I SA/Łd 1838/06

Dnia 17 października 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Teresa Porczyńska po rozpoznaniu w dniu 17 października 2007 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku K. P. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności wspólnika za zobowiązania podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2001 r. postanawia: 1. przyznać skarżącemu K.P. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata oraz zwolnienie od kosztów sądowych powyżej kwoty 900,- (dziewięćset) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W dniu [...] K.P. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Uzasadniając swój wniosek wskazał, iż w chwili obecnej nie stać go na poniesienie kosztów sądowych. Łączna kwota dochodów skarżącego i jego rodziny pozwala jedynie na zapłacenie wszystkich rachunków i zobowiązań. We wniosku podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i 25-letnim synem. Dochody gospodarstwa domowego stanowią: wynagrodzenie za pracę wnioskodawcy w wysokości ok. 900 zł brutto i jego syna – ok. 700 zł brutto oraz świadczenie emerytalne żony w wysokości ok. 1000 zł brutto. Łączny dochód rodziny (ok. 2000 zł netto) przeznaczany jest co miesiąc na utrzymanie mieszkania (520 zł), zakup żywności (1080 zł), opłaty za telefon (120 zł) oraz opłaty za energię elektryczną (ok. 80 zł). Ponadto z tej kwoty regulowane są kredyty skarżącego i jego syna (łącznie ok. 170 zł) oraz kupowana żywność dla psa (ok. 30 zł). Skarżący podniósł ponadto, że oboje z małżonką nie posiadają żadnego majątku i wspólnie zamieszkują w mieszkaniu należącym do ich syna. Wezwany do uzupełnienia swojego wniosku skarżący nadesłał kserokopię, złożonego wspólnie z żoną, zeznania podatkowego za 2006 r. (PIT-36), z którego wynika, że dochód małżonków do opodatkowania wyniósł łącznie 20.358,60 zł, a także zaświadczenie z banku dotyczące środków pieniężnych na rachunku małżonków (592,77 zł). Postanowieniem z dnia [...] referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata i odmówił przyznania prawa pomocy pozostałym zakresie. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący podniósł zarzut błędnych ustaleń faktycznych poczynionych przez referendarza sądowego. Wskazał, że kwota zgromadzona na rachunku bankowym (592,77 zł) jest zajęta przez komornika sądowego w związku z egzekucją należności cywilnych spółki jawnej [...] w likwidacji. Skarżący nie może zatem wykorzystać tych środków na opłacenie wpisu sądowego w sprawie. Nawet gdyby jednak było to możliwe, jak podkreśla strona, środki te nie starczyłyby na pokrycie wpisu, który w niniejszej sprawie wynosi 1.810,52 zł. Skarżący złożył również zaświadczenie wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. w dniu [...], z którego wynika, że w zeznaniu podatkowym PIT-36 za 2006 r., złożonym przez skarżącego i jego małżonkę, wskazano łączny dochód po pomniejszeniu o składki na ubezpieczenie społeczne oraz o składki na ubezpieczenie zdrowotne) w kwocie 17.550,78 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) – powoływanej dalej jako p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i jest przyznawane osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W orzecznictwie i literaturze przyjmuje się, że przyznanie tego prawa powinno mieć charakter wyjątkowy i znajduje zastosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Prawo to może być przyznane, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, że powyższe przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zatem to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Sąd bowiem przyzna prawo pomocy w zakresie całkowitym tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie, w ocenie sądu, skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Za taką oceną przemawia okoliczność, że wszystkie osoby z trzyosobowej rodziny posiadają stałe źródło utrzymania (emerytura, wynagrodzenie ze stosunku pracy), z którego osiągają regularny miesięczny dochód w łącznej kwocie ok. 2000 zł netto. W takiej sytuacji nie można przyjąć, iż skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jednocześnie, zdaniem sądu, strona skarżąca wykazała, że obciążenie jej kosztami sądowymi bez wątpienia spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu rodziny. Oceniając zakres tego uszczerbku sąd miał na względzie, że od strony postępowania sądowego można wymagać by, dla pokrycia wydatków związanych z prowadzeniem procesu, znalazła pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, nie będących niezbędnymi dla jej utrzymania (por. postanowienie SN I CZ 99/80 z dnia 24 lipca 1980 r., lex 8257, postanowienie WSA z 14 października 2005 r. II SA/Gd 618/05, lex nr 235275). Udzielenie stronie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania jej z budżetu państwa. Opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego zdaniem sądu przeniesienie na Skarb Państwa całości kosztów toczącego się postępowania w sytuacji, gdy skarżący opłaca niemałe rachunki telefoniczne, ponosi koszty utrzymania mieszkania oraz reguluje zobowiązania kredytowe, nie jest uzasadnione. Wydatki gospodarstwa domowego strony są bowiem tego rodzaju, że mogą być ograniczone. Od skarżącego można zatem wymagać by poczynił pewne oszczędności we własnych wydatkach dla zabezpieczenia choć części kosztów postępowania, tym bardziej że postępowanie przed sądem toczy się już od roku. Z drugiej jednak strony, sąd uwzględnił, że na koszty postępowania składa się nie tylko wpis sądowy, ale również (czego nie można wykluczyć) opłata od ewentualnej skargi kasacyjnej, czy też od zażaleń. Obciążanie strony pełnymi kosztami postępowania przekraczałoby miarę wskazaną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie należy zatem uznać, że skarżący spełnił przesłanki udzielenia częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, w zakresie wskazanym w sentencji postanowienia tj.: w zakresie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika oraz kosztów postępowania przekraczających kwotę 900,- zł. Wobec powyższego sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.