizyjnej od każdego z pozwanych. Brak też w aktach sądowych śladu, by przewodniczący wydał zarządzenie dotyczące wezwania do uiszczenia opłat.Pozwany T. wniósł przypadającą od niego opłatę w dniu 18.I.1957 r., a więc po upływie 10 dni od daty wezwania z dnia 8.I.1957 r., pozwany zaś B. wniósł należną odeń opłatę w dniu 18.X.1957 r. twierdząc, że wcześniej nie mógł tego dokonać wobec utraty pracy.Pełnomocnik obu pozwanych jeszcze przedtem bo, w dniu 16.II.1957 r., zgłosił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia opłat oraz wniósł o wezwanie B. osobiście do uzupełnienia wpisu.Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 24.IX.1957 r. wniosek pełnomocnika pozwanych oddalił uznając, że był on prawidłowo wezwany do uiszczenia opłaty rewizyjnej, a wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia tej opłaty nie zawiera żadnych uzasadnionych przyczyn, które by usprawiedliwiały zwłokę pozwanych.Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 29.I.1958 r. oddalił zażalenie pełnomocnika pozwanych na postanowienie Sądu Wojewódzkiego z dnia 24.IX.1957 r. Sąd Najwyższy uznał, że obaj pozwani mieli pełnomocnika, który został prawidłowo wezwany do uiszczenia opłaty rewizyjnej, wobec czego nie było potrzeby osobnego w tym przedmiocie wzywania pozwanych.W rewizji nadzwyczajnej, zgłoszonej na skutek podania pozwanych w dniu 9.X.1958 r. (NS. II R 1231/58), Minister Sprawiedliwości wnosi o uchylenie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29.I.1958 r. oraz postanowienia Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 24.IX. 1957 r. i o przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu dla nadania biegu rewizji. Rewizja zarzuca zaskarżonym postanowieniom naruszenie interesu Państwa Ludowego oraz art. 333 § 3 k.p.c. w związku z art. 364 i 394 § 3 k.p.c., jak również art. 13 i 16 przep. o kosztach sądowych i art. 137 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzuty rewizji nadzwyczajnej są uzasadnione.Trafnie podnosi rewizja, że Sąd Najwyższy, oddalając w dnia 29.I.1958 r. zażalenie pozwanych na postanowienie Sądu Wojewódzkiego z dnia 24.IX.1957 r., pominął, iż wymienione postanowienie zostało podpisane tylko przez dwóch członków składu sądzącego.Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy (por. orzeczenia z 4.V.1954 r. CZ 52/54 - "Nowe Prawo" z l955 r. nr 9, str. 10 i z dnia 6.XI.1953 r. I C. 1449/53 - "Nowe Prawo" z 1954 r. nr 3, str. 94), orzeczenie nie podpisane przez wszystkich członków kompletu orzekającego jest nieważne. Postanowienie nie podpisane przez wszystkich sędziów nie może być uznane za postanowienie w rozumieniu kodeksu postępowania cywilnego i nie może wywrzeć skutków prawnych, ponieważ przepisy o składzie sądu należą do istotnych przepisów postępowania, a ich naruszenie powoduje nieważność postępowania podlegającą uwzględnieniu przez sąd rewizyjny z urzędu.W tych warunkach postanowienie Sądu Wojewódzkiego z dnia 24.IX.1957 r. zostało dotknięte nieważnością, a Sąd Najwyższy - wbrew postanowieniom art. 380 § 1 k.p.c. w związku z art. 394 k.p.c. - powyższej wadliwości nie wziął z urzędu pod rozwagę, przez co naruszył wymienione przepisy prawa. Już choćby z tych względów oba zaskarżone postanowienia ulegają uchyleniu.Uzasadniony jest jednak i dalszy zarzut rewizji nadzwyczajnej, tj. naruszenia art. 13 ust. 1 i art. 16 ust. 1 przep. o k.s. oraz art. 137 § 1 k.p.c. przez uznanie przez oba sądy, że pełnomocnik pozwanych został prawidłowo wezwany do uiszczenia opłat rewizyjnych, z czym wiązało się późniejsze wystąpienie tegoż pełnomocnika z wnioskiem o przywrócenie terminu do uiszczenia opłat i dalsze postępowanie w tym zakresie. Trafnie wywodzi skarżący, że wzmiankowany pogląd sądów był błędny.Przede wszystkim należy zauważyć, że stosownie do art. 137 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 ust. 1 i 16 ust. 1 p. o k.s., jeżeli pismo nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych wymaganych przez kodeks postępowania cywilnego, a mianowicie nie jest należycie opłacone, to wezwanie do uiszczenia opłaty następuje w wykonaniu zarządzenia przewodniczącego, który bądź sam ustala wysokość należnych opłat, bądź też w razie gdy zostało wszczęte postępowanie o zwolnienie od kosztów, wydaje zarządzenie dotyczące wezwania do uiszczenia ustalonych prawomocnie w tym postępowaniu opłat. Do czasu bowiem prawomocnego rozstrzygnięcia wniosku strony o zwolnienie od kosztów wysokość należnej opłaty nie jest jaszcze znana i ustalenie jej wyłączone już jest spod kompetencji przewodniczącego.Ustawa wprowadzając udział przewodniczącego w postępowaniu o uzupełnienie braków formalnych pism, liczyła się niewątpliwie zarówno z występującą często nieznajomością przepisów przez strony, zwłaszcza gdy występują one bez adwokatów, jak i z możliwością pomyłek ze strony sekretariatu sądu. Powyższy obowiązek przewodniczącego, wprowadzony w interesie stron i prawidłowości wymiaru wysokości opłat, a pośrednio i wymiaru sprawiedliwości, powinien być szczególnie dokładnie dopełniony.Jak trafnie przy tym podnosi rewizja nadzwyczajna, z treści powołanych przepisów wynika nadto, że zarządzenie przewodniczącego, tak jak i samo wezwanie skierowane do strony o uiszczenie opłaty sądowej, musi być sformułowane jasno i zrozumiale oraz w sposób nie budzący wątpliwości wskazywać rodzaj i termin nakazanej czynności, jak również zagrożenie w zakresie skutków wynikających z niewykonania w terminie oznaczonej w wezwaniu czynności. W szczególności zarządzenie przewodniczącego i wezwanie do uiszczenia opłaty powinno określać wysokość należnej opłaty, a jeżeli pismo procesowe podlegające opłacie wniesione zostało przez kilka osób lub gdy na skutek częściowego zwolnienia od kosztów jednej z nich i oddalenia wniosku drugiej wysokość opłat nie jest jednakowa, to zarządzenie i wezwanie powinny precyzować wysokość opłaty należnej od każdej strony.Wezwanie skierowane do stron bez zarządzenia przewodniczącego lub nie wskazujące cyfrowo należnej od każdej ze stron opłaty nie czyni zadość wymaganiom art. 13 ust. 1, 16 ust. 1 p. o k.s. i art. 137 § 1 k.p.c. i w związku z tym, jako wadliwe, nie wywołuje skutku prawnego, wobec czego termin siedmiodniowy przewidziany w powołanych przepisach nie rozpoczyna w ogóle biegu.Jak wynika z akt niniejszej sprawy, po prawomocnym ustaleniu przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 20.V.1956 r. wysokości należnych od pozwanych opłat dalsze postępowanie sądowe w przedmiocie uzupełnienia braków formalnych rewizji pozwanych dotknięte było istotną wadliwością. Brak bowiem w aktach śladu, by przewodniczący wydał zarządzenie w sprawie wezwania do uiszczenia należnych opłat, a wezwanie wysłane przez sekretariat Sądu do pełnomocnika pozwanych nie określało wysokości opłaty przypadającej od każdego z obu pozwanych.Skoro w omawianej sytuacji, z przyczyn wskazanych wyżej, wezwanie pełnomocnika pozwanych do uiszczenia opłat, jako wadliwe, było prawnie bezskuteczne i nie mogło spowodować rozpoczęcia biegu terminu przewidzianego w art. 137 § 1 k.p.c., uznać należało w konsekwencji dalszy wniosek pełnomocnika pozwanych z dnia 15.II.1957 r. o przywrócenie terminu do wniesienia opłat za bezprzedmiotowy i ulegający odrzuceniu.Z tych względów, ponieważ obaj pozwani uiścili należne od nich opłaty, wpłaty te uznać należy za dokonane w terminie otwartym, a rewizję - za zasługującą na nadanie jej biegu.Z wyżej przedstawionych zasad, których oba sądy w zaskarżonym postanowieniu nie miały na uwadze, a zajmując odmienne stanowisko co do prawidłowości wezwania pozwanych do uiszczenia opłat, nie tylko obraziły powołane wyżej przepisy prawa, lecz również uniemożliwiły obu pozwanym, ludziom pracy, rozpoznanie ich rewizji, przez co naruszony został interes Państwa Ludowego - należało z mocy art. 396 § 1, 398, 394 § 3, 380 § 1 i 384 k.p.c. orzec jak w sentencji.